Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο

Το νέο μυθιστόρημα της Γαλανάκη καθοδηγείται από μια βασική αντιστικτική σχέση. Από τη μια ένα επικό (λ.χ. η μορφή του Σωτήρη Πέτρουλα) και μαζί λυρικό παρελθόν (λ.χ. η κάθοδος στον καμένο κινηματογράφο Αττικόν), που αναπολείται με πηγαία νοσταλγία για την Αθήνα της μυθικής και ιστορικής αίγλης. Από την άλλη, ένα χαλεπό παρόν που προοιωνίζεται ένα εξίσου χαλεπό μέλλον. Στο πλαίσιο αυτό δραματοποιείται μυθιστορηματικά η υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου στην αναμέτρησή του με τον χρόνο ή μάλλον με το φάσμα του χαμένου χρόνου, όταν το μέλλον σμικρύνεται και το παρελθόν μεγεθύνεται με τη μνήμη φιλότιμο αρωγό. Ελεγεία του χαμένου χρόνου, λοιπόν, και μαζί ωδή στα χαμένα όνειρα και στις ανεκπλήρωτες προσδοκίες. Ρέκβιεμ για μορφές ζωής και αξίες ή συνήθειες που είτε ατόνησαν είτε τις ρούφηξε η σκοτεινή χοάνη του χρόνου («Απίστευτο πόσο βαθιά είχες νοσταλγήσει μια στιγμή ελευθερίας. Τα χαμένα χρόνια. Τον εαυτό σου. Τη μητέρα Αθήνα»). Και εδώ ανακύπτει το ερώτημα ποιος ή τι φταίει, ερώτημα που είναι για τη συγγραφέα «παγίδα του μυαλού, της Ιστορίας, των δακρύων». Διότι, και αν ακόμα απαντηθεί το ερώτημα, τι θα προκύψει για την Τειρεσία και τη Νύμφη; «Θα αλλάξουνε τα κάθε μέρα σκοτωμένα νιάτα τους; Θα αλλάξει μήπως κάτι στη σημερινή ζωή τους, την παγιδευμένη σαν το πιο αθώο θήραμα στο δόκανο ενός παλιοδιαμερίσματος;». Η μελαγχολική απάντηση των δυο ηρωίδων («Ψύλλους στ’ άχερα γυρεύουμε») ισοδυναμεί με τη ρήση του «Εκκλησιαστή»: Ματαιότης ματαιοτήτων τα πάντα ματαιότης.

Το νέο βιβλίο της Γαλανάκη είναι ένα μυθιστορηματικά δραματοποιημένο πολιτικό δοκίμιο. Στη ροή του διαλόγου που αναπτύσσεται με τη σημερινή γενιά των εξεγερμένων νέων είναι κυρίαρχη αλλά μαζί και διακριτική η αναφορά στη σημασία της πολιτικής κληρονομιάς του Πολυτεχνείου. Με μια de profundis εξομολογητική διάθεση η συγγραφέας επιχειρεί (και το πετυχαίνει) να εξουδετερώσει την απλουστευτική και επικίνδυνα αφοριστική άποψη ότι για την κρίση φταίει η γενιά του Πολυτεχνείου. «Το μεγαλείο των ημερών εκείνων», γράφει μεταξύ άλλων, «ήταν ότι ξεπερνούσες τον μίζερο εαυτό σου και γινόσουν ήρωας έστω και αθέλητα, έστω και για λίγο».

Πολιτισμός και εξέγερση

Κάθετη και χωρίς καμία αμφισημία είναι η διάκριση ανάμεσα στους αφανείς «ηττημένους» και ασυμβίβαστους ήρωες της γενιάς αυτής που δεν αναδείχθηκαν ποτέ και σε εκείνους που «αξιοποίησαν» την παρακαταθήκη της ιερής εξέγερσης. Σπεύδει, επίσης, να σημειώσει ότι η γενιά αυτή είχε μόνο θύματα και ποτέ θύτες, εγείροντας έτσι το ζήτημα των λεπτών ορίων ανάμεσα στον πολιτισμό και την εξέγερση. Η επανάσταση δεν πρέπει να είναι μια «επανάσταση θανάτου» αλλά «μια επανάσταση για τη ζωή». Το πρόσωπο της βίας είναι εξόχως αποκρουστικό για τη Γαλανάκη, πράγμα που το εισπράττεις μόλις νιώσεις πόσο πάλλεται η γραφή της από οργή και αγανάκτηση όταν μιλά για τον θάνατο του Γρηγορόπουλου ή για τους τέσσερις νεκρούς της Marfin.

Η συγγραφέας δηλώνει απερίφραστα επίσης την αντίθεσή της στη χάραξη εξισωτικών σχέσεων ανάμεσα στις εποχές και στις γενιές με αφορμή τις φραστικές υπερβολές περί σημερινής κατοχής ή δικτατορίας. Ο ανθρωποκεντρικός πολιτικός της προβληματισμός κεντρίζεται από ερωτήματα σχετικά με το πώς σημασιοδοτείται η έννοια «αριστερός» ή τι σημαίνει η έννοια «πατρίδα» και μάλιστα «ταπεινωμένη πατρίδα». Δεν λείπουν οι αναφορές στο απειλητικό φαινόμενο του νεκραναστημένου ναζισμού σε μια Ευρώπη που τείνει να γίνει θηλυκός Μινώταυρος, στην κατάργηση θεμελιωδών κεκτημένων, σε επαναστάσεις που τρώνε τα παιδιά τους, σε επιτήδειους που πλούτισαν πάνω σε ταπεινωμένους ανθρώπους, στους αναίτια βασανισμένους νέους, στους αθώους και αδύναμους που πληρώνουν το μάρμαρο των ισχυρών, στη δημοκρατία των ολίγων και πλουσίων, στην επίμαχη ακόμα σχέση ανάμεσα στα ατομικά (συν)αισθήματα και την υπερατομική επανάσταση. Με άλλα λόγια, ποια επανάσταση, διερωτάται η Γαλανάκη διά στόματος Ορέστη, βαραίνει πιο πολύ; Η κοινωνική και πολιτική ή αυτή των προσωπικών αισθημάτων;