Της προσφιλούς μου Θράκης

“Ο δρόμος είχε τη δική ιστορία” έγραψε μέσα στη χούντα, σε ένα θαυμάσιο τραγούδι της, η άδικα ησμονημένη πεζογράφος Κωστούλα Μητροπούλου. Μας το θύμισε ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Καθηγητής Πανεπιστημίου και συγγραφέας Γιάννης Πανούσης, μιλώντας τόσο ζωηρά και συγκινημένα για το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης που εδρεύει στην Κομοτηνή. Οπου ευδοκιμούν όλα τα λουλούδια ενεξαρτήτως χρώματος, καταγωγής ή κλίματος που τα ανέθρεψε.

Η καρδιά μου ταξιδεύει συνεχώς στη Θράκη.

Η ίδρυση του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης στην Κομοτηνή, το 1974, είχε και έχει έναν ισχυρό συμβολισμό, ο οποίος αποτυπώνεται και στη μείξη των δύο φωτογραφιών: τον συμβολισμό της συνύπαρξης λαών, θρησκειών και πολιτισμών υπό τη σκέπη της επιστήμης, της ακαδημαϊκότητας, της γνώσης.

Οι χριστιανοί, μουσουλμάνοι, Ελληνοπόντιοι, Ρομά, Πομάκοι, έχουν βρει στην ακριτική αυτή περιοχή έναν ειρηνικό τρόπο συμβίωσης ο οποίος όχι μόνον επιτρέπει αισιοδοξία για την ανάπτυξη αλλά ταυτόχρονα εμπεδώνει έναν ευρωπαϊκό προσανατολισμό σεβασμού των δικαιωμάτων και της διαφορετικότητας.

Η Θράκη, εγκαταλελειμμένη στο παρελθόν από το Κέντρο, έψαξε και βρήκε τον δικό της δρόμο στη διαμόρφωση σύγχρονων όρων ανάπτυξης, πολιτισμού και παιδείας.

Υπερέβη έναν χώρο – βαβέλ, όπου η σώρευση «μειονοτήτων» δημιουργούσε συχνά εντάσεις ή εκρήξεις. Υπερέβη έναν χρόνο – γεωμέτρη, όπου οι κίνδυνοι για μετακινήσεις ορίων τραυμάτιζαν την ομαλότητα.

Πέτυχε την αυτοθωράκιση της ελληνικότητας χωρίς να θιγούν οι κουλτούρες των άλλων λαών.

Και όλα αυτά υπό την αιγίδα ενός Πανεπιστημίου που συμπλήρωσε σαράντα χρόνια λειτουργίας και προσφοράς και κατόρθωσε – παρά τις τόσες δυσκολίες – να σηματοδοτήσει τη στρατηγική της συνύπαρξης.

Εχοντας υπηρετήσει για δεκαεννιά χρόνια τη Νομική Σχολή, έχοντας διοικήσει ως πρύτανης (1994-1997) το ΔΠΘ και έχοντας τιμηθεί ως Επίτιμος Δημότης Κομοτηνής και Ορεστιάδας, πιστεύω ακράδαντα ότι εθνική αποστολή ενός πνευματικού ιδρύματος δεν είναι η (ανα)παραγωγή εχθρικών προκαταλήψεων αλλά η συμφιλίωση ενός λαού με την ιστορία των άλλων λαών.

Η Θράκη δεν έχει ανάγκη από δεξιές κοτρόνες ούτε από αριστερές κορόνες. Χρειάζεται περισσότερο ανοικτή ελληνική ψυχή που θα μετουσιώνει καθημερινά τη μοναξιά του ακρίτα σε δύναμη του έθνους.

Η ερήμωση, οι διαχωριστικές γραμμές, οι θύλακοι εθνικισμών και φονταμενταλισμών, δεν ανταποκρίνονται στο νόημα της φωτογραφίας.

Μια φωτογραφία με εθνικό, πολιτικό, κοινωνικό και έντονα συναισθηματικό περιεχόμενο για μένα.

Η έκπληξή μου, ως γνήσιου Πελοποννήσιου, όταν έφθασα το 1978 για πρώτη φορά στην Αλεξανδρούπολη και πήρα το λεωφορείο για να πάω στην Κομοτηνή, βλέποντας στους δρόμους πολύχρωμες φορεσιές, μαντίλες, τζαμιά, μιναρέδες, ήταν μεγάλη (σε βαθμό πολιτισμικού σοκ). Δεν είχα ποτέ ταξιδέψει στη Θράκη, δεν γνώριζα πολλά για τα ειδικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού (μολονότι στον στρατό είχα συναντήσει έλληνες μουσουλμάνους) και γενικότερα δεν ήμουν σε θέση να εκτιμήσω καταστάσεις με τόσο μεγάλο ιστορικό βάθος.

Και όμως έμεινα δεκαεννιά χρόνια στη Θράκη και όταν έφυγα στον αποχαιρετιστήριο λόγο μου είπα ότι «νιώθω σαν Θρακιώτης που ξενιτεύεται».

Ποια ήταν λοιπόν η γοητεία της Κομοτηνής στην οποία υπέκυψαν και χιλιάδες φοιτητές που έρχονταν από όλες τις γωνιές της Ελλάδας και ύστερα από λίγο καιρό αρνούνταν τη μετεγγραφή τους στη Νομική Αθήνας;

Εχουμε μάλιστα περίπτωση φοιτητή ο οποίος υποκύπτοντας στους γονείς του μετεγγράφη στην Αθήνα και ύστερα από λίγο μετεγγράφη εκ νέου στην Κομοτηνή.

Η γοητεία λοιπόν συνίσταται στο «μυστήριο» μιας πόλης όπου τα υπόγεια ρεύματα – και όχι μόνο – σε ταξιδεύουν σε διάφορες περιόδους της Ιστορίας (από το Βυζάντιο μέχρι την καθ’ ημάς Ανατολή).

Το Πανεπιστήμιο είναι φάρος γνώσης αλλά και χώρος ζύμωσης και ώσμωσης φοιτητών από όλη τη χώρα. Γιορτές και επέτειοι όλων των εθνοτήτων του πλούσιου μωσαϊκού. Θρησκευτικές τελετές σε όλους τους χώρους λατρείας.

Στενά σοκάκια, πέτρινα καλντερίμια, γεφύρια και ποτάμια, όλα μαζί σ’ ένα κλίμα που σε ηρεμεί, σου δίνει χώρο και χρόνο για να βρεις την αυτογνωσία σου, το πρόσωπό σου, την υπαρξιακή σου ισορροπία.

Η Κομοτηνή, η Γκιουμουλτζίνα, δεν ήταν ποτέ μια ήσυχη, κοιμισμένη πόλη. Πάνω από το βασανισμένο κορμί της πέρασαν κατακτητές (Βούλγαροι, Τούρκοι, Γερμανοί), βρήκαν καταφύγιο οι κατατρεγμένοι (Κωνσταντινουπολίτες, Ιμβριοι, Τενέδιοι), οι παλιννοστούντες πολιτικοί πρόσφυγες από την Τασκένδη και οι Ελληνοπόντιοι. Ολοι αυτοί έπρεπε να μάθουν να ζουν ειρηνικά με τους Ρομά, τους τουρκογενείς, τους Πομάκους. Κι έπρεπε ακόμη να συνηθίσουν στη νεανική κουλτούρα των χιλιάδων φοιτητών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.

Η Θράκη και όσοι πιστεύουν σε αυτήν (και όχι στα πρόσκαιρα οικονομικά κίνητρα και οφέλη) διακατέχονται από αίσθημα περηφάνιας και θέλουν να γίνει σε όλους κατανοητό ότι τα «ειδικά προγράμματα» δεν καταρτίζονται επειδή οι κάτοικοι είναι «ειδικοί», αλλά διότι η γεωπολιτική θέση και η διεθνής συγκυρία επιβάλλουν «ειδική στρατηγική».

Στη Θράκη πρέπει, πριν απ’ όλα, να συζητήσουμε χωρίς αποσιωπητικά το πλαίσιο της συνύπαρξης και ένταξης του πολύχρωμου φάσματος πληθυσμών και ομάδων.

Η ελληνική Πολιτεία και οι τοπικές Αρχές οφείλουν να σέβονται έθιμα και παραδόσεις, θρησκεία και γλωσσικά ιδιώματα, να προστατεύουν από εξαναγκασμούς και αποκλεισμούς, αλλά και οι μειονότητες οφείλουν να καταλάβουν ότι δεν μπορούν «να χρησιμοποιούν» τη δημοκρατία της Ελλάδας και το επίπεδο πολιτισμού της χώρας για να προωθούν ανθελληνικά, αντιδημοκρατικά και υποπολιτισμικά σχέδια (φανατισμών ή άλλων ισμών).

Θράκη – Αιγαίο – Κύπρος.

Θράκη – Βαλκάνια – Μεσόγειος.

Θράκη – Ανάπτυξη – Παιδεία – Πολιτισμός.

Θεωρώ όμως ότι το πιο κρίσιμο σημείο της χάραξης μιας πολιτικής είναι να γνωρίζουν οι Ελληνες και ο Ελληνισμός τη Θράκη. Ας το συλλογιστούν αυτό τα σχολεία, οι δάσκαλοι, οι γονείς, ο ΕΟΤ, τα προξενεία, οι σύλλογοι, οι ομοσπονδίες. Για να αγαπήσουν (και να πιστέψουν σε) κάτι οι ξένοι, οφείλουμε να τους πείσουμε ότι το έχουμε, πριν από αυτούς, αγαπήσει και πιστέψει σε αυτό εμείς οι ίδιοι.

Στη Θράκη πρέπει να μείνουν όλοι σταθεροί και πιστοί στο όνειρό τους για έναν ήλιο που φωτίζει όλους, για μια αυλή όπου όλα τα λουλούδια ανθίζουν και μυρίζουν όμορφα, για μια ηθική των πολιτισμών (και όχι για τη σύγκρουση των διαφορετικών παραδόσεων).

Η συμβίωση της Θράκης είναι τρόπος ζωής και μήνυμα urbi et orbi πως οι κουλτούρες και οι ελευθερίες αρμονικά συνοδοιπορούν.

Ολοι, πολιτικοί και πολίτες, καθηγητές και φοιτητές, γηγενείς και ξένοι, δοκιμάζονται και ασκούνται όχι μόνο στον σεβασμό του άλλου αλλά και στην υποστήριξη όλων των άλλων.

Αυτό είναι το εθνικό, ευρωπαϊκό και πανανθρώπινο στοίχημα. Αυτή είναι η Θράκη. Αυτό είναι το νόημα της φωτογραφίας μνήμης, περίσκεψης και τιμής.

Θα τελειώσω αυτό το μικρό οδοιπορικό στη Θράκη και στη σημαντικότερη περίοδο της ζωής μου με ένα μήνυμα που είχα γράψει ως πρύτανης στην ευχετήρια κάρτα του 1995:

«Μη παρακαλώ σας, μη

λησμονάτε τη Θράκη μας».