Η Ελλάδα και οι διαφορετικές μερίδες των ελίτ

Εχω παρατηρήσει από παλιά ότι οι νομικοί αποτελούν από όλες τις επαγγελματικές κατηγορίες εκείνη που διαβάζει περισσότερο λογοτεχνία. Οι λόγοι πρέπει να είναι η τριβή τους με ανθρώπους του πιο διαφορετικού χαρακτήρα, με τους δαιδάλους των κοινωνικών σχέσεων, με περίπλοκα ή κρυμμένα κίνητρα των ανθρώπινων συμπεριφορών, αλλά σε όχι μικρότερο βαθμό και η οξυμμένη αίσθηση που αναπτύσσουν για την εσώτερη λογική μιας γλωσσικής δομής. Παρ’ όλα αυτά, μια ημερίδα με θέμα «Δικαιοσύνη και λογοτεχνία» δεν περίμενα να έρθει από αυτόν τον χώρο και μάλιστα από τα ανώτερα κλιμάκιά του. Και όμως συνέβη. Τη διοργάνωσε στις 20 Μαρτίου η Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών στη Θεσσαλονίκη, που μου έκανε την τιμή να με προσκαλέσει ως ομιλητή, μαζί με άλλους γνωστούς συγγραφείς και κριτικούς.

Η έκπληξή μου για την αναγγελία και την πρόσκληση σε μια τέτοια ημερίδα έγινε ακόμη μεγαλύτερη όταν γνώρισα από κοντά τους διοργανωτές, κουβέντιασα μαζί τους, παρακολούθησα τις εισηγήσεις όσων από αυτούς ήταν και ομιλητές. Καμία σχέση με το στερεότυπο του στεγνού, σκυθρωπού, μονοκόμματου δικαστικού. Απέναντί μου είχα ανθρώπους ανοιχτόμυαλους και ανοιχτόκαρδους, καλλιεργημένους, προβληματισμένους, με αυτοκριτική μάλιστα διάθεση. Και μιλάμε για συμβούλους Επικρατείας, εισαγγελείς, έναν καθηγητή Νομικής – με παράλληλη δραστηριότητα ως τενόρος! Ο τελευταίος ανέπτυξε εύστροφα τον «Ωραίο λοχαγό» του Κουμανταρέα από τη σκοπιά του Διοικητικού Δικαίου και τοποθέτησε το μυθιστόρημα στο ιστορικό πλαίσιο της συγγραφής του. Ενας άλλος, σύμβουλος Επικρατείας αυτός, φανέρωσε στη δική του εισήγηση τόσο πλούσιες και προπαντός επεξεργασμένες λογοτεχνικές γνώσεις, που θα τις ζήλευαν οι περισσότεροι λογοτέχνες μας. (Δεν αναφέρω ονόματα για να μη θεωρηθεί ότι επιδίδομαι σε δημόσιες κολακείες).   

Η αίθουσα διαλέξεων της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, όπου διεξήχθη η ημερίδα, ήταν ασφυκτικά γεμάτη και στις οκτώ εισηγήσεις, και αυτό παρά το γεγονός ότι καμιάς η διάρκεια δεν ήταν μικρότερη από σαράντα λεπτά. Το κοινό ήταν κατά το μεγαλύτερο μέρος του, από ό,τι κατάλαβα, σπουδαστές της Σχολής, δηλαδή πτυχιούχοι της Νομικής που μετεκπαιδεύονται για τον δικαστικό κλάδο. Αν κρίνω από την ανταπόκρισή τους σε ορισμένες εισηγήσεις, τους ενδιέφερε ιδιαίτερα η ανθρώπινη διάσταση της λειτουργίας του δικαστή.

Με αυτή την αφορμή σκέφτηκα για δεύτερη φορά τα τελευταία χρόνια, μετά την εμπειρία μου με νοσοκομειακούς γιατρούς, ότι ο ισοπεδωτικός τρόπος με τον οποίο περιγράφουμε συχνά (βάζω και τον εαυτό μου) τις ελίτ αυτής της χώρας είναι άδικος. Στις περισσότερες από αυτές υπάρχει μια σημαντική μερίδα με ευαισθησίες, ευρύτητα σκέψης, υπευθυνότητα και  ικανότητες που την κάνουν άξια να λέγεται ελίτ. Το πρόβλημα είναι ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα όπου τον τόνο δίνει η άλλη μερίδα. Οχι απαραίτητα επειδή είναι μεγαλύτερη. Αλλά επειδή δεν συναντάει εμπόδια σαν αυτά που η ίδια φροντίζει να βάζει σε όσους είναι καλύτεροί της.