Από το Δίστομο στ’ άστρα

Κέρασε ένα ποτήρι ούζο τους γερμανούς παρουσιαστές σατιρικής εκπομπής και άρχισε να μιλάει όλη η Γερμανία για τη συγκινητική ιστορία ενός αγοριού που στη σφαγή του Διστόμου τον Ιούνιο του 1944 έχασε τους γονείς και πολλούς συγγενείς του.

Αυτή την προσωπική ιστορία ο Διστομίτης Αργύρης Σφουντούρης τη λέει εδώ και τουλάχιστον 20 χρόνια. Από τότε, δηλαδή, που άρχισε τον αγώνα για να δικαιωθούν τα θύματα του Διστόμου και να αποκατασταθεί η ιστορική αλήθεια.

Ηταν μόνο 45 μηνών όταν μαζί με τις τρεις μεγαλύτερες αδελφές του έμειναν ορφανά. Για περίπου δύο χρόνια έζησε στο χωριό, μέχρι που έφυγε για το Ζάννειο Ιδρυμα στον Πειραιά. Εναν χρόνο μετά το ολοκαύτωμα στο Δίστομο τραβήχτηκε και η φωτογραφία – σύμβολο με τον μικρό Αργύρη, τις δύο αδελφές, τον παππού και τη γιαγιά του μπροστά από το καμένο πατρικό τους σπίτι.

Στη δεύτερη αποστολή που πραγματοποίησε ο Ερυθρός Σταυρός της Ελβετίας τον Μάρτιο του 1949, ανάμεσα στα εννέα παιδιά που επιλέχθηκαν να φύγουν για το παιδικό χωριό Πεσταλότσι του Τρόγκεν ήταν και ο 9χρονος τότε Αργύρης Σφουντούρης. «Οσο ήμουν στο Δίστομο μετά τη σφαγή, είχα μίσος απέναντι σε καθετί το γερμανικό γιατί ταύτιζα τη Γερμανία με το κακό που έγινε. Στην Ελβετία έμαθα ότι η γλώσσα δεν ταυτίζεται με ένα πολιτικό καθεστώς, ενώ οι Ελβετοί διαχώριζαν τη θέση τους από το γερμανικό παρελθόν».

Πήγε σε γερμανόφωνο σχολείο, τέλειωσε το δημόσιο λύκειο και επέλεξε να σπουδάσει στο πολυτεχνείο Μαθηματικά και Φυσική. Πήρε ειδικότητα στην Αστροφυσική, ενώ η διπλωματική του ήταν πάνω στην Πυρηνική Φυσική. «Από την ηλικία των 11 ετών με τραβούσαν οι αστερισμοί και παρατηρούσα για ώρα τον ουρανό» θυμάται. Στο πλαίσιο μιας μαθητικής εργασίας έστειλε επιστολή στον Αλμπερτ Αϊνστάιν, ο οποίος μάλιστα του απάντησε ευχαριστώντας τον για την εργασία που είχε κάνει για τον ίδιο και για το επιστημονικό του έργο.

Εργάστηκε στη Ζυρίχη καθηγητής σε σχολεία, ποτέ όμως δεν ξέχασε το Δίστομο. Οι επισκέψεις του στην Ελλάδα και σε συγγενείς ήταν πολύ συχνές, αλλά σταμάτησαν την περίοδο της επταετίας. Ο Αργύρης Σφουντούρης εξέδιδε στην Ελβετία ένα αντιστασιακό περιοδικό, τα «Προπύλαια», στο οποίο δημοσίευε κυρίως ποιήματα που ήταν απαγορευμένα στην Ελλάδα. Με ένα γράμμα του στον εξόριστο στη Λέρο Γιάννη Ρίτσο είχε δηλώσει τη συμπαράστασή του στον αντιστασιακό αγώνα. Ο έλληνας ποιητής ως απάντηση σε αυτή την επιστολή τού έστειλε δύο νέες ποιητικές του συλλογές, τις οποίες ο κ. Σφουντούρης μετέφρασε και δημοσίευσε σε εφημερίδες και περιοδικά της Ελβετίας.  

Τη δεκαετία του ’80 αποσύρθηκε από τον χώρο της Εκπαίδευσης και ως εθελοντής σε διάφορες οργανώσεις έλαβε μέρος σε αποστολές βοήθειας και ανάπτυξης σε χώρες του Τρίτου Κόσμου: Σομαλία, Νεπάλ, Ινδονησία όπου έμεινε μάλιστα τέσσερα χρόνια. «Από τη στιγμή που μπορούσα, ήθελα να είμαι δίπλα σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη ή έχουν περάσει ό,τι είχα περάσει κι εγώ ως παιδί».

Το Συνέδριο για την Ειρήνη στους Δελφούς το 1994 για τα 50 χρόνια από τη σφαγή στο Δίστομο σήμανε ουσιαστικά την έναρξη του μεγάλου αγώνα του Αργύρη Σφουντούρη για να αποκατασταθεί η ιστορική αλήθεια και να αναγνωριστεί ως ολοκαύτωμα ό,τι είχε συμβεί το 1944. «Για την επίσημη Γερμανία μέχρι τότε η σφαγή 218 θυμάτων στο Δίστομο ήταν ένα απλό γεγονός στο πλαίσιο του πολέμου. Για πολλά χρόνια τα όσα έκαναν τα κατοχικά στρατεύματα ήταν θέμα ταμπού για τη Γερμανία, που δεν παραδεχόταν τις θηριωδίες και δεν άφηνε τον λαό της να μάθει την αλήθεια. Δυστυχώς, οι γερμανικές Αρχές απέφευγαν να δουν τις συνέπειες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου» λέει.

Παράλληλα με τον ομαδικό δικαστικό αγώνα των Διστομιτών έκανε αγωγή κατά του γερμανικού κράτους, αξιώνοντας κυρίως ηθική αλλά και υλική αποζημίωση. Το 2003 η απόφαση του Ανώτατου Γερμανικού Δικαστηρίου για το Δίστομο έκανε λόγο για έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Επίσημα όμως η Γερμανία δεν είχε παραδεχθεί τίποτα μέχρι τον Μάρτιο του 2014, όταν σε επίσημη επίσκεψή του στην Ελλάδα ο πρόεδρος της Γιόαχιμ Γκάουκ ζήτησε συγγνώμη για τις θηριωδίες των Ναζί στη χώρα μας. «Με αίσθημα ντροπής και πόνου, ζητώ συγγνώμη από τις οικογένειες των δολοφονηθέντων» είχε πει δημόσια. «Είναι ο πρώτος γερμανός πρόεδρος που μεταπολεμικά τόλμησε να πει την αλήθεια» προσθέτει ο Αργύρης Σφουντούρης.

Την περασμένη εβδομάδα κλήθηκε να συμμετάσχει σε μια σατιρική εκπομπή του γερμανικού κρατικού καναλιού ZDF, αφιερωμένη στην κρίση χρέους αλλά και στα γερμανικά χρέη. Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Αργύρης Σφουντούρης έλεγε την ιστορία του μπροστά στον φακό. Πριν από περίπου οκτώ χρόνια το ντοκιμαντέρ με τον τίτλο «Ενα τραγούδι για τον Αργύρη» απέσπασε πολλά βραβεία. Τα τρία χρόνια που χρειάστηκαν οι συντελεστές για να ολοκληρώσουν το ντοκιμαντέρ, για εκείνον ήταν οδυνηρά αφού, όπως έχει πει, αναγκάστηκε να περάσει μέσα σε λίγους μήνες όλα όσα είχε ζήσει τα τελευταία 50 χρόνια. «Η δική μου προσωπική ιστορία γίνεται παράδειγμα για να μάθει ο κόσμος τι συνέβη τότε σε εκατοντάδες ελληνικές οικογένειες που ξεκληρίστηκαν».