Η συνταγή της επιτυχίας για τον φόρο λίπους
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
7 λεπτά Επιτυχημένες είναι μόνο οι χώρες που παράλληλα με την αύξηση του φόρου λιπαρών και καπνού μείωσαν τον φόρο και την τιμή σε φρούτα, λαχανικά και ψάρια. Δηλαδή το μέτρο επιτυγχάνει μόνο όπου η αύξηση έγινε για την υγεία των πολιτών και όχι για τη συγκέντρωση χρημάτων από φόρους. Στην Ελλάδα, προειδοποιούν οι ειδικοί, το μέτρο θα πλήξει σοβαρά την ασθενή οικονομική τάξη.
Το πρώτο και μοναδικό μέτρο αυτού του τύπου που πήρε η προηγούμενη κυβέρνηση ήταν η αύξηση 5 λεπτών στα πακέτα τσιγάρων, ώστε να μπορέσει να βρεθεί ισοδύναμο και να καταργηθεί το εισιτήριο των 25 ευρώ για νοσηλεία στα νοσοκομεία. Και δεν υπήρξε καμία απολύτως αντίδραση. Αλλωστε, είχε ήδη προηγηθεί έρευνα του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΕΑΑ) στην οποία φαινόταν ότι το 71,5 % των Ελλήνων συμφωνεί να αυξηθεί η τιμή των τσιγάρων κατά 2 ευρώ το πακέτο, με την προϋπόθεση τα χρήματα που θα συγκεντρωθούν να δοθούν αποκλειστικά για τη βελτίωση του συστήματος υγείας και την πρόληψη καπνίσματος στους νέους.
Την επιβολή ειδικού φόρου στα προϊόντα καπνού και στις ανθυγιεινές τροφές που «κολυμπάνε» στο λίπος και στο αλάτι είχε προτείνει πριν από περίπου δύο χρόνια και η Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας (ΕΣΔΥ). Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΣΔΥ τα ετήσια έσοδα από αυτά τα μέτρα θα άγγιζαν τα 500 εκατομμύρια ευρώ, προσφέροντας οικονομική ανάσα στον καταχρεωμένο ΕΟΠΥΥ.
«Βέβαια η πρότασή μου ολοκληρωμένη είναι να υπάρξει παράλληλα και αρνητική ή και μηδενική φορολογία στα λαχανικά, τα φρούτα και τα λιπαρά ψάρια. Επιπλέον, εκτός από τον φόρο λίπους να μπει φόρος στα ζαχαρούχα και αεριούχα ποτά και στις συσκευασμένες τροφές που είναι πλούσιες σε αλάτι όπως είναι γαριδάκια, πατατάκια κ.λπ. σνακς», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο Γιάννης Κυριόπουλος, καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας.
Σε έτερη μελέτη που ολοκλήρωσε πρόσφατα το αμερικανικό Κέντρο για τις Προτεραιότητες του Κρατικού Προϋπολογισμού και την Πολιτική (CBPP), η πρόταση για αύξηση του φόρου προϊόντων καπνού φάνηκε πώς έχει διπλό θετικό αποτέλεσμα. Το πρώτο είναι ότι μειώνει τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου και εξοικονομεί 78 εκ. δολάρια που θα επενδυθούν σε δεκαετή εκστρατεία για την εκπαίδευση των μαθητών. Στην ίδια έκθεση αναφέρεται πώς όπως προέκυψε από εκτενείς έρευνες, η αύξηση φόρου καπνού είναι ο πιο άμεσος τρόπος διακοπής του καπνίσματος. Μάλιστα, επικαλούμενο επιστημονικά δεδομένα από το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), η έκθεση αναφέρει πώς περίπου το 20% όλων των θανάτων οφείλεται πλέον στο κάπνισμα.
Διασφάλισαν τη δημόσια υγεία και τον προϋπολογισμό
Στην Ευρώπη τον δρόμο για τους «φόρους της αμαρτίας» άνοιξε το 2011 η Ουγγαρία και ακολούθησε η Δανία υιοθετώντας πρώτη σε επίπεδο κρατών τη θέσπιση φόρου στα κορεσμένα λίπη. Η Γαλλία επέβαλε κι αυτή με τη σειρά της αύξηση φόρου στα τσιγάρα και τη μπίρα, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης των ταμείων κοινωνικής ασφάλισης. Μάλιστα, πολλοί ήταν οι επιστήμονες ανά τον κόσμο που χαιρέτησαν τη «γενναία» όπως τη χαρακτήρισαν, απόφαση, εκτιμώντας ότι με τον τρόπο αυτόν δίνεται λύση στο διογκούμενο πρόβλημα της παχυσαρκίας.
Το Περού ανακοίνωσε σχέδια για την επιβολή φόρου στο έτοιμο φαγητό, ενώ άλλες χώρες όπως η Ιρλανδία, βρίσκονται σε διαβουλεύσεις προκειμένου να επιβάλλουν «σωστά» παρόμοιους φόρους. Παράλληλα, σε πρόσφατη συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) που αφορούσε μη μεταδιδόμενες ασθένειες, ο ΟΗΕ αναγνώρισε τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η φορολόγηση σε τρόφιμα που βλάπτουν την υγεία. Ακολούθως, ο βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, είχε προτείνει ανάλογη φορολόγηση για τη Βρετανία, παρόλο που στη χώρα του ο φόρος των ανθυγιεινών τροφίμων είναι περίπου ίσος με τους φόρους πολυτελείας.
Οι οικονομικές μελέτες ανά τον κόσμο έχουν καταδείξει πώς η τιμή των τροφίμων επηρεάζει αρκετά το τι καταναλώνουμε και πώς όταν αυξάνεται η τιμή ενός προϊόντος, αναλόγως μειώνεται και η κατανάλωσή του. «Με αυτό το σκεπτικό σε πολλές χώρες έχει αυξηθεί η τιμή του αλκοόλ και του καπνού. Εντούτοις, όπως φάνηκε από την εφαρμογή τέτοιων πολιτικών στις ΗΠΑ, σε κάποιες τροφές αν και έγινε αύξηση της ειδικής φορολόγησης, η μείωση κατανάλωσης δεν ήταν η αναμενόμενη. Για παράδειγμα η φορολόγηση 35% που κάποιες Πολιτείες επέβαλαν στα ανθρακούχα ποτά, οδήγησε σε μείωση τα κατανάλωσης κατά 26%. Υπάρχουν δηλαδή και άλλοι παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν τη σχέση τιμής μεταξύ αύξησης φορολόγησης και μείωσης κατανάλωσης», αναφέρεται σε μελέτη που έχει κάνει το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και δημοσιεύεται στην επιστημονική επιθεώρηση British Medical Journal (BMJ).
Στην ίδια ανάλυση αποκαλύπτεται ότι οι περισσότερες έρευνες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα έχουν εστιαστεί στα ανθρακούχα ποτά κι αυτό επειδή έχει αποδειχθεί ο συσχετισμός τους με την παχυσαρκία και τον διαβήτη, πάντα στο πλαίσιο της υπερκατανάλωσης. Για κάθε αύξηση του φόρου 20% μειώνεται η κατανάλωση κατά άτομο από 7 έως 50 θερμίδες την ημέρα. Αύξηση δηλαδή 20% σε φόρο, θα μείωνε τα ποσοστά παχυσαρκίας έως 3,5%. Αυτό όμως είναι πάντα σε συνάρτηση με την οικονομία της κάθε χώρας.
Για παράδειγμα στη Βρετανία η μείωση της παχυσαρκίας θα είναι μικρότερη, κι αυτό διότι η κατανάλωση ανθρακούχων ποτών είναι μικρότερη σε σύγκριση με αυτήν των ΗΠΑ. Ερευνες όμως έχουν δείξει, όσον αφορά τις τροφές, ότι η αύξηση της φορολόγησης δεν μπορεί ξεκάθαρα να υποδείξει και σταθερή μείωση της κατανάλωσης, καθότι πολλές οικονομικές τροφές είναι επιδοτούμενες κατά τη διάρκεια της παραγωγής τους. Επιπλέον, ο καταναλωτής μπορεί να στραφεί σε αγορές παραπλήσιων προϊόντων. Δηλαδή μπορεί να του σταματήσεις να καταναλώνεις πατατάκια αν αυξηθεί η τιμή τους, αλλά να αρχίσει να αγοράζει ποπ κορν με αλάτι και βούτυρο που είναι το ίδιο ανθυγιεινά σε μεγάλες ποσότητες.
Οι ειδικοί επίσης δεν μπορούν παρά τις μελέτες να καταλήξουν σε έναν γενικό κανόνα που θα καθορίζει εάν η φορολόγηση θα αρχίζει από τις πρώτες ύλες, ή εάν θα ισχύει στο τελικό προϊόν και μόνο. Θα πρέπει δηλαδή να φορολογηθούν τα ανθρακούχα ή αυτά που περιέχουν ζάχαρη.
«Επίσης, όσον αφορά τον αντίκτυπο του φόρου στη Δημόσια Υγεία, έχει αποδειχθεί ότι η αύξηση του φόρου κατά 17,5% μειώνει από ένα έως 3% τα ισχαιμικά επεισόδια (εγκεφαλικά και εμφράγματα). Γι’ αυτό κι ο προσανατολισμός τώρα είναι η φορολόγηση να γίνεται ανάλογα με τη διατροφική αξία του εκάστοτε συστατικού, μιας και κάθε έτοιμο τρόφιμο αποτελείται από διαφορετικά συστατικά», αναφέρει στην έρευνά του στην BMJ ο δρ Μάικ Ράινερ, υπεύθυνος Διατροφής και Δημόσιας Υγείας στη Βρετανική Καρδιολογική Εταιρεία.
Δύσκολη εφαρμογή σε οικονομική κρίση
«Παρόλες τις μελέτες που έχουν εκπονηθεί, ο υπολογισμός φορολόγησης συγκεκριμένων τροφών και κατανάλωσης είναι δύσκολο να προβλεφθεί με ακρίβεια, καθότι υπάρχουν πάρα πολλοί οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες που περιπλέκουν τα συμπεράσματα», αναφέρουν ειδικοί από το Ινστιτούτο Δημοσιονομικών Μελετών της Βρετανίας.
Μάλιστα, όσον αφορά περιόδους οικονομικής κρίσης, που οι φτωχοί είναι ακόμη πιο ευάλωτοι στις αλλαγές των τιμών των προϊόντων, από ότι είναι οι πλουσιότερες τάξεις, είναι δύσκολο επιβληθούν υψηλότεροι φόροι σε οικονομικά τρόφιμα, χωρίς να οδηγήσουν σε εξάντληση τις ασθενέστερες τάξεις. Κι αυτό διότι όπως δείχνουν οι έρευνες, η αύξηση τιμών «κακών» τροφίμων έχει άμεσο αρνητικό αντίκτυπο σε ασθενέστερες τάξεις και όχι στις ευκατάστατες.
«Ετσι όπως ακούγεται πρόκειται για ένα μέτρο μη διανεμητικό, το οποίο θα πλήξει ακόμη περισσότερο την τάξη των οικονομικά ασθενών. Θα πρέπει να γίνει και μείωση στα φρούτα, τα λαχανικά και τα ψάρια ώστε ξεφεύγει από τον στενό εισπρακτικό ορίζοντα», λέει ο Κυριάκος Σουλιώτης επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Υγείας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.
Κάτι που έγινε στην Βρετανία και έχει αποδείξει τα μεγαλύτερα οφέλη στη Δημόσια Υγεία στη Βρετανία. Καθιστώντας ως μοναδική λύση για την Ελλάδα σε αυτή τη φάση την αύξηση του ειδικού φόρου μόνο στα καπνικά προϊόντα και το αλκοόλ. «Βέβαια, θα πρέπει να αναλογιστούν οι υπεύθυνοι και πόσα χρήματα θα χαθούν από τις σημαντικές εξαγωγές κρασιού που κάνουμε, εάν τεθεί επιπλέον φόρος στο αλκοόλ», λέει ο κ. Σουλιώτης.
Πάντως, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι αποφασισμένη να προωθήσει θέματα τα οποία βοηθούν τις προσπάθειες των κρατών μελών να δημιουργήσουν πιο υγιεινά διατροφικά περιβάλλοντα. Παρόλα αυτά, τα κράτη – μέλη έχουν την ελευθερία να θέσουν φόρους στις χώρες τους, με την προϋπόθεση ότι οι φόροι δεν έρχονται σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές νομοθεσίες περί φορολόγησης.
Google news
