Ο Ελ Γκρέκο στην ψηφιακή εποχή

Το Τολέδο μοιάζει να απλώνεται κάτω από τα πόδια μας. Μόνο οι κορυφές των κτιρίων του φθάνουν στο ύψος του βλέμματος. Ο ουρανός πάνω από την πόλη είναι συννεφιασμένος με τα σκούρα χρώματά του να έρχονται απειλητικά προς το μέρος μας προς στιγμήν. Ελάχιστα δευτερόλεπτα αργότερα γίνεται γαλανός.

Από κάτω η σύγχρονη πόλη που πριν από τέσσερις αιώνες αγκάλιασε, φιλοξένησε και βοήθησε να φθάσει στο απόγειό του ο πρώτος μοντέρνος ζωγράφος, ο οποίος κέρδισε κυρίαρχη θέση στην Ιστορία της Τέχνης ως «Ο Ελληνας». Και από πάνω, ο ουρανός που ο ίδιος ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ζωγράφισε στα μνημειακών διαστάσεων έργα του σε μια συνάντηση που δεν θα είχε υπάρξει χωρίς την τεχνολογία.

Την τελευταία λέξη της τεχνολογίας αξιοποίησε και η Εθνική Πινακοθήκη, έστω κατόπιν εορτής καθώς το 2014 ήταν η χρονιά – επέτειος για τα 400 χρόνια από τον θάνατο του Γκρέκο. Και αντί για μια πιθανόν ψυχρή ψηφιακή προσέγγιση των σπουδαίων δημιουργιών τού εκ Κρήτης ορμώμενου καλλιτέχνη καταφέρνει μέσα από μια τεράστια οθόνη να γοητεύσει τον επισκέπτη για τέσσερις διαφορετικούς λόγους.

Από την Ισπανία. Πρώτον, επειδή μας επιτρέπει να δούμε έργα που δεν μετακινούνται από την Ισπανία – στο Τολέδο και στο Εσκοριάλ. Δεύτερον, επειδή μέσω της υψηλής ανάλυσης της εικόνας (τόσο υψηλή που σε απόσταση ενός μέτρου από την οθόνη δεν διακρίνονται τα pixels), για πρώτη φορά με απίστευτη λεπτομέρεια (τόση που δεν θα μπορούσαμε ακόμη κι αν βρισκόμασταν ενώπιον του πίνακα), βλέπουμε  τις πινελιές του ζωγράφου και λεπτομέρειες αθέατες για το αμύητο βλέμμα. Τρίτον, επειδή η τεχνολογία επέτρεψε τη συνάντηση έργων που πλέον δεν βρίσκονται στον ίδιο χώρο, όπως η «Στέψη της Θεοτόκου» που βρίσκεται στο παρεκκλήσι του Αγίου Ιωσήφ με τον «Αγιο Μαρτίνο και τον ζητιάνο» και την «Παναγία με το Θείο Βρέφος, την Αγία Μαρτίνα και την Αγία Αγνή» που πλέον βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσιγκτον. Τέταρτον, διότι τη μιάμιση ώρα που τα εκπληκτικά χρώματα, οι ψηλόλιγνες μορφές, τα εξαϋλωμένα χέρια και οι πολύπλοκες συνθέσεις αιχμαλωτίζουν το βλέμμα, η φωνή της διευθύντριας της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνας Λαμπράκη – Πλάκα συνοδεύει ως δασκάλα – ξεναγός αποκαλύπτοντας όλα όσα δεν γνωρίζουμε για τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο. Και όλα αυτά υπό τους ήχους μελωδιών της εποχής του Θεοτοκόπουλου και του έργου του Βαγγέλη Παπαθανασίου «Φόρος τιμής στον Γκρέκο».

Εννέα έργα. «Συνολικά πρόκειται για εννέα έργα από πέντε διαφορετικούς χώρους, με χαρακτηριστικότερα το “Εσπόλιο”, το “Μαρτύριο του Αγίου Μαυρικίου”, παραγγελία του Φιλίππου Β’ η οποία όμως απορρίφθηκε, η “Ταφή του κόμητος Οργκάθ” και ο Αγιος Ιωσήφ με τον οκτάχρονο Ιησού πάνω από το Τολέδο, έργο που δεν ήταν έως πρόσφατα επισκέψιμο» λέει η κυρία Λαμπράκη με αφορμή την ψηφιακή έκθεση – ουσιαστικά μια τεράστια οθόνη και μια μικρότερη σε άλλο σημείο με εικόνες σχόλια πάνω στη βασική παρουσίαση – που σχεδιάστηκε ειδικά για να ενταχθεί στις μόνιμες συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης.

Παράλληλα κυκλοφορεί συλλεκτική αριθμημένη έκδοση (500 αντίτυπα) με πλήρη σχολιασμό και αναπαραγωγές έργων του Θεοτοκόπουλου (60 ευρώ), ενώ θα οργανωθούν ξεναγήσεις και στην περίφραξη 70 μ. του εργοταξίου της Εθνικής Πινακοθήκης, επί της Βασ. Κωνσταντίνου, η οποία έχει «ντυθεί» με έργα του Ελ Γκρέκο.

INFO: Το Φανταστικό Ψηφιακό Μουσείο εγκαινιάζεται στις 31 Μαρτίου στις 20.00 στην Εθνική Γλυπτοθήκη (Αλσος Στρατού, Γουδή). Κάθε Δευτέρα και Τετάρτη ώς τις 20.00. Τις υπόλοιπες ημέρες έως τις 16.00. Τρίτη κλειστά.