Η καταφρόνια των ξένων

Παραθέτω τρεις φράσεις, αποσπάσματα από εκτιμήσεις ξένων, Δυτικών, για τις ελληνικές πολιτικές ελίτ. Δείτε το σαν κουίζ. Προπαθήστε να τις χρονολογήσετε.

Δείγμα πρώτο: «Εδώ δεν υπάρχει κράτος σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα. Αντ’ αυτού υπάρχει μια χαλαρή ιεραρχία ατομιστών πολιτικών που είναι τόσο απασχολημένοι με τον ατομικό τους αγώνα για εξουσία, ώστε δεν έχουν τον χρόνο, αν υποθέταμε ότι είχαν την ικανότητα, να αναπτύξουν μια οικονομική πολιτική».

Δείγμα δεύτερο: «Eνα άλλο χαρακτηριστικό του ελληνικού κατεστημένου είναι η ηττοπάθεια. Επειδή συνειδητοποιούν ότι η Ελλάδα μπορεί να σωθεί μόνο με εξωτερική βοήθεια, πολλοί Eλληνες σηκώνουν τους ώμους και αποποιούνται τις ευθύνες τους. Αφήστε τους ξένους να μας κυβερνήσουν, λένε, κι αν κάτι πάει στραβά το λάθος είναι δικό τους. Αυτοί οι άνθρωποι υπάρχουν και συνήθως συνδυάζουν την ηττοπάθεια με τον ξέφρενο εθνικισμό. Είναι έτοιμοι να αφήσουν τους ξένους να κυβερνήσουν τη χώρα για λογαριασμό τους, αντί όμως να είναι ευγνώμονες, τους μισούν».

Δείγμα τρίτο: «Υπάρχουν πολλοί πολιτικοί στην Ελλάδα, και αυτό είναι ένα πρόβλημα που υπάρχει εδώ και καιρό, οι οποίοι ασχολούνται κυρίως με προσωπικά συμφέροντα και με βοήθεια προς τους φίλους τους αντί να προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα στη χώρα τους. Διαφθορά, φοροδιαφυγή και νεποτισμός».

Η πρώτη φράση έρχεται από το μακρινό 1947 και είναι του Πολ Πόρτερ, του επικεφαλής της αμερικανικής αποστολής στην Ελλάδα. Η δεύτερη περιέχεται σε μια αναφορά της αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1958 (Αλέξης Παπαχελάς: «Ο βιασμός της ελληνικής δημοκρατίας»). Η τρίτη είναι εντελώς πρόσφατη. Είναι μια απάντηση του Γερούν Ντεϊσελμπλούμ σε μια συνέντευξή του στην ολλανδική τηλεόραση αυτές τις ημέρες.

Είναι σαν να μην πέρασε μια μέρα. Ή σαν η χρεοκοπία, το Μνημόνιο, η επιτήρηση της τρόικας να ξύπνησαν παλιά φαντάσματα, να θύμισαν παλιά κουσούρια ή παλιά στερεότυπα και προκαταλήψεις από το ρεπερτόριο παλαιότερων «επιτηρητών». Σπάνια οι ελληνικές πολιτικές ελίτ είχαν την εκτίμηση των ξένων, λίγοι έλληνες ηγέτες και δύσκολα κατέκτησαν τον σεβασμό τους. Ποτέ, όμως, έλληνες πολιτικοί δεν δέχθηκαν τόσο καταφρονητικές και δημόσιες επιθέσεις όσο σήμερα.

Δικαιολογημένη καταφρόνια; Ας αφήσουμε τα παλιά κι ας μείνουμε στα πιο πρόσφατα. Ενα ερώτημα που συζητιέται κατά κόρον, ιδίως αυτές τις ημέρες, στις Βρυξέλλες είναι τούτο: Γιατί η Πορτογαλία, ενώ εφάρμοσε το ίδιο με την Ελλάδα Μνημόνιο με την ίδια τρόικα και έλαβε μάλιστα μόλις το ένα τρίτο των δανείων που πήρε η Ελλάδα (78 δισ. έναντι 230), κατάφερε να απαλλαγεί από το Μνημόνιό της μέσα σε μια τριετία, χωρίς μεγάλα δράματα, με απώλειες στο ΑΕΠ της κάτω από 5% (εμείς -25%) και αύξηση ανεργίας μόνον 4% (εμείς +14%); Γιατί και η Ιρλανδία και η Κύπρος υπέφεραν ανάλογα προγράμματα με πολύ μικρότερο οικονομικό και κοινωνικό κόστος;

Μπορεί κανείς να απαντήσει πως η Ελλάδα υπέστη μια δημοσιονομική προσαρμογή ασύγκριτα βιαιότερη από ό,τι οι άλλες μνημονιακές χώρες. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Μπρίγκελ, η μείωση του διαρθρωτικού προωτογενούς ελλείμματος στην Ελλάδα στα χρόνια 2009-14 ήταν διπλάσια απ’ ό,τι της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας και τριπλάσια απ’ ό,τι της Κύπρου. Μπορεί, επίσης, να απαντήσει πως τα ομολογημένα (από το ΔΝΤ τουλάχιστον) λάθη του προγράμματος μπορεί να ήταν κοινά για όλους, αλλά στην περίπτωση της ελληνικής οικονομίας με τα ιδιάζοντα χαρακτηριστικά της, που αγνοήθηκαν, ήταν πολύ πιο επώδυνα και στρεβλωτικά.

Αλλά εκείνοι θα φέρουν χίλια παραδείγματα από την τελευταία πενταετία για να επιμείνουν πως αν η Ελλάδα πλήρωσε με ασύγκριτα μεγαλύτερο οικονομικό κόστος και κοινωνική οδύνη ένα πρόγραμμα που εφάρμοσαν κι άλλοι, η βασική αιτία ήταν η ποιότητα των πολιτικών ελίτ της χώρας. Και η απροθυμία τους ν’ αλλάξουν.

Αλλά αυτό, εξ αντικειμένου, θα έπρεπε να είναι ένα ατού για τους καινούργιους. Οσο αναιδείς και αλαζόνες, αντισυμβατικοί, κάπως ερασιτέχνες και απροετοίμαστοι κι αν εμφανίζονται στα μάτια των ξένων συνομιλητών τους, θα έπρεπε πάντως να μοιάζουν – θεωρητικά – ευπρόσδεκτοι ως διαφορετικοί. Γιατί, λοιπόν, τους τα σούρνουν δημόσια, ενώ τους προηγούμενους τους καταφρονούσαν πίσω από κλειστές πόρτες; Ιδού ερώτημα, τροφή για σκέψη.