Η παρασημαντική της γλώσσας

Τα τελευταία τριάντα χρόνια ηλίθια παιδαγωγικά εκτρώματα είχαν εξοβελίσει από την εκπαίδευση τη διδασκαλία των μεγάλων κειμένων της καθαρεύουσας. Μια φάση της ελληνικής γλώσσας την είχαν θεωρήσει σχεδόν πανώλη, με αποτέλεσμα ημιμαθή ανθρωπάρια με θέσεις ευθύνης στο εκπαιδευτικό σύστημα να ευνουχίζουν τα νέα παιδιά και εν συνεχεία τους αυριανούς πολίτες από τη χαρά της επικοινωνίας με έξοχα λογοτεχνικά πυργώματα. Φαντάζεστε να μη διδασκόταν ο Τσόσερ στην Αγγλία, ο Ραμπελέ στη Γαλλία, ο Δάντης στην Ιταλία και τα χρονικά του Αββακούμ στη Ρωσία; Τι παιδεία θα είχαν οι Ισπανοί χωρίς τον Δον Κιχώτη και οι Γερμανοί χωρίς τον Λούθηρο;

Εδώ φιμώθηκαν από την εκπαίδευση εν ονόματι ενός βλακώδους λαϊκισμού ο Ραγκαβής, ο Βιζυηνός, ο Παπαδιαμάντης, ο Ροΐδης και ο Παπαρρηγόπουλος, λες και είχαμε καλύτερους συγγραφείς από αυτούς τους στυλιστικούς τιτάνες.

Ευτυχώς, μια η κρίση ρεπερτορίου διεθνώς, μια η οικονομική κρίση στον τόπο μας, οδήγησαν τους νεότερους θεατρικούς μας δημιουργούς στην ανάγκη να καταφύγουν στους μείζονες συγγραφείς του παρελθόντος που εκτός των άλλων δεν είχαν… και πνευματικά δικαιώματα!

Ετσι, οι νεότερες και μέσης ηλικίας γενιές θεατών που είχαν αποκλειστεί από τη γοητεία των παλαιών κειμένων ήρθαν σε επαφή με τον Βιζυηνό, τον Παπαδιαμάντη, τον Ροΐδη, τον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη (ήδη έγραψα για τη μετάφρασή του του Πλάτωνος που ερμήνευσε ο Κωνσταντόπουλος).

Ας μη βιαστεί κανείς να μιλήσει για ένα κίνημα τάχα μου ρομαντικό ή νοσταλγίας σχεδόν ηθογραφικής γραφικότητας.

Το να αναζητά κανείς παλιότερες γλωσσικές εκφράσεις και φάσεις μιας γλώσσας, να αναζητεί επίσης τις ρίζες από τις οποίες ως παραβλάσταρα ξεπήδησαν σημερινές συμπεριφορές ήθους και ύφους αλλά και η προσπάθεια να κατανοήσουμε δομές, οικονομικές, κοινωνικές, ηθικές που κυριάρχησαν στο παρελθόν και άφησαν τα σημάδια τους στο σώμα του λαού και της πολιτείας είναι ταξίδι αυτογνωσίας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΑ ΕΡΓΑ. Δεν είναι το ίδιο με τη διατήρηση της παλαιότερης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς; Γιατί π.χ. είναι διατηρητέο και με νέα χρήση το οικοδόμημα των στρατώνων του Καποδίστρια στο Αργος ή η έξοχη εσωτερική πλατεία της πρώτης πρωτεύουσας της Ελλάδας στο Ναύπλιο και δεν μπορεί να είναι διατηρητέα και εν χρήσει κληρονομιά «Η Σταχομαζώχτρα» του Παπαδιαμάντη, «Το αμάρτημα της μητρός μου» του Βιζυηνού, η «Ιστορία ενός αλόγου» του Ροΐδη, «Του Κουτρούλη ο γάμος» του Ραγκαβή; Ολα αυτά ευτυχώς τα διέσωσαν και τα αξιοποίησαν νέοι έλληνες θεατρικοί δημιουργοί υποκαθιστώντας την εκπαιδευτική περί άλλα τυρβαζομένη κοινότητα.

Αντί για κείμενα στα εγκύκλια εγχειρίδια προς ανάγνωσιν και απόλαυσιν στην τάξη, έγιναν κείμενα προς ακρόασιν από δόκιμα και συχνά αδόκιμα αλλά φιλομαθή άτομα της θεατρικής κοινότητας.

Ο Παπαδιαμάντης, ο Βιζυηνός και ο Ροΐδης έγιναν μόδα και συχνά σωτήριο θεατρικό ταμείο.

Ετσι και ο γράφων παραμέρισε τις όποιες θεωρητικές του αντιρρήσεις για το αν τα πεζά κείμενα αυτά καθαυτά είναι θεατρικώς ερμηνεύσιμα και συμβιβάστηκα με την καθαρά παιδαγωγική και ενημερωτική προσφορά του θεάτρου στο ανάπηρο αναγνωστικά κοινό κάτω από τα πενήντα.

Αλλά ιδού τώρα η αποκτημένη πείρα και η διαδεδομένη μόδα επιτρέπουν σε άλλους ωριμότερους και πλέον προβληματισμένους θεατρανθρώπους να προχωρήσουν σε βάθος.

Είναι τυχαίο άραγε πως δύο παλιοί συμμαθητές στο Κλασικό Λύκειο των Αναβρύτων, όπου πειραματικά (πριν υπουργού αριστοκτόνου Μπαλτά) διδάσκονταν αυξημένα και βαθύτερα αρχαία ελληνικά και λατινικά γράμματα, η Ελσα Ανδριανού και ο Θοδωρής Αμπαζής, φιλόλογος και θεατρολόγος και μεταφράστρια η πρώτη σήμερα και μουσικός συνθέτης, παιδαγωγός μουσικής και σκηνοθέτης ο δεύτερος, συνεργάζονται τα τελευταία χρόνια είτε σε αρχαία τραγωδία είτε τώρα σε παπαδιαμαντικό κείμενο;

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Αυτή τη φορά όμως ο σκοπός της ερμηνείας πάει στον πυρήνα. Η Ανδριανού επεξεργάστηκε δραματουργικά το μυθιστόρημα του Παπαδιαμάντη «Οι έμποροι των εθνών» και ο Αμπαζής το δίδαξε με καθαρά μουσικολογική μέθοδο προσέγγισης.

Ο Παπαδιαμάντης έγινε παρτιτούρα, μουσικό πεδίο, χωρίστηκε σε μουσικές ενότητες και αντιμετωπίστηκε ως φόρμα φωνητικής μελωδίας.

Ο Αμπαζής είναι ένας μοντερνιστής συνθέτης και κάθε μοντερνιστής που σέβεται τον εαυτό του σέβεται κυρίως την ιστορία της τέχνης του. Και ο Αμπαζής σέβεται τον κάντορα Μπαχ όχι για να τον μιμηθεί, προς Θεού, αλλά για να συλλαβίσει ξανά τα μουσικά φθογγόσημα, τη γλώσσα ως αξία μουσικών ήχων και συνάμα ως φορέα και όχημα του μουσικού ιδιώματος το ανθρώπινο σώμα ηχείο και όργανο, την κίνηση του λόγου ως πηγή οιστρηλασίας του σώματος.

Ο Παπαδιαμάντης υπήρξε παραδοσιακός ψάλτης στον ναό του Αγίου Ελισαίου και ο Αμπαζής διάβασε με τους έξοχους ηθοποιούς – ψάλτες του τους «Εμπόρους των εθνών» ως παρασημαντική μεταβυζαντινή παρτιτούρα σε μεταγραφή σε έναν «κανόνα» του Μπαχ.

Τα οπτικά στοιχεία της Μανωλοπούλου, το αφηρημένο φυσικό βίντεο του Αθανασίου, οι φωτισμοί μυσταγωγίας του Αναστασίου έγιναν το δοχείο που υποδέχτηκε τους κάντορες – ηθοποιούς Αβαρικιώτη, Βασαρδάνη, Κοψιδά και τις κυρίες Δαλιάνη, Μαϊστράλη, Σαριδάκη που απέδειξαν πως για άλλη μια φορά δικαιώνεται ο Νίτσε που δογμάτισε πως η τραγωδία και κάθε θέατρο κατάγονται από το πνεύμα της μουσικής.

INFO: Δραματουργική επεξεργασία: Eλσα Ανδριανού Σκηνοθεσία – μουσική: Θοδωρής Αμπαζής Παίζουν: Κ. Αβαρικιώτης, Τζ. Δαλιάνη, Κ. Βασαρδάνης, Ν. Κοψιδάς, Ν. Μαϊστράλη, Δ. Σαριδάκη Σύγχρονο Θέατρο Ευμολπιδών 45, Γκάζι , τηλ. 210-3464.380.