Το παιχνίδι των μεταμορφώσεων

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ο ηγέτης των Γερμανών Πρασίνων Γιόσκα Φίσερ είχε δηλώσει ότι η εμπλοκή γερμανικών δυνάμεων, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, σε χώρες όπου είχε εισβάλει ο Χίτλερ θα ήταν επικίνδυνη, εμπρηστική. Στο τέλος της δεκαετίας, το 1999, αεροπλάνα της Λούφτβαφε βομβάρδιζαν το Βελιγράδι. Και ο Γιόσκα Φίσερ ήταν πια υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας.

Οι Γερμανοί Πράσινοι είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα ενός ριζοσπαστικού κινήματος που μετατράπηκε σε πολιτικό κόμμα πρώτα κι έπειτα σε κόμμα εξουσίας. Ενα κίνημα ακτιβιστών που γεννήθηκε μέσα από τη φοιτητική εξέγερση της δεκαετίας του ’60, το οικολογικό-αντιπυρηνικό κίνημα της δεκαετίας του ’70 και το ειρηνιστικό κίνημα της δεκαετίας του ’80, ένα κίνημα ριζοσπαστικό, αντικομφορμιστικό και αντισυστημικό, βρήκε στα μέσα της δεκαετίας του ’80, μετά την κρίση του Τσερνόμπιλ, ένα ευρύτερο ακροατήριο. Κατέγραψε εκλογικές επιτυχίες, έγινε μέτοχος της εξουσίας σε τοπικό επίπεδο και το 1998 έγινε ο αναγκαίος εταίρος των Σοσιαλδημοκρατών στην κυβέρνηση Σρέντερ. Οι παλιοί χίπηδες φόρεσαν κοστούμια. O Γιόσκα Φίσερ έγινε ο δημοφιλέστερος γερμανός πολιτικός. Και στις επόμενες εκλογές, το 2002, οι Πράσινοι αύξησαν εντυπωσιακά τη δύναμή τους, επιβάλλοντας την παρουσία τους στην κυβέρνηση για μια δεύτερη θητεία.

Στο εσωτερικό του κόμματος-κινήματος, βέβαια, η πορεία προς την εξουσία ήταν μια πορεία σύγκρουσης. Οι κομματικές συνεδριάσεις ήταν πάντα θυελλώδεις και οι αντιπαραθέσεις ανάμεσα στους «ρεαλιστές» και στους «συνεπείς», τους «realos» και τους «fundis», ήταν παθιασμένες και, στο τέλος, πολεμικές. Ο,τι ήταν για τους μεν μια διαδικασία πολιτικής ωρίμασης ήταν για τους δε προδοσία. Οι ρεαλιστές, φυσικά, επικράτησαν. Και έτσι, ένα κίνημα που ήταν στην πρώτη γραμμή ειρηνιστικών διαδηλώσεων και απαιτούσε τη διάλυση του ΝΑΤΟ βρέθηκε να έχει την ευθύνη μιας νατοϊκής επιχείρησης στα Βαλκάνια. Ενα κόμμα που ιδρύθηκε ως αντικόμμα βρέθηκε να διαχειρίζεται – με επιτυχία – επί οκτώ χρόνια τις τύχες μια μεγάλης οικονομίας.

Είναι ο Φίσερ ένας πρόδρομος Τσίπρας; Είναι η διαδρομή των Πρασίνων στη Γερμανία μια πρώιμη (και σε μικρότερη κλίμακα) εκδοχή της εμπειρίας που δοκιμάζει τώρα ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα; Κάποιες αναλογίες προφανώς υπάρχουν. Είναι δύο – πολύ διαφορετικά στα χαρακτηριστικά τους – ριζοσπαστικά κινήματα που η εθνική συγκυρία και η πολιτική επιδεξιότητα των ηγεσιών τους ανέδειξε σε δυνάμεις διακυβέρνησης. Και είναι δύο διαδικασίες μετάβασης, μεταμόρφωσης, υπό πολύ διαφορετικές συνθήκες, που γεννούν παρόμοιες εσωτερικές ιδεολογικές εντάσεις.

Αλλά οι αισιόδοξοι θα πουν ότι αν οι αναλογίες υπάρχουν, οι περιπτώσεις είναι πολύ διαφορετικές. Και αριθμητικά – ο ΣΥΡΙΖΑ γνώρισε μια πολύ πιο εντυπωσιακή εκτόξευση, από το 4% στο 36% σε μια πενταετία. Και πολιτικά – καθώς καλείται να διαχειριστεί τις τύχες μιας χώρας στην πιο κρίσιμη στιγμή μιας ιστορικών διαστάσεων κρίσης.

Οι αισιόδοξοι θα προτιμήσουν μιαν άλλη αναλογία με ένα κινηματικό αριστερό πολιτικό υποκείμενο που μεταμορφώθηκε σε κυβερνητική δύναμη: την περίπτωση του βραζιλιάνικου Partido dos Trabalhadores, του κόμματος του Λούλα, που γνώρισε μια ανάλογη εκτόξευση, από το 16% του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών του 1989 στο θριαμβευτικό 61% του δεύτερου γύρου του 2002. Ο Λούλα κέρδισε τις εκλογές σε συνθήκες μεγάλης οικονομικής κρίσης και με μια καμπάνια ριζικά αντίθετη στα μέτρα λιτότητας και στις μεταρρυθμίσεις του προηγούμενου προέδρου Καρντόζο. Υποσχόταν λογιστικό επανέλεγχο του χρέους της Βραζιλίας και διεκδικούσε αναδιάρθρωσή του. Δεν τήρησε τίποτε από αυτά μετά την εκλογή του, αλλά κατάφερε, παρ’ όλα αυτά, να απογειώσει την οικονομία της Βραζιλίας και να την εγκαταστήσει μεταξύ των ισχυρών οικονομιών του πλανήτη. Και το κόμμα του πέρασε την επώδυνη, τραυματική και ταραχώδη διαδικασία μεταμόρφωσής του, από ριζοσπαστικός σχηματισμός που γεννήθηκε στις ημέρες μιας στρατιωτικής δικτατορίας με ένα κόκκινο αστέρι για σήμα στο κόμμα που κυβερνά 14 χρόνια τώρα τη Βραζιλία και επέβαλε – εν μέσω δυσκολιών και σκανδάλων – τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας της.

Οι αισιόδοξοι θα πουν ότι αυτός, ο Λούλα, είναι πρόδρομος που ταιριάζει στον Τσίπρα. Αλλά, προς το παρόν, η αισιοδοξία τους δεν επιβεβαιώνεται. Μένει να αποδειχθεί.