Η «άλλη» μάχη των Οσκαρ: Ο «ρατσιστής» Σον Πεν, η αγωνίστρια Αρκέτ και η πολιτική ορθότητα

Νιλ Πάτρικ Χάρις (πιθανότατα, ο χειρότερος παρουσιαστής που πέρασε από το Dolby Theater τα τελευταία τριάντα χρόνια) βγήκε στη σκηνή και πέταξε ένα εύστοχο καλαμπούρι: «Απόψε τιμούμε τους καλύτερους και λευκότερους στο Χόλιγουντ – ω, με συγχωρείτε, τους φωτεινότερους». Αραγε, έκανε πλάκα με ένα αληθινό πρόβλημα του Χόλιγουντ; Ή επρόκειτο για έναν εμπαιγμό εκείνων που ανησυχούν; Προφανώς, τα Οσκαρ είναι ένα ψυχαγωγικό πρόγραμμα και οι οικοδεσπότες πρέπει να κάνουν και κανένα καλαμπούρι πού και πού. Μερικοί όμως δεν παίρνουν από αστεία.

Ηταν 7 Μαρτίου του 1965, όταν βίαιες εικόνες διέκοψαν το καθιερωμένο πρόγραμμα της αμερικανικής τηλεόρασης. Ηταν εικόνες από τη διαδήλωση στη Σέλμα της Αλαμπάμα: οι τοπικές Αρχές είχαν μόλις επιτεθεί σε διαδηλωτές, οι οποίοι ζητούσαν ισότιμο δικαίωμα ψήφου για όλους τους Αμερικανούς. Η συγκεκριμένη περιοχή ήταν, για συμβολικούς λόγους, ένα καθοριστικό σημείο για τις μάχες των πολιτικών δικαιωμάτων και η αφορμή ήταν το περιστατικό της Ρόζα Παρκς, μιας μαύρης, η οποία αρνήθηκε να παραχωρήσει τη θέση της σε λευκό στο λεωφορείο του Μοντγκόμερι.

Η μέτρια «Σέλμα». Την ιστορία αυτή αποφάσισε να κάνει ταινία η Αβα Ντιβερνέ. Την ονόμασε «Σέλμα», μάζεψε καλούς ηθοποιούς και, για να εξασφαλίσει την διάδοση του μηνύματός της, έφτιαξε μια ολοστρόγγυλη, εύπεπτη και συμμαζεμένη ταινιούλα τηλεοπτικών προδιαγραφών. Παρ’ όλα αυτά, όλοι οι επαγγελματίες του κινηματογραφικού χώρου γνωρίζαμε πως η προσπάθειά της αυτή θα επιβραβευθεί με κάποιο αγαλματάκι. Βλέπετε, στις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα, η διαφορετικότητα θριαμβεύει στο σινεμά (και εξολοθρεύεται στη ζωή).

Οπως και να ‘χει, οι δυο υποψηφιότητες της «Σέλμα» αφορούσαν τα Οσκαρ τραγουδιού και καλύτερης ταινίας. Μα γίνεται μια ταινία να βρίσκεται υποψήφια ως καλύτερη και να μην έχει να παρουσιάσει έστω μιαν άλλη υποψηφιότητα για τη φωτογραφία, το μοντάζ, τους ηθοποιούς ή το σενάριό της; Η απάντηση είναι προφανής: τα μέλη της Ακαδημίας αναγκάστηκαν να ψηφίσουν μια μέτρια ταινία, μια ταινία που αν αφορούσε, ας πούμε, αργεντινούς αγρότες στις αρχές του 20ού αιώνα, δεν θα παιζόταν ούτε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, μόνο και μόνο για να μην τους πουν ρατσιστές. Κι ας διαδήλωσαν κάποιοι τουιτεράδες των Ηνωμένων Πολιτειών ενάντια στα λευκά μέλη της, κατηγορώντας τα για ρατσισμό – περισσότερο κακό έκαναν στο αφροαμερικανικό κίνημα, παρά στην Ακαδημία.

Και δεν είναι πως δεν  υπάρχουν όντως συγκλονιστικά φιλμ εκεί έξω που μιλούν με τις αιχμηρότερες εικόνες για τις φυλετικές διακρίσεις, για το κοινωνικό χάσμα ανάμεσα στους ισχυρούς και τους αδύναμους (δεν υπήρξε ούτε μια υποψηφιότητα για το εξαίσιο «Fruitville Station» ή το αποθεωμένο από τα μικρά, ανεξάρτητα φεστιβαλ ντοκιμαντέρ «The Central Park Five»). Αλλά δεν έχουν εκείνη τη φιλμική γλώσσα που εκτιμά η Αμερικανική Ακαδημία. Δεν είναι ούτε «τρυφερές» (το πρώτο άλλοθι), ούτε «καλλιτεχνικές» (το δεύτερο). Εννοείται πως τα όρια των «καλλιτεχνικών ταινιών» πρέπει να είναι πολύ συγκεκριμένα. Απαγορεύεται, ας πούμε, η ακραία βία, ο αστίλβωτος ρεαλισμός, η ανυπαρξία ενός happy end. Με άλλα λόγια, απαγορεύεται ό,τι θυμίζει αληθινή ζωή.

Το αστειάκι του Σον Πεν. Κόντρα λοιπόν σε όλους αυτούς, ο Σον Πεν παρέδωσε το Οσκαρ Καλύτερης Ταινίας στον Αλεχάντρο Ινιαρίτου και πέταξε το εξής καλαμπούρι: «Ποιος έδωσε Πράσινη Κάρτα σ’αυτόν τον μπάσταρδο;». Ο Ινιαρίτου φυσικά ξελιγώθηκε – άλλωστε μιλάμε για δυο φίλους και πρώην συνεργάτες (ο Σον Πεν πρωταγωνιστούσε στα «21 γραμμάρια»). Ομως, την αμέσως επόμενη μέρα, η «Guardian» κατηγόρησε τον Πεν για «ρατσισμό». Η τακτική τους είναι γνωστή: μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους μιας απομονωμένης φράσης, εντοπίζεις το σημείο εκείνο που ακούγεται, αντικειμενικά, άσχημο στον οποιονδήποτε, και επιλέγεις (εντελώς αυθαίρετα) να το φέρεις στο προσκήνιο. Είτε για να πουλήσεις φύλλα, είτε επειδή έχεις (σοβαρό) πρόβλημα.

Απ’ ότι φαίνεται όμως, η κοινωνική επίδραση των «κοινωνικών πολεμιστών» του twitter είναι αρκετά δυνατή για να τρομοκρατήσει τον κινηματογραφικό κόσμο. «Σε κάθε γυναίκα η οποία γέννησε κάθε φορολογούμενο και πολίτη αυτού του έθνους. Εχουμε παλέψει για τα ίσα δικαιώματα όλων. Είναι η ώρα να έχουμε ισότητα στους μισθούς και ίσα δικαιώματα μια για πάντα στις ΗΠΑ» βροντοφώναξε δικαίως η Πατρίτσια Αρκέτ παραλαμβάνοντας το επίσης δίκαιο βραβείο της για το «Μεγαλώνοντας». Οταν όμως συναντήθηκε ξανά με τους δημοσιογράφους στα παρασκήνια, έσπευσε να προσθέσει  το εξής: «Ηρθε η ώρα για όλους τους άνδρες που αγαπούν τις γυναίκες, όλους τους ομοφυλόφιλους και όλους τους έγχρωμους να αγωνιστούν για εμάς τώρα» – ατάκα που έκανε αρκετούς να αναρωτιούνται αν η έκκλησή της για την ισότητα των μισθών αφορούσε μονάχα τις λευκές γυναίκες.

Τελετή ισορροπιών. Η Ακαδημία πάντως προσπαθεί να κρατήσει τις ισορροπίες και πουθενά δεν ήταν περισσότερο εμφανής αυτή η προσπάθεια από ό,τι στην επιλογή των παρουσιαστών, που συμπεριελάμβαναν τους Τέρενς Χάουαρντ, Κέρι Ουάσιγκτον, Βιόλα Ντέιβις, Οπρα Γουίνφρι, Ντέιβιντ Ογελόγο, Τσιούετελ Ετζιοφορ, Εντι Μέρφι, Λουπίτα Νιόνγκο, Ζόε Σαλντάνα και Οκτάβια Σπένσερ. Το ζήτημα είναι πως οι κοινωνικές ανισότητες δεν διορθώνονται «καθαρίζοντας» τη γλώσσα και τις εικόνες. Η μαζική ψυχαγωγία εξ Αμερικής, σχεδόν κάθε μορφής, φτάνει στο κοινό της εντελώς «άπαχη» πια, κι όμως, κοινωνικά μιλώντας, η χώρα μοιάζει να βρίσκεται στο πιο οριακό της σημείο. Από τη μια χαιρόμαστε: επιτέλους καταρρίπτονται οι θεωρίες όλων αυτών που θεωρούν πως η βία θρέφεται από τον κινηματογράφο και τα βιντεοπαιχνίδια.  Από την άλλη όμως, η «άλλη» Αμερική οδηγείται προς μια κατεύθυνση ιδιότυπου (και αιμοβόρου) απολυταρχισμού.