η μοιρασιά του κόσμου

Εύλογα θα θεωρούσε κανείς συγκλονιστικό το να μεταφέρεσαι από την οδό Χρήστου Λαδά (όπως έγινε την προπερασμένη εβδομάδα με τη φωτογραφία που σχολίασε αισθαντικά ο ποιητής Βαγγέλης Χρόνης) στη Γιάλτα της Κριμαίας του 1945, όπου μοιράστηκε ο κόσμος και γλαφυρά μας το εξιστορεί ο αρχιτέκτων και τέως υπουργός Νίκος Σηφουνάκης. Η απόσταση αυτή, με όσα πρόκειται να ακολουθήσουν, αισθανόμαστε να οριοθετεί το εύρος της στήλης “Μια φωτογραφία, πολλές ιστορίες».

Είναι γνωστό ότι η Ελλάδα απελευθερώθηκε από τον ναζιστικό ζυγό στις 12 Οκτωβρίου 1944 (ημέρα που επισήμως ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ύψωσε την ελληνική σημαία στον Βράχο της Ακρόπολης). Περίπου έναν χρόνο πριν έγινε η απόβαση στη Σικελία των αμερικανικών δυνάμεων και από τις 4 έως τις 11 Φεβρουαρίου 1945 η Διάσκεψη της Γιάλτας στην Κριμαία, μία όμορφη μικρή πόλη τριάντα χιλιάδων ψυχών τότε, που βρίσκεται στην επικαιρότητα στις ημέρες μας. Οι ηγέτες των δυνάμεων του αντιάξονα πραγματοποίησαν τη δεύτερη διάσκεψή τους, μετά από εκείνη του 1943 στην Τεχεράνη, όμως τώρα με τη βεβαιότητα πλέον της νίκης. Ισως η φωτογραφία με καθιστούς τους Ουίνστον  Τσόρτσιλ, Φράνκλιν Ρούζβελτ, Ιωσήφ  Στάλιν να είχε τραβηχθεί στην Αθήνα, μία από τις πόλεις που πρότεινε ο Τσόρτσιλ για να γίνει η διάσκεψη, αλλά συνάντησε την αδιαπραγμάτευτη αντίδραση του Στάλιν που ήθελε να γίνει οπωσδήποτε σε σοβιετικό έδαφος.

Οι αποφάσεις της αφορούσαν τη μεταπολεμική παγκόσμια οργάνωση, την ίδρυση του ΟΗΕ, την ίδρυση μιας προσωρινής Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ασφαλείας, την εποπτεία της Γερμανίας, τις επανορθώσεις κ.ά.

Δεν γνωρίζω αν η φωτογραφία τραβήχτηκε πριν από την έναρξη ή μετά το πέρας της Διάσκεψης με τους στρατιωτικούς επιτελείς όπισθεν ορθίους – μερικοί γελαστοί -, ουδείς όμως εκ των τριών ηγετών χαμογελά ευκρινώς, αν και θα έπρεπε αφού υπήρξε η συνάντηση που προκαταβολικά επισφράγισε τη νίκη επί του ναζισμού και του φασισμού.

Για πολλές χώρες της Ευρώπης και κυρίως της Ανατολικής σ’ εκείνο το οκταήμερο συμφωνήθηκε εν αγνοία τους η μοίρα τους, όπως βεβαίως και της Ελλάδας. Πολωνία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Τσεχοσλοβακία, Βουλγαρία, Βαλτικές Χώρες υποτίθεται πλήρωσαν την ήδη κατάληψή τους από τα σοβιετικά τανκς που επέλαυναν προς Βερολίνο, κατ’ άλλους και τη διαλλακτικότητα του Ρούζβελτ, και παρέμειναν ως προτεκτοράτα της Μόσχας επί 45 χρόνια. Ως προς τη χώρα μας, ο Στάλιν είχε κάνει την επιλογή του προ πολλού, προτίμησε το εύλογο, να προσθέσει δηλαδή περίπου εκατό εκατομμύρια και δέκα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης που περιέβαλλαν ασφυκτικά τη Ρωσία στην κυριαρχία του και όχι βέβαια να χάσει όλα αυτά για τα έξι εκατομμύρια της Ελλάδας προς χάριν του συντρόφου Νίκου Ζαχαριάδη.

Η Διάσκεψη της Γιάλτας δεν ήταν το ίδιο σημαντική όπως εκείνη της Τεχεράνης, η οποία  οδήγησε στην είσοδο των Αμερικανών στον πόλεμο και στη σφυρηλάτηση της μεγάλης Συμμαχίας της Νίκης. Οι συμφωνίες της Γιάλτας επισφράγισαν το τέλος του πολέμου και έθεσαν υποτίθεται τις βάσεις για μια άλλη συνεννόηση των εθνών προς όφελος της ειρήνης. Υπήρξαν όμως και η απαρχή του Ψυχρού Πολέμου που οδήγησε σε πολλούς εσωτερικούς πολέμους (όπως ο Εμφύλιος στην Ελλάδα) και η επικράτηση καθεστώτων δορυφόρων των δύο υπερδυνάμεων. Ο Ρούζβελτ κατηγορήθηκε ότι υπήρξε ο διαλλακτικότερος όλων, παρότι απαιτήθηκε πολλή προσπάθεια για να πειστεί να μπει στον πόλεμο αλλά και για να πείσει ο ίδιος τον αμερικανικό λαό, πράγμα που επετεύχθη μετά τον βομβαρδισμό στο Περλ Χάρμπορ. Ο Τσόρτσιλ, ο «ορισθείς» ηγέτης για τα καθ’ ημάς, πριν από τη Γιάλτα (τον Δεκέμβριο του ’44 έφθασε στην Αθήνα) και έγινε κατανοητό – δυστυχώς όχι από όλους – το πού θα ανήκει η Ελλάδα έκτοτε, πράγμα που επικυρώθηκε στη συνέχεια στη Μάλτα καθ’ οδόν για τη Γιάλτα σε τετ α τετ με τον Ρούζβελτ. Ο «πατερούλης» από τη Γεωργία τελικά υπήρξε ο «κερδισμένος της μοιρασιάς».

Εβδομήντα χρόνια μετά όλα έχουν ανατραπεί στον ευρωπαϊκό χάρτη και, τι ειρωνεία, η Κριμαία βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση και αμφισβητείται το πού ανήκει. Εβδομήντα χρόνια μετά οι πολιτικές αποφάσεις εκ τωνπραγμάτων υπακούουν στις αντίστοιχες οικονομικές και οι πολιτικοί απλώς τις επισφραγίζουν, όπως τις υπαγορεύουν τα νέα κέντρα λήψης τους που αποκαλούνται πλέον «αγορές».

Μια φωτογραφία χίλιες λέξεις και πάντα επιδέχεται πολλαπλές ερμηνείες ως προς τον χρόνο λήψης της και τα ιστορικά επιγενόμενα, όπως της συνάντησης της Γιάλτας. Ο Φράνκλιν Ρούζβελτ πέθανε λίγους μήνες πριν επισφραγισθεί και τυπικά η νίκη. Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, «ο Πατέρας της Νίκης» έχασε τις εκλογές, δηλαδή επιβραβεύθηκε με ήττα από τον αγγλικό λαό και ο «πατερούλης» Στάλιν λίγο μετά τον θάνατό του αποκαθηλώθηκε και στιγματίστηκε ως αιμοδιψής δικτάτωρ από το ίδιο του το κόμμα.

Η χώρα μας που άμεσα και καθολικά αντιστάθηκε και έδωσε χιλιάδες νεκρούς, ερείπια και πόνο σε σχέση με άλλες χώρες, τα 70 χρόνια της απελευθέρωσης «τα τίμησε δεόντως». Δεν έκανε σχεδόν τίποτα, σε αντίθεση με άλλες χώρες και δεν συμπεριλαμβάνει η αιχμή αυτή μόνο την απελθούσα κυβέρνηση, αλλά όλα τα πολιτικά κόμματα που προτιμούν να προτάσσουν την μικροπολιτική αντιπαράθεση – δυστυχώς.