Ο Κισμέτ που έγινε Χρήστος

Εγραψαν το όνομά τους σε ένα κομμάτι χαρτί. Ενα όνομα που εδώ και δεκαετίες μπορεί να το έχουν ξεχάσει, καθώς αναγκάστηκαν να το αλλάξουν με ένα ελληνικό για να γίνουν πιο εύκολα αποδεκτοί. Αλβανοί μετανάστες στην Ελλάδα που κλήθηκαν από έναν διεθνώς καταξιωμένο συμπατριώτη τους – μετανάστης κι αυτός στην Ιταλία -, τον Αντριαν Πάτσι, να αποκαλύψουν το πραγματικό τους όνομα κι εκείνος με τη σειρά του να το σκαλίσει στην πέτρα και να δημιουργήσει «επιτύμβιες» στήλες, ενώ ζήτησε κι από Ελληνες να διαβάσουν τα ονόματα αυτά μπροστά στην κάμερα. Και με αυτό το διπλό νέο έργο, που φέρει τον τίτλο «Νames» (Ονόματα), ο 46χρονος εικαστικός, που έχει παρουσιάσει τη δουλειά του από την Μπιενάλε της Βενετίας έως το Σίδνεϊ, το Οσλο και τη Νέα Υόρκη, κάνει την πρώτη του εμφάνιση στην Ελλάδα.

Πώς βλέπει άραγε ένας αλβανός καλλιτέχνης τη χώρα μας; «Σημαίνει περισσότερα από ένα πράγματα» μας λέει. «Πρώτα από όλα, είναι η γείτων χώρα και με τον γείτονα μοιράζεσαι πολλά. Ας πούμε προς το παρόν ότι είναι η χώρα όπου θα κάνω την επόμενη έκθεσή μου».

Στα 28 του χρόνια κι ενώ είχε ήδη αποκτήσει τις δύο του κόρες, άφησε οικογενειακώς πίσω του την Αλβανία για το Μιλάνο, εκεί όπου τις πρώτες μέρες έβλεπε αφίσες που έγραφαν «Μία ψήφος για την (σ.σ. ακροδεξιά) Λέγκα του Βορρά. Ενας Αλβανός λιγότερος στο Μιλάνο». Η κατάσταση δεν πτόησε τον καλλιτέχνη που αυτοπροσδιορίζεται ως ζωγράφος, αλλά έχει γίνει γνωστός κυρίως από τα βίντεό του. Ούτε βεβαίως η καταγωγή του, αν και παραδέχεται ότι «το να προέρχεσαι από μια χώρα μικρή και δύσκολη» δεν είναι ό,τι πιο ευνοϊκό, αλλά χωρίς τη συγκεκριμένη καταγωγή δεν θα ήταν ο ίδιος άνθρωπος και πιστεύει ότι «οι δυσκολίες μπορεί να βοηθήσουν».

Η ΤΑΙΝΙΑ. Κι αν ένα από τα τιμήματα που πλήρωσαν ορισμένοι Αλβανοί που ήρθαν στην Ελλάδα ήταν να αλλάξουν το όνομά τους, τι απέγιναν όσοι έμειναν πίσω; Στα παιδιά της Σκόδρας, από όπου κατάγεται ο Αντριαν Πάτσι, εστιάζει τον φακό του και συγκεκριμένα σε εκείνα που για να κερδίσουν τα προς το ζην έπλεναν τάφους, όταν από το 1990 και μετά το εγκαταλειμμένο ώς τότε καθολικό νεκροταφείο που λειτουργούσε ως τόπος ραντεβού αποφασίστηκε να καθαριστεί από τα αγριόχορτα και ταυτοχρόνως άρχισε να αποκτά νέους τάφους, καθώς είχαν κορεστεί τα επίσημα νεκροταφεία. Κι είναι οι πρωταγωνιστές της ταινίας «Τhe guardians» (Οι φρουροί) που περιγράφεται ως «ποιητική σπουδή της σχέσης μεταξύ παιδικής ηλικίας και θανάτου» και αποτελεί το δεύτερο έργο που φέρνει στην Αθήνα. Πιστεύει ότι μπορεί μετά την έκθεσή του κάτι να αλλάξει; «Κάθε έκθεση αποτελεί σημείο συνάντησης κι ανταλλαγής, αλλά τι είδους αλλαγές μπορεί να προκαλέσει αυτή η ανταλλαγή δεν είναι προβλέψιμο».