«Η φωνή της Μούσχουρη, υπέροχη, να ξεχειλίζει ζωή»

Δεν είναι σημαντικό ένα βιβλίο επειδή αναφέρεται στην Ελλάδα. Είναι όμως σημαντικό όταν οι αναφορές ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Σε ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα της χρονιάς που έφυγε και αυτής που ξεκίνησε, το «Αυτό είν’ όλο» του Τζέιμς Σόλτερ, οι ήρωες αναφέρονται αρκετές φορές στην Ελλάδα των sixties, περιγράφοντας μια καρτ ποστάλ της εποχής.

Ο Τζέιμς Σόλτερ, που φέτος τον Ιούνιο θα κλείσει τα 90 του, έγραψε το βιβλίο 35 χρόνια μετά το τελευταίο («Solo faces») ενώ έχουν μεσολαβήσει απομνημονεύματα και διηγήματά του. Το βραβείο PEN/Φόκνερ (1989) και οι έπαινοι των συνοδοιπόρων του – Τζον Ιρβινγκ, Τζον Μπάνβιλ, Τζούλιαν Μπαρνς – αρκούν ίσως από μόνα τους για να δείξουν τη λογοτεχνική του αξία, αλλά και χωρίς αυτούς το βιβλίο θα έστεκε δίπλα στα καλύτερα της σεζόν, όπως επιμένουν οι κριτικοί των «Νιου Γιορκ Τάιμς», «Ιντιπέντεντ» και «Γκάρντιαν».

Στο καλειδοσκόπιο των αναμνήσεων του κεντρικού ήρωα, του Φίλιπ Μπόουμαν, θέση έχουν ο Καβάφης, η φίλη του Κριστίν Βασίλαρος και το ελληνικό φαγητό. Αλλά είναι κυρίως σε ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου – «Αυτό που κάνω τώρα» – όπου συμπυκνώνεται η αίσθηση του συγγραφέα από την Ελλάδα της συγκεκριμένης εποχής: «Τη φανταζόταν αυτή την Ελλάδα – τη Θεσσαλονίκη, τα Κύθηρα, τις μαυροντυμένες γυναίκες, τις λευκές βάρκες που ένωναν τα νησιά μεταξύ τους. Δεν είχε πάει ποτέ του. Είχε διαβάσει τον Κολοσσό του Μαρουσιού, ξέφρενο και υπερβολικό, είχε διαβάσει Ομηρο, είχε δει την Αντιγόνη και τη Μήδεια, είχε ακούσει τη φωνή της Νάνας Μούσχουρη, υπέροχη, να ξεχειλίζει ζωή. Οχι ταυτόχρονα αλλά σχεδόν έφερε στον νου του τον Αλεξέι Πάρος, που είχε λίγο πολύ εξαφανιστεί, τη Μαρία Κάλλας, τους μεγιστάνες της ναυτιλίας, το λευκό κρασί που είχε τη γεύση χυμού από πεύκο, το Αιγαίο, άσπρα δόντια, μαύρα μαλλιά. Ηταν όλο ένα αστραφτερό όνειρο, την Ελλάδα την είχαν στο αίμα τους, εκεί έσκουζαν πάνω απ’ τον τάφο, έπλεναν το σώμα του νεκρού… Ηθελε να μάθει τις ελληνικές λέξεις για το πρωί, τη νύχτα, το ευχαριστώ, την αγάπη. Ηθελε και μερικές βρώμικες λέξεις, να μπορεί να τις ψιθυρίζει».