«Οσοι έρθουν να με ακούσουν να ξέρουν ότι δεν θα ξεσπάσουν»

«Θα το ξαναβρείς, θα το ξαναβρείς». Αυτή ήταν η απάντηση του Νίκου Γκάτσου προς τον Νίκο Ξυδάκη κάθε φορά που αισθανόταν ότι απομακρύνεται από το εσωτερικό του κέντρο. Ηταν τα χρόνια της αθωότητας, όταν ο συνθέτης ξεκινούσε τις εμφανίσεις του στις παραστάσεις που διοργάνωνε ο Μάνος Χατζιδάκις στον Σείριο. «Κύριε Γκάτσο, κάθε βράδυ ξενυχτάμε, πίνουμε, συζητάμε. Δεν ξέρω ποιος είμαι, έχω ξεχάσει πώς γράφουν μουσική. Δεν μπορώ να συγκεντρωθώ, να σταυρώσω νότα» του έλεγε με αγωνία ο νεαρός τότε τραγουδοποιός. «Ο τόνος, όμως, της φωνής του φόρτιζε με τέτοιο τρόπο τις λέξεις που ακόμη και με μια απλή κοινοτοπία μπορούσε να σε κάνει να ανατριχιάσεις. Ηταν ένας άνθρωπος που ο λόγος του είχε δύναμη και μαγεία».

Πολλές φορές στη συνομιλία μας ο Νίκος Ξυδάκης ανέτρεξε στον λόγο των δημιουργών, οι οποίοι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο μπήκαν στη ζωή του. Σε εκείνες τις συναναστροφές εντάσσεται και η γνωριμία του με τον Λουδοβίκο των Ανωγείων. Υστερα από εκείνη τη συνάντηση στον Σείριο το 1986, προέκυψε η δισκογραφική τους συνύπαρξη στον δίσκο «Τέσσερις δρόμοι για τον “Ερωτόκριτο”» και με τη συμμετοχή των Γιώργου Κουμεντάκη και Ψαραντώνη. «Δεν ξέρω αν με επέλεξαν επειδή το επίθετό μου τελείωνε σε -άκης» λέει με χιούμορ. «Αυτό ακούγεται σαν ένα τρικ. Το δικό μου όνομα παραπέμπει περισσότερο στην Κρήτη απ’ ό,τι του Λουδοβίκου».

Ο Νίκος Ξυδάκης θυμάται ότι «από τότε σχεδιάζαμε να κάνουμε κάτι. Το συζητάμε όταν μπλέκαμε ο καθένας με τα δικά του. Το καλοκαίρι που ξαναβρεθήκαμε στα Υακίνθεια που διοργανώνει ο Λουδοβίκος αποφασίσαμε να φτιάξουμε την παράσταση «Δύο δρόμοι για τον “Ερωτόκριτο”». Ο τίτλος δηλώνει ξεκάθαρα το περιεχόμενό της: τη ματιά των δυο δημιουργών στο μεγαλειώδες έργο του Βιτσέντζου Κορνάρου. «Είναι ένα θεμελιώδες έργο, ένα αριστούργημα της λογοτεχνίας το οποίο, όπως όλα τα σημαντικά έργα, προκαλούν έναν διάλογο, μια συνομιλία. Εχουν γίνει πολλά πράγματα πάνω στον “Ερωτόκριτο”».

Υπάρχει πάντα κίνδυνος, υποστηρίζει, όταν κάποιος προσεγγίζει ένα τελειωμένο έργο. «Μουσικά ένα μοτίβο είναι όλο κι όλο, υποδειγματικό όμως. Αυτή είναι και η γοητεία του. Πρόκειται για ένα μινιμαλιστικό έργο πριν καν εμφανιστεί ο όρος μουσικά (από τον Μάικλ Νάιμαν)».

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Ενα στοίχημα για τον γνωστό τραγουδοποιό είναι η γλώσσα, γεμάτη από ιδιωματισμούς, που ανεβάζουν τον βαθμό δυσκολίας. «Εχει έναν δικό της ήχο. Αλλά αυτός ο κίνδυνος είναι που σε ελκύει και σε τρομάζει ταυτόχρονα. Επρεπε να βρω έναν τρόπο εκφοράς πειστικό. Δεν είναι το ίδιο πράγμα να πω εγώ “άφσε τις μέρες να διαβού” απ’ ό,τι ν’ ακουστεί από τον Ψαραντώνη. Για κάποιον που δεν κουβαλάει βιωματικά αυτή τη γλώσσα ψάχνει να βρει έναν τρόπο ν’ αποδώσει το κείμενο. Αλλες φορές κάνω την ιεροσυλία να διορθώσω τους ιδιωματισμούς. Το “πώς σ’ αγαπά εσένα μπλια” εγώ το κάνω “πώς σ’ αγαπά εσένα πια”».

Ο Λουδοβίκος των Ανωγείων επιλέγει να φωτίσει τη σκηνή της εξομολόγησης της Αρετής στη Νένα. Ο Νίκος Ξυδάκης διαλέγει τη σκηνή της Γκιόστρας όπου τα αρχοντόπουλα μαζεύονται για να κονταροχτυπηθούν διεκδικώντας την Αρετούσα. «Αυτή σκηνή έχει μια ιεροτελεστία και με βοήθησε γιατί μέσα μου είχα την εικόνα μιας άτυπης χορογραφίας. Σε αυτό το σημείο κατά κάποιο τρόπο ραπάρω για να αφηγηθώ τους στίχους». Υπογραμμίζει ότι οι ισχυροί συνδετικοί κρίκοι ανάμεσα σε εκείνον και τον Λουδοβίκο είναι η φροντίδα και η αφοσίωση για τη δημιουργία και εν προκειμένω για το αριστουργηματικό αυτό έργο. «Ο Λουδοβίκος είναι ένας καλός ιστορητής και πιστεύω ότι υπάρχει και στη δική μου δουλειά το αφηγηματικό στοιχείο. Με συγκινεί αυτός ο κρητικός αλλά και προσωπικός εσωτερικός ερωτισμός του: τραγουδάει σαν να αναπνέει».

Το δεύτερο μέρος της παράστασης στηρίζεται σε τραγούδια από την προσωπική τους δημιουργία, τα οποία τα συνδέει μια κοινή μυθολογία για τον έρωτα. «Αυτό είναι και μια προειδοποίηση γι’ αυτούς που θα έρθουν να μας ακούσουν. Να ξέρουν ότι δεν θα ξεσπάσουν». Αλήθεια, γιατί είναι τόσο επιβαρημένη η ανάγκη της εκτόνωσης; Οταν κάποιος αποφασίσει να καταθέσει μια πιο εσωτερική έκφραση, λέει, δεν στερείται εντάσεως και λυτρωτικών στοιχείων. Βεβαίως μπορεί ένας καλλιτέχνης να διαθέτει τραγούδια με χορευτική διάθεση. «Εδώ πρέπει να αναζητηθεί αν κατάφερε να δώσει μια μορφή στα συναισθήματά του: να τα επικοινωνήσει σωστά».

ΤΟ ΑΓΧΟΣ ΤΗΣ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ. Ο ίδιος αναθεωρεί συχνά πυκνά τις συμπεριφορές και τις διαθέσεις του. «Περνάνε τα χρόνια και γινόμαστε πιο απαιτητικοί και ίσως πιο δύστροποι. Πολλές φορές ακούω τα παλαιότερα τραγούδια μου και νομίζω ότι τα έχει κάνει κάποιος άλλος ή λέω “πώς το έγραψα τώρα αυτό;”. Μέχρι να έρθει πάλι η ώρα για να φτιάξω κάτι και να πειστώ ότι δεν με έχει εγκαταλείψει η μούσα και δεν έχει πάει σε κάποιον άλλο. Κάτι που ούτως ή άλλως μπορεί να συμβεί. Αυτό είναι το άγχος όλων των δημιουργών. Μη χαθεί η έμπνευση». Αυτή είναι η αλήθεια της μουσικής τέχνης, επισημαίνει, και επιστρέφει στο κείμενο του Κορνάρου: «Αν θα μπορούσε να βάλει κανείς μια φράση ως υπόδειξη σε αυτή την παράσταση είναι μια φράση του Σεφέρη: “Ο Ερωτόκριτος είναι ένα ποίημα που δεν φωνάζει. Μιλά και αυτό είναι όλο. Και ένας άνθρωπος που μιλά είναι μεγάλη ανακούφιση”».

Νίκος Ξυδ(Μαρίνου Αντύπα 38, Ηλιούπολη, τηλ. 210-9750.060)άκης, Λουδοβίκος των Ανωγείων. «Δύο δρόμοι για τον Ερωτόκριτο», 17 και 24 Ιανουαρίου, Ρυθμός Stage