Ο άγνωστος πρωτοπόρος

Σαν σήμερα γεννήθηκε (το 1926) και πέθανε σε τροχαίο (το 1970) ο συνθέτης Γιάννης Χρήστου, σπουδαία μορφή της μουσικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα. Ο ίδιος, μια αινιγματική προσωπικότητα, επέφερε τομές στο «σώμα» της σύγχρονης μουσικής και μόλις προσφάτως μπορούμε να πούμε πως αρχίζουν να ταξινομούνται και να αξιολογούνται το σοκ και το δέος που επέφερε το αστραπιαίο πέρασμά του. Βασική συμβολή στο να φωτιστεί το έργο του αποτελεί το ντοκιμαντέρ «Anaparastasis: Η ζωή και το έργο του Γιάννη Χρήστου (1926-1970)» που μπλέκει τις προσωπικές μαρτυρίες συνεργατών και φίλων του συνθέτη – εδώ θα δείτε και τον προσφάτως χαμένο Γρηγόρη Σεμιτέκολο -, τον καμβά της εποχής όπου έδρασε ο Χρήστου και υλικό σπάνιο από τις πρωτοποριακές του περφόρμανς.

Το ντοκιμαντέρ έχει διανύσει μέχρι σήμερα το ταξίδι του και ετοιμάζεται για ένα ακόμη. Μάλιστα θα φτάσει στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού στις 8 Φεβρουαρίου, συγκεκριμένα στο Λος Αντζελες, στο πλαίσιο του ολοήμερου αφιερώματος στον συνθέτη που διοργανώνει το California Institute of the Arts.

Ο ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ. Γιατί όμως ο Χρήστου; «Η μουσική του είναι η πιο ειλικρινής και άμεση μουσική που έχω κοινωνήσει» μας λέει ο σκηνοθέτης Κωστής Ζουλιάτης. Μουσικός ο ίδιος, έχει εντρυφήσει χρόνια στο έργο του Γιάννη Χρήστου στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο (από την πτυχιακή του εργασία, άλλωστε, άναψε το φιτίλι της ιδέας για την ταινία). «Το ρήμα “κοινωνήσει” ως πράξη είναι επίσης μια έννοια – κλειδί στην επαφή με αυτή τη σπάνια όσο και γενναιόδωρη δημιουργία. Η αφετηρία της έρευνας πάει 12 χρόνια πίσω, στις μουσικές σπουδές μου στην Κέρκυρα, και όπως κάθε μεγάλη σχέση ξεκινά με ένα τυχαίο και αυθαίρετο γεγονός – στην περίπτωσή μου, το υποχρεωτικό μάθημα της Χορωδίας. Εμβαθύνοντας – σχεδόν αναγκαστικά προκειμένου να κατανοήσω – στις πληροφορίες και στα τεκμήρια του έργου και του βίου του, διαπίστωσα ότι όλα αυτά ασφυκτιούν στη γραπτή τυπωμένη μαρτυρία και πως κάτι συνολικότερο θα μπορούσε να τα συνδέσει και να τα φωτίσει». Τι είναι τελικά ο Χρήστου όμως; Ο Ζουλιάτης απαντά: «Μια σχεδόν κρύφια περίπτωση στο μουσικό τοπίο· ένας μεγάλος άγνωστος ή, στην καλύτερη, ελλειπτικά γνωστός. Το έργο του δεν αφορά καινοτομίες και ιστορικές πρωτοπορίες, δεν αφορά κάποιο “προχώρημα” αλλά το “πιο πέρα” – αυτό που πάντα ξεφεύγει. Την ίδια στιγμή, η περίπτωσή του προτείνει την επανανοηματοδότηση ολόκληρης της τέχνης ως πράξης – ακόμα και τη νοηματοδότηση της κάθε ανθρώπινης πράξης, αρκετά κοντά ως κατεύθυνση στην ολότητα των πραγμάτων που θεωρούσαν πολλοί αρχαίοι πολιτισμοί».

Οι αποκαλύψεις. Από το ντοκιμαντέρ – που βρέθηκε ανάμεσα στις τρεις υποψηφιότητες για το Βραβείο Μεγάλου Μήκους Ταινίας Τεκμηρίωσης από την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου – μαθαίνουμε άγνωστες πλευρές του έργου του Χρήστου, όπως τη μουσική που είχε κάνει σε κινηματογραφική εκδοχή του «Οιδίποδα» με τους Κρίστοφερ Πλάμερ, Ντόναλντ Σάδερλαντ και Ορσον Ουέλς. Μαθαίνουμε για τη επαφή του με τον Κάρολο Κουν, το Θέατρο Τέχνης και τη σχεδόν συν-σκηνοθεσία που έκανε στις παραστάσεις αυτές (βλέπε «Πέρσες»). Εχει όμως και ενδιαφέρον πώς δούλεψε ο Ζουλιάτης με τους συνεργάτες του: «Είναι αλήθεια ότι στη μυθολογία του Χρήστου υπάρχουν αρκετά θολά σημεία που είτε αφορούν ένα μυστήριο, που ο ίδιος επέτρεπε ή δημιουργούσε, είτε ελλιπή ντοκουμέντα. Ανακαλύπταμε υλικό, αβαρίες και απίστευτες ατυχίες – σχεδόν μεταφυσικές – οδηγούσαν σε αποφάσεις, άνθρωποι έφευγαν, άνθρωποι εμφανίζονταν, συνδέσεις προέκυπταν. Κάθε ατυχία ήταν για καλό και κάθε αναμονή έφερνε κάτι» μας λέει ο ίδιος.