Οταν ο Τζον Κένεντι προσπαθούσε να «ομαλοποιήσει» τις σχέσεις του με τον Φιντέλ

Ο Μπαράκ Ομπάμα και ο Ραούλ Κάστρο το ανακοίνωσαν ταυτοχρόνως: έπειτα από περισσότερα από 50 χρόνια εντάσεων, ενίοτε ακραίων, οι ΗΠΑ και η Κούβα βρίσκονται σε καλό δρόμο για την αποκατάσταση των διπλωματικών τους σχέσεων. Χρειάστηκε μισός αιώνας και ένας παρ’ ολίγον πυρηνικός πόλεμος για να φθάσουν σε αυτό το σημείο.

Θα μπορούσαν όμως όλα να έχουν τελειώσει πολύ νωρίτερα, υποστηρίζει ο αμερικανός ιστορικός Μάικλ Μπέσλος σε άρθρο του στους New York Times: στα τέλη του 1963, όταν ο αμερικανός πρόεδρος Τζον Κένεντι επιχειρούσε να αποκαταστήσει την επικοινωνία του με τον Φιντέλ Κάστρο.

Στις 18 Νοεμβρίου του 1963 – τέσσερις μέρες πριν από τη δολοφονία του – ο JFK είχε παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου σε ξενοδοχείο του Μαϊάμι. Κατά τη διάρκεια αυτής, ο αμερικανός πρόεδρος είχε αναφερθεί στον μοναδικό παράγοντα ο οποίος χώριζε τη χώρα του από την Κούβα του Φιντέλ: τους «συνωμότες» του Κάστρο, οι οποίοι είχαν παραχωρήσει την κυριαρχία της Κούβας σε «δυνάμεις πέραν του ημισφαιρίου» (δηλαδή τη Σοβιετική Ενωση), οι οποίες με τη σειρά τους χρησιμοποιούσαν την Κούβα «προκειμένου να ανατρέψουν τις άλλες αμερικανικές δημοκρατίες». «Οσο αυτό ισχύει, τίποτα δεν είναι δυνατό. Χωρίς αυτό, όλα είναι δυνατά», ήταν τα ακριβή λόγια του JFK σε εκείνη τη συνέντευξη Τύπου.

Την ίδια μέρα, ο αμερικανός πρεσβευτής Ουίλιαμ Ατγουντ επικοινώνησε μυστικά με τον γιατρό και δεξί χέρι του Κάστρο, τον Ρενέ Βαλέχο. Στόχος του Ατγουντ ήταν να οργανώσει μία μυστική συνάντηση με τον Κάστρο, η οποία ενδεχομένως θα μπορούσε να οδηγήσει στη βελτίωση των αμερικανοκουβανικών σχέσεων. Οι δύο χώρες είχαν έρθει σε ρήξη όταν διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις ο πρόεδρος Αϊζενχάουερ, τον Ιανουάριο του 1961.

Μερικές μέρες νωρίτερα, τον Σεπτέμβριο του ’63, ο Ατγουντ είχε πληροφορηθεί από τον πρεσβευτή του Κάστρο στις ΗΠΑ ότι ο κουβανός ηγέτης θα ήθελε μία γραμμή επικοινωνίας με τον Λευκό Οίκο. Ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης – και σύμβουλος του αδελφού του – Ρόμπερτ Κένεντι ανησυχούσε ωστόσο ότι τέτοιου είδους συζητήσεις θα μπορούσαν να διαρρεύσουν, γεγονός που θα έφερνε σε πολύ δύσκολη θέση τον JFK παραμονές της προεκλογικής εκστρατείας του, το 1964. Ο ίδιος ο πρόεδρος ωστόσο παρότρυνε τον Ατγουντ να προωθήσει το θέμα, με την προϋπόθεση ότι θα μάθαινε «τι είχε ο Κάστρο στο μυαλό του», προτού δεσμευθεί σε περαιτέρω συζητήσεις με την Κούβα.

Εκείνη η προσπάθεια αναθέρμανσης των σχέσεων των δύο χωρών τερματίστηκε με τη δολοφονία του αμερικανού προέδρου στο Ντάλας. Θα μπορούσε να είχε γραφτεί διαφορετικά η Ιστορία; Θα μπορούσε εκείνο το κανάλι επικοινωνίας να είχε συμβάλει στη βελτίωση των σχέσεων Αβάνας – Ουάσινγκτον, εάν δεν είχε δολοφονηθεί ο Κένεντι; Ενδεχομένως, αν και οι πιθανότητες να μην έρθουν πιο κοντά οι δύο χώρες ήταν μάλλον περισσότερες. Υποστηρίζοντας τη συμμαχία Κούβας – Σοβιετικής Ενωσης, ο Κάστρο περιφρονούσε απροκάλυπτα το Δόγμα Μονρόε, γεγονός στο οποίο ο Κένεντι ήταν αποφασισμένος να βάλει ένα τέλος.