Το Μήνυμα της Χιλιετίας και η αποτυχία του Πούτιν

Πριν  από σχεδόν 15 χρόνια, στις 29 Δεκεμβρίου 1999, ο Βλαντίμιρ Πούτιν – τότε πρωθυπουργός της Ρωσίας, έτοιμος να κάνει το άλμα στην προεδρία της χώρας – είχε δημοσιοποιήσει ένα κείμενο 5.000 λέξεων στο οποίο συνόψιζε όλα όσα θεωρούσε ως τις αιώνιες αξίες του ρωσικού λαού.

Με το ρούβλι να καταρρέει και τη μεγάλη απειλή που αυτό αποτελεί για το κοινωνικό συμβόλαιο της εποχής του Πούτιν – «θα σας κάνω πιο πλούσιους και θα ταξιδεύετε στο εξωτερικό, θα παραμείνω όμως επ’ αόριστον στην εξουσία και δεν θα ζητάτε πολιτικές ελευθερίες» – αξίζει να δούμε άλλη μία φορά το λεγόμενο Μήνυμα της Χιλιετίας, γράφει ο Τόνι Μπάρμπερ στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς».

Το 1999 ο Πούτιν εντόπισε ως ουσιώδεις αξίες του έθνους του τον πατριωτισμό, την πίστη στο αιώνιο μεγαλείο της Ρωσίας, την κοινωνική αλληλεγγύη και την επιθυμία για ισχυρό κράτος που θα τηρεί την τάξη. «Δεν θα συμβεί γρήγορα» ανέφερε, «αλλά αν συμβεί, η Ρωσία θα γίνει μια δεύτερη εκδοχή των ΗΠΑ ή της Βρετανίας, όπου οι φιλελεύθερες αξίες έχουν βαθιές ιστορικές παραδόσεις. Το κράτος μας, οι θεσμοί και οι δομές του έχουν διαδραματίσει πάντα εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στη ζωή της χώρας μας και του λαού της. Για τους Ρώσους, το ισχυρό κράτος δεν αποτελεί ανωμαλία την οποία πρέπει να ξεφορτωθούμε. Αντιθέτως, το βλέπουν ως πηγή και εγγυητή της τάξης…».

Οπως οι τσάροι και οι κομμουνιστές ηγέτες πριν από αυτόν, ο Πούτιν εννοούσε ότι όταν τα πράγματα δυσκολεύουν στη Ρωσία η τάξη είναι πιο σημαντική από την ελευθερία. Ωστόσο η άλλη πλευρά της πολιτικής φιλοσοφίας του Πούτιν είναι πως όταν ένας ρώσος ηγέτης αδυνατεί να παράσχει την τάξη χάνει την αξιοπιστία του απέναντι στον λαό. Το κοινωνικό συμβόλαιο δεν ισχύει πια. Ενστικτωδώς ο κόσμος αισθάνεται ότι έρχεται η στιγμή για έναν άλλο ηγέτη. Το ίδιο αισθάνεται και η ελίτ που κρατά στα χέρια την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική δύναμη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ανικανότητα του Πούτιν να σταματήσει την κατάρρευση του ρουβλίου είναι τόσο σημαντική εξέλιξη.

Αν η κυβέρνηση αποσυντεθεί – κάτι που δεν είναι πλέον αδιανόητο – αυτό θα γίνει εκ των έσω, όχι λόγω μιας εξέγερσης για περισσότερες ελευθερίες. Μέχρι πρόσφατα ο Πούτιν θεωρείται στη Ρωσία και από τους ξένους φίλους του – π.χ., από δεξιά λαϊκιστικά κόμμα της Δυτικής Ευρώπης – ως ο άνθρωπος που αποκατέστησε τον αυτοσεβασμό της Ρωσίας αναδομώντας το κράτος, πατάσσοντας τους εσωτερικούς εχθρούς, εξασφαλίζοντας οικονομική ανεξαρτησία και καυχώμενος για την παρουσία της Ρωσίας στη διεθνή σκηνή. Σήμερα, τα επιτεύγματα δείχνουν λιγότερο εντυπωσιακά. Με τα μέτρα του δικού του Μηνύματος της Χιλιετίας, ο Πούτιν έχει αποτύχει.