Η δικτατορία των σνομπ

Ενα από τα πρώτα πράγματα που έκανε ο Τόνι Μπλερ όταν εξελέγη πρωθυπουργός το 1997 ήταν να ανακηρύξει το τέλος της πάλης των τάξεων. Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά η μάχη δείχνει να έχει ξαναρχίσει – αν τελείωσε ποτέ. Ενας Συντηρητικός υπουργός βρέθηκε στο στόχαστρο της κριτικής επειδή αποκάλεσε έναν αστυνομικό «γαμ…ένη πλέμπα». Ενας άλλος υποχρεώθηκε να ζητήσει συγγνώμη από έναν οδηγό ταξί επειδή του είπε «δεν ξέρεις ποιος είμαι εγώ». Μια τρίτη  έβαλε στοίχημα με την παρέα της ότι σε ομιλία της στη Βουλή θα χρησιμοποιούσε καμιά δεκαριά φορές και με αγοραίο τρόπο τη λέξη «πέος». Δεν είναι, όμως, μόνο το κόμμα της αριστοκρατίας στο οποίο καταγράφονται τέτοιες συμπεριφορές. Μία βουλευτής των Εργατικών υποχρεώθηκε σε παραίτηση επειδή συνελήφθη να ειρωνεύεται τον «λαουτζίκο», ενώ ο ηγέτης του κόμματος Εντ Μίλιμπαντ κόντεψε να πνιγεί όταν στήθηκε στους φωτογράφους τρώγοντας ένα «Βlt», το κλασικό βρετανικό σάντουιτς, για να δείξει ότι είναι κι αυτός παιδί του λαού. Πυρά συγκέντρωσε και όταν έβγαλε από την τσέπη του μόλις δύο πένες για να τις προσφέρει σε μια γυναίκα στον δρόμο που ζητούσε ελεημοσύνη.

Οι βρετανικοί «Τάιμς» συγκέντρωσαν όλα αυτά τα περιστατικά σε ένα αφιέρωμα με τον χαρακτηριστικό τίτλο: «Πώς να ξεχωρίζετε τις δύο κυρίαρχες ελίτ». Η εφημερίδα αναφέρει ότι η ιδεολογική καταγωγή, τα συνθήματα και τα προγράμματα των δύο κομμάτων διαφέρουν. Διαφορετικές είναι και οι γειτονιές όπου κατοικούν τα στελέχη τους ή οι συνήθειές τους. Προέρχονται, όμως, από τα ίδια σχολεία και τα ίδια πανεπιστήμια, έχουν την ίδια προφορά και μοιράζονται τον ίδιο τρόπο ζωής. Με λίγα λόγια, μοιάζουν περισσότερο απ’ ό,τι φαίνεται. Σύμφωνα με τον χάρτη των «Τάιμς», οι Τόρις μένουν στο Νότινγκ Χιλ (Βορειοδυτικό Λονδίνο), οδηγούν Range Rover και έχουν σκύλο λαμπραντόρ. Οι Εργατικοί, από την πλευρά τους, ζουν στο Πρίμροουζ Χιλ (Βορειοανατολικό Λονδίνο), οδηγούν Audi και προτιμούν τους γάτους. Ωστόσο, από άποψη εκπαίδευσης, γούστου, συμπεριφοράς και συχνά εισοδήματος ανήκουν όλοι στην ανώτερη τάξη.

Ο ελιτισμός δεν είναι, ασφαλώς, καινούργιο φαινόμενο στη βρετανική κοινωνία. Σήμερα, ωστόσο, προκαλεί μεγαλύτερη αμηχανία εξαιτίας του γεγονότος ότι το λαϊκιστικό κόμμα UKIP του Νάιτζελ Φάρατζ εμφανίζεται να εκπροσωπεί τον μέσο Βρετανό, τον άνθρωπο της διπλανής πόρτας. Οταν το 1997 ανακοίνωνε το τέλος της πάλης των τάξεων, ο Τόνι Μπλερ έλεγε στην ουσία ότι η κοινωνική κινητικότητα θα διέλυε τον παλιό διαχωρισμό της βρετανικής κοινωνίας στην αριστοκρατία, στη μεσαία τάξη και στην εργατική τάξη.

Το στοίχημα ήταν ο μετασχηματισμός της κοινωνίας σε μια δημοκρατία των ευκαιριών όπου ο καθένας θα μπορούσε να κυνηγήσει το δικό του όνειρο. Ο στόχος έμοιαζε εφικτός. Από την κρίση του 2008 και μετά, όμως, το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών άρχισε και πάλι να βαθαίνει. Σύμφωνα με μία άλλη μελέτη, το 7% των νέων που αποφοιτούν από τα πανάκριβα ιδιωτικά σχολεία αποτελούν στην ενήλικη ζωή τους το 45% της διευθύνουσας τάξης. «Ναι, αλλά έχουμε κάνει τις ταξικές διαφορές το πιο επιτυχημένο εξαγώγιμο προϊόν μας, όλος ο πλανήτης βλέπει το “Downton Abbey”» παρατηρούσε με σκωπτική διάθεση η αρθρογράφος Ρέιτσελ Σιλβέστερ.

Ο «εχθρός του λαού»
Πρωταγωνιστής του πρώτου κρούσματος πολιτικού σνομπισμού ήταν, πριν από πέντε χρόνια, ένας Εργατικός, ο Γκόρντον Μπράουν. Ο τότε πρωθυπουργός είχε μιλήσει με περιφρόνηση σε μια γυναίκα που είχε καταφερθεί εναντίον των μεταναστών. Ο Μπράουν δεν είχε αντιληφθεί ότι τα μικρόφωνα ήταν ανοικτά. Την επομένη κέρδισε τον χαρακτηρισμό του «εχθρού του λαού»