Στις ζωγραφιές «ψάχνουν» τον νεκρό

Προετοιμασία θυσίας ή μήπως ένας τελετουργικός χορός προς τιμήν μιας θεότητας εξ Ανατολών; Ενας άνδρας και μια γυναίκα ή δύο άνδρες πλάι σε έναν ταύρο; Ουδείς μπορεί να πει με βεβαιότητα τι απεικονίζει η σκηνή που ως μαγική εικόνα αναδύθηκε από τα επτά μαρμάρινα «επιστύλια», τα οποία η αρχαιολογική σκαπάνη εντόπισε στον δεύτερο θάλαμο, στον χώρο όπου δεσπόζει το ψηφιδωτό με την αρπαγή της Περσεφόνης.

Ενας ταύρος πλαισιώνεται από μια γυναικεία και μια ανδρική μορφή, ενώ στη σκηνή συμμετέχουν φτερωτά πλάσματα, υδρίες (αγγεία μεταφοράς νερού) κι ένας τρίποδος λέβητας με ίχνη από χρώματα στις αποχρώσεις του κόκκινου, του μπλε και της ώχρας.

Τι σημαίνει η παράσταση και τι μπορεί να μας πει για τον νεκρό στον οποίο ανήκει το ταφικό μνημείο; «Το περιεχόμενο της σκηνής σχετίζεται με μια θυσία και έχει τελετουργικό χαρακτήρα» ήταν η άποψη που επικρατούσε χθες στους αρχαιολογικούς κύκλους, οι οποίοι εκτιμούσαν ότι η παράσταση συνδυάζει έπαθλα αγώνων (λέβητας και αγγεία) και έχει συμβολικό περιεχόμενο, καθώς οι σημαντικές προσωπικότητες που ανήκαν στην κοινωνική ελίτ μετά θάνατον απεικονίζονταν ως μεγάλοι αθλητές, κυνηγοί ή συμποσιαστές, ασχέτως αν είχαν κάποια από αυτές τις ιδιότητες όσο ζούσαν. «Με τη συγκεκριμένη σκηνή τιμάται ο νεκρός» συνέχιζαν και θεωρούν πως η παρουσία του ταύρου – που αποτελούσε τη μέγιστη προσφορά προς θυσία – είναι ένδειξη του πόσο σημαντικός είναι ο νεκρός, προσθέτοντας την εκτίμηση ότι η παράσταση αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο ότι πρέπει να μιλάμε για άνδρα ιδιοκτήτη του τάφου.

ΔΥΟ ΑΝΔΡΕΣ; Μια διαφορετική άποψη όμως έχει η επίτιμη διευθύντρια Κλασικών Αρχαιοτήτων με ανασκαφική πείρα όχι μόνο σε μακεδονικούς τάφους, αλλά και στην Αμφίπολη, Κατερίνα Ρωμιοπούλου. «Πρόκειται για ιδιάζον υλικό. Εκατέρωθεν του νεαρού ταύρου – που στις ανατολικές λατρείες αποτελεί το σύμβολο του θεού – βρίσκονται δύο ημίγυμνοι άνδρες – και όχι ένας άνδρας και μία γυναίκα – που φορούν φούστες και στο κεφάλι φέρουν φρυγικό σκούφο. Εκτιμώ ότι είναι λάτρεις του Αττιδος, ενός ακολούθου της Κυβέλης, η λατρεία του οποίου ήρθε από την Ανατολή. Ο αείμνηστος Λαζαρίδης μάλιστα είχε βρει πολλά ειδώλιά του κι είχε θεωρήσει ότι υπάρχει ιερό του στην πόλη της Αμφίπολης. Είναι ενδιαφέρον δε ότι δεν υπάρχει αναλόγως εδραιωμένη η λατρεία του σε άλλο σημείο στην Ελλάδα ή στα Βαλκάνια, παρά μόνο στην κοσμοπολίτισσα Αμφίπολη. Ο Αττις πάντα φορά σκούφο και χορεύει, όπως κι αυτές οι μορφές, και έχει χθόνιο και μυστηριακό χαρακτήρα, ώστε αποτελεί κατάλληλο διάκοσμο για ένα ταφικό μνημείο. Αν δεν ολοκληρωθεί η μελέτη όμως, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο ο χώρος να ήταν εκτός από τάφος και κρυφό ιερό. Πάντως σαφέστατα συνδέεται με τον κύκλο της ζωής και του θανάτου» συνεχίζει η κυρία Ρωμιοπούλου.

ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ
Πότε πρόλαβαν;
Μόλις το Σάββατο, η ανασκαφέας του μνημείου Κατερίνα Περιστέρη είχε δηλώσει ότι σχεδόν τρεις  μήνες μετά την ανακάλυψη των ζωγραφικών παραστάσεων αυτές δεν είχαν «διαβαστεί» από τους συντηρητές. Με αποτέλεσμα να γεννάται το ερώτημα: πώς ό,τι δεν έγινε σε τρεις μήνες έγινε σε μόλις τέσσερις ημέρες; Και μαζί και η εντύπωση ότι η ανακοίνωση ήρθε για να διασκεδάσει τις αρνητικές εντυπώσεις που άφησε η ανεπαρκής παρουσίαση της ανασκαφής στο υπουργείο Πολιτισμού.