Τα Βαλκάνια στο Βερολίνο (χωρίς την Ελλάδα)

Πριν από δύο και κάτι δεκαετίες η Ελλάδα έμπαινε κάτω από την κατηγορία «Βαλκάνια» χωρίς δεύτερη σκέψη – από έναν γερμανό δημοσιογράφο, για παράδειγμα. Και μετά προέκυψε η «Νοτιοανατολική Ευρώπη». Ορος που αγκαλιάζει μια ευρύτερη περιοχή και αφαιρεί τους εύκολους συνειρμούς για την πυριδιταποθήκη της ηπείρου. Να όμως που η Ελλάδα μπορεί να λείπει και από αυτήν την κατηγοριοποίηση, χωρίς αυτό να αποτελεί αρνητική εξέλιξη.

«Η πιο ενδιαφέρουσα τέχνη της εποχής μας προέρχεται από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη» γράφει ευθύς εξαρχής στο χθεσινό της σημείωμα η Γιούλια Γκουτμπέρλετ στην ηλεκτρονική έκδοση της γερμανικής «Welt», χωρίς να αναφέρει πουθενά την Αθήνα. Μην πάει το μυαλό σας στο πονηρό: απλώς η συλλογή έργων τέχνης της υπερδραστήριας στην περιοχή Ντόιτσε Τέλεκομ – περί αυτής πρόκειται – δεν περιλαμβάνει προφανώς έλληνες καλλιτέχνες.

Η γερμανική εφημερίδα εστιάζει, λοιπόν, στις περιπτώσεις της βόσνιας καλλιτέχνιδας Σέιλα Κάμεριτς και του Κροάτη Ιγκόρ Γκρόμπιτς. Η πρώτη χρησιμοποιεί υλικά που παραπέμπουν στο βομβαρδισμένο Σαράγεβο, ο δεύτερος ζωγραφίζει φτερά πίσω από πορτρέτα εργατών ορυχείου, την ώρα του διαλείμματος για τσιγάρο. Οι δυο τους, μαζί με άλλους καλλιτέχνες κάτω των 40, εκπροσωπούν τη «γενιά της ανασφάλειας» στην έκθεση «Η εύθραυστη έννοια της ελπίδας» που φιλοξενείται στο Βερολίνο (έως τις 23 Νοεμβρίου).

Ο βασικός άξονας της έκθεσης είναι ένα τρίπτυχο: ιστορική αυτοπεποίθηση, αναφορά στο παρελθόν, βλέμμα στο μέλλον. Μέσα από τα έργα αναβιώνει η σύγκρουση των καλλιτεχνών με το «δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού» που λειτούργησε καταπιεστικά, αλλά και η σύγκρουση με το ίδιο το κράτος. Πίσω από τα πορτρέτα των εργατών του λέει, για παράδειγμα, ο Γκρόμπιτς «υπονοείται η καθαρότητα και η ειλικρίνειά τους, στον αντίποδα της κυβέρνησης και των πολιτικών». Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι φωτογραφίες του με αγάλματα σε ανοιχτούς χώρους του Ζάγκρεμπ, στο στόμα των οποίων τοποθετεί ένα κόκκινο κομμάτι υφάσματος. Η ιδέα της προλεταριακής διεκδίκησης και αγωνιστικότητας την οποία υπενθυμίζει τον έχει καταστήσει στόχο κυβερνητικών επιθέσεων, αν και η διεθνής αναγνώριση για το έργο του είχε κερδηθεί πριν από την έκθεση της Τέλεκομ.