Ντοκιμαντέρ από τα παλιατζίδικα

^«Θα είμαστε για πάντα καταδικασμένοι στη θανάσιμη μονοτονία εάν δεν εφεύρουμε κάτι ελαφρύ και απίθανο». Η φράση της αφηγήτριας που ακούγεται στο αταξινόμητο – να μια περίπτωση όπου η λέξη δεν μοιάζει πομπώδης – φιλμ της Γιαέλ Αντρέ «Οταν θα γίνω δικτάτορας» (When I will be dictator) λειτουργεί σαν την πραγματική σύνοψή του. Με πλάνα από ερασιτεχνικές μπομπίνες Super 8 και 16 mm που εκτείνονται σε επτά δεκαετίες – από το 1940 έως σήμερα -, η δημιουργία μοιάζει με ποιητικό ντοκιμαντέρ για τα όρια των αναμνήσεων και της πραγματικότητας. Το βλέμμα ενός νεογέννητου μωρού διαδέχεται τα γέλια λίγων party animals, τον χορό μικρών παιδιών, ένα άλογο και ένα κοράκι, την ίδια στιγμή που οι τρεμάμενες εικόνες ηλικιωμένων διατηρούν κάτι από την ποιητικότητα ευρωπαϊκών σκηνοθετών. Σε μια άλλη έξυπνη στιγμή του φιλμ, η Αντρέ γυρίζει προς τα πίσω τα ετερόκλητα πλάνα για να αποτρέψει – ποιητική αδεία – το ανθρώπινο δράμα που εκτυλίσσεται μέχρι εκείνο το σημείο.

Η λογική στη δημιουργία της βελγίδας σκηνοθέτριας, που έχει περάσει από πολλά φεστιβάλ επιστημονικής φαντασίας – και από το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης -, είναι μόνο εσωτερική. «Υπάρχει κάποιος σύνδεσμος ανάμεσα στις σύντομες ζωές μας και στο Σύμπαν;» αναρωτιέται η ίδια στο σημείωμα που συνοδεύει την ταινία. Και απαντάει: «Αυτό το φιλμ αποπειράται να απαντήσει σε μερικά από αυτά τα προαιώνια ανθρώπινα ερωτήματα, αναπτύσσοντας ένα είδος προσωπικής και μπουρλέσκ κοσμολογίας, βασισμένης στις τελευταίες ανακαλύψεις της αστροφυσικής». Ακόμη κι αν οι λέξεις δύσκολα αποδίδουν το περιεχόμενο, αρκούν οι πρώτες εικόνες για να ξεδιαλύνουν τις εντυπώσεις.

Το ακόμη πιο παράδοξο σε αυτή την παράδοξη δημιουργία είναι το κείμενο που ακούγεται σαν voiceover: είναι τα πραγματικά λόγια ενός φίλου της Αντρέ που βυθίστηκε στην κατάθλιψη κι έφθασε στην αυτοκτονία. Με τις εικόνες που η ίδια ξετρύπωσε σε παλιατζίδικα (οι αναμνήσεις ως παρατημένη πρώτη ύλη) απογειώνει αυτή την προσωπική ιστορία σε κάτι που αφορά περισσότερους από δύο φίλους.

Το φιλμ, διάρκειας μιάμισης ώρας, προβάλλεται απόψε στο Exile Room, που αναδεικνύεται σε μία από τις πλέον αθόρυβες «κυψέλες» του Κέντρου, με εγνωσμένα ρεφλέξ στην αλίευση διεθνών ντοκιμαντέρ, curiosite και φιλμ για ειδικό κοινό.

Το ντοκιμαντέρ εντάσσεται στην ενότητα «Πέρα απ’ τα όρια», στο πλαίσιο της οποίας θα προβληθεί και το «Μανακαμάνα» για τον ομώνυμο ναό στο Νεπάλ, δημοφιλή τόπο λατρείας των ινδουιστών. Αντί για ένα ακόμα συμβατικό ντοκιμαντέρ με εξωτικό φόντο, οι σκηνοθέτες Stephanie Spray & Pacho Velez επιβιβάζονται στο τελεφερίκ που μεταφέρει τους προσκυνητές στον ιερό τόπο και καταγράφουν τις εμπειρίες των επιβατών μέσα από 11 διαδρομές.