Το φαινόμενο της 15ης Οκτωβρίου

Στις 15 του περασμένου μήνα η Αθήνα ένιωσε πάλι στο πετσί της, ύστερα από τεσσεράμισι χρόνια, τι σημαίνει να σε αμφισβητούν οι αγορές. Τα επιτόκια των δεκαετών ομολόγων της έκαναν ξαφνικά άλμα φτάνοντας στο 9%, ενώ ακόμη και σήμερα ύστερα από κάποιες διακυμάνσεις εξακολουθούν να βρίσκονται στο 8%.

Αυτό το γεγονός, το «φαινόμενο της 15ης Οκτωβρίου» όπως ονομάστηκε από τραπεζικούς κύκλους στην Ευρώπη, υπαγορεύει έκτοτε σε μεγάλο βαθμό τη διαπραγματευτική τακτική της. Κάπως έτσι χαμήλωσαν οι τόνοι και έγινε αποδεκτή η ανάγκη να υπάρξει μια προληπτική γραμμή στήριξης. Οταν οι αγορές αγριεύουν είναι φανερό ότι χρειάζεσαι «δίχτυ ασφαλείας», παραδέχθηκαν στην κυβέρνηση.

Εστω και με «δίχτυ ασφαλείας», πάντως, η επόμενη ημέρα της Ελλάδας μπήκε πλέον από προχθές στην ατζέντα της ευρωζώνης.

Υπό αυτή την έννοια, η Αθήνα και το υπουργείο Οικονομικών θεωρούν ότι έχουν «ένα το κρατούμενο», μετά την επίσημη έναρξη της συζήτησης στο Eurogroup για τη νέα πιστωτική γραμμή. «Το αξιολογούμε θετικά» έλεγαν στελέχη του οικονομικού επιτελείου.

ΑΓΚΑΘΙΑ. Ωστόσο, είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι το πλαίσιο της νέας πιστωτικής γραμμής που μας υποσχέθηκε ο Γερούν Ντεϊσελμπλούμ κρύβει αγκάθια. Ο ECCL είναι η αυστηρή πιστωτική γραμμή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας. Προορίζεται για  τις χώρες που ενώ έχουν ξεπεράσει τα ζωτικά οικονομικά τους προβλήματα, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Με άλλα λόγια, είναι σχεδιασμένη για χώρες όπως η Ελλάδα. Ακριβώς για αυτό τον λόγο έχει προϋποθέσεις όχι ευχάριστες. Προβλέπει Μνημόνιο (επί λέξει MoU), επιθεωρήσεις αλλά και ρόλο για το  ΔΝΤ, «όπου κρίνεται σκόπιμο».

Η Αθήνα μιλούσε μέχρι πριν από λίγο για μια δική της «υβριδική» πιστωτική γραμμή, ακριβώς για να αποφύγει αυτούς τους όρους. Τώρα, προσπαθεί να δώσει στον ECCL όσο γίνεται περισσότερα από τα χαρακτηριστικά αυτής της «υβριδικής» γραμμής. Οπως αποδείχθηκε, οι Ευρωπαίοι δεν είναι διατεθειμένοι να πειραματιστούν με κάτι νέο όταν έχουν έτοιμο στο ράφι ένα προϊόν κομμένο και ραμμένο για την Ελλάδα.

Στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης που ήδη άρχισε τα ζητούμενα της κυβέρνησης, όπως τα περιγράφουν στελέχη της, αφορούν κυρίως δύο στοιχεία:

n Το πρώτο και σπουδαιότερο είναι οι όροι που θα συνοδεύουν το άνοιγμα της πιστωτικής γραμμής. Ακόμη και αν λέγονται Μνημόνιο – λέξη «τοξική» που η κυβέρνηση θα επιδιώξει να απαλείψει – να μη θυμίζουν το σημερινό Μνημόνιο. Ο νέος επίτροπος Πιερ Μοσκοβισί εμφανίστηκε να υιοθετεί τη φρασεολογία του Γκίκα Χαρδούβελη ότι δεν θα υπάρχει ανάμειξη στη «μικροδιαχείριση» της οικονομικής μας ζωής.

Ετσι, επιδιώκεται ένα κείμενο μικρής έκτασης με – για παράδειγμα – δέκα βασικά διαρθρωτικά μέτρα, τα οποία η Ελλάδα θα δεσμευθεί να εφαρμόσει. Αυτά θα μπορούσε να αφορούν ενδεικτικά την εξασφάλιση της βιωσιμότητας του Ασφαλιστικού και την εξάλειψη των ελλειμμάτων στις ΔΕΚΟ, αναφέρει χαρακτηριστικά άμεσα εμπλεκόμενη κυβερνητική πηγή.

Πακέτο με το κείμενο αυτό – που εμείς θα θέλαμε να λέγεται ίσως «επιστολή προθέσεων» – θα πηγαίνει το νέο αναπτυξιακό μας πρόγραμμα, στο οποίο θα θέτουμε τους στόχους μας. Ενα Μνημόνιο «made in Greece».

n To δεύτερο στοιχείο που ενδιαφέρει – και για λόγους συμβολικούς – την κυβέρνηση αφορά τον  ρόλο του ΔΝΤ. Η αρχική πρόθεσή της να το βγάλει από την εικόνα – κάτι με το οποίο δεν φαινόταν να έχει αντίρρηση, υπό προϋποθέσεις, ούτε το ίδιο το Ταμείο – σκόνταψε στους Ευρωπαίους που το θέλουν ως δικλίδα ασφαλείας, με πρώτο τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.

Το ΔΝΤ λοιπόν θα είναι οπωσδήποτε παρόν στην επόμενη ημέρα, όπως φάνηκε και από τις δηλώσεις του Ντεϊσελμπλούμ. Μάλιστα, σύμφωνα με εκτιμήσεις τραπεζικών κύκλων, ο ρόλος του θα είναι σημαντικός. Ωστόσο, το ακριβές περιεχόμενο είναι ακόμη προς διαπραγμάτευση.

Πολλοί Ευρωπαίοι πιστεύουν ότι όχι μόνο πρέπει να είναι παρόν το ΔΝΤ, αλλά και να συμμετέχει στη χρηματοδότηση. Το σενάριο αυτό, μάλιστα, εμφανίζεται αυτή τη στιγμή ως επικρατέστερο, μέσω των διαθέσιμων πιστωτικών γραμμών του ΔΝΤ. Το «Μνημόνιο» πάντως για τις εν λόγω πιστωτικές γραμμές, εφόσον τελικά υιοθετηθούν, θα είναι πιο «λάιτ» από το σημερινό.

Κυβερνητικές πηγές εκτιμούν ότι η έκβαση πολλών από τους προαναφερόμενους στόχους τους θα εξαρτηθεί από την πορεία της επικείμενης αξιολόγησης από την τρόικα. Με άλλα λόγια, όσο καλύτερα πάει η αξιολόγηση τόσο λιγότερο φορτωμένο θα είναι το επόμενο πρόγραμμα. Και όχι μόνο αυτό. Αν η τρόικα πεισθεί ότι οι μεταρρυθμίσεις προχωρούν και ότι η ανάπτυξη επιστρέφει θα χαμηλώσει τις εκτιμήσεις της για τις χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας και, άρα, για τον απαιτούμενο προϋπολογισμό της νέας πιστωτικής γραμμής. Ετσι, τελικά, το ΔΝΤ δεν θα χρειαστεί να συμμετέχει στη χρηματοδότησή του. Ισως μάλιστα τα κονδύλια του ΤΧΣ (το μεγαλύτερο μέρος από τα 11,5 δισ. ευρώ) αποδειχθούν αρκετά. Σε αυτή την περίπτωση, η Ελλάδα θα έχει το επιπλέον όφελος της διαγραφής ισόποσου χρέους, εφόσον το ποσό αυτό θα επιστρέψει στον ESM.

Το κυριότερο όμως είναι ότι με μια καλή αξιολόγηση και με μια καλή συμφωνία στη συνέχεια, η κυβέρνηση ελπίζει – όπως λένε στελέχη της – ότι οι αγορές θα καθησυχαστούν, τα επιτόκια θα πέσουν και έτσι τελικά η ίδια η γραμμή θα αποδειχθεί αχρείαστη…