Στην πρώτη γραμμή το «ελληνικό ζήτημα»

Ποδαρικό με Ελλάδα έκανε η νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο πρόεδρός της φρόντισε – έστω και συμβολικώς – να το επισημάνει. Στην πρώτη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε με τη νέα ιδιότητά του, ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ εμφανίστηκε με τη γραβάτα της ελληνικής προεδρίας, ενώ οι στενοί συνεργάτες του διεμήνυαν urbi et orbi ότι το «ελληνικό ζήτημα» είναι ένα από τα πρώτα που επιθυμεί να κλείσει.

Η σπουδή των Βρυξελλών για ταχεία επίτευξη νέας συμφωνίας με την Αθήνα, που θα αντικαταστήσει το Μνημόνιο, έχει τρεις εξηγήσεις.

1 Η πρώτη είναι πολιτικού χαρακτήρα: η Επιτροπή Γιούνκερ έχει δεσμευτεί ότι η επιστροφή στην οικονομική μεγέθυνση είναι απόλυτη ευρωπαϊκή προτεραιότητα και η σύναψη με την Ελλάδα μιας νέας συμφωνίας που θα έχει σαφή αναπτυξιακά χαρακτηριστικά είναι ιδιαίτερα επιθυμητή.

2 Η δεύτερη εξήγηση είναι νομικού χαρακτήρα: το υφιστάμενο Μνημόνιο, σε ό,τι αφορά τις δικαιοδοσίες (και τις χρηματοδοτήσεις) της ευρωζώνης, ορίζει ως ημερομηνία λήξης το τέλος του 2014. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι αν δεν υπάρξει νέα συμφωνία της Αθήνας με τις Βρυξέλλες η τρόικα θα γίνει μόνιππο. Η Ελλάδα από 1ης Ιανουαρίου θα είναι υποχρεωμένη να διαπραγματεύεται μόνο με το ΔΝΤ, του οποίου τόσο οι δικαιοδοσίες όσο και οι χρηματοδοτήσεις έχουν ημερομηνία λήξης το 2016.

3 Η τρίτη εξήγηση για τη σπουδή των Βρυξελλών είναι καθαρά οικονομικού χαρακτήρα: με βάση τα σημερινά δεδομένα η έξοδος της Ελλάδας για δανεισμό από τις διεθνείς αγορές φαίνεται όνειρο απατηλό και η δημιουργία νέου οικονομικού πλέγματος προστασίας μοιάζει να είναι αναγκαία.

ΕΥΡΩΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ. Ετσι όλα δείχνουν ότι είναι υπό εκκόλαψη μια νέα συμφωνία της ευρωζώνης με την Ελλάδα και ότι αυτό στο οποίο ομονόησαν οι υπουργοί Οικονομίας των 18 προχθές στις Βρυξέλλες, είναι ότι η συμφωνία αυτή θα είναι περισσότερο ευρωκεντρική και ελαφρώς χαλαρότερη.

Ευρωκεντρική υπό την έννοια ότι τα βασικά σημεία του νέου προγράμματος για την ελληνική οικονομία θα συμφωνηθούν πρωτίστως μεταξύ Αθήνας και Βρυξελλών. Ο ακριβής ρόλος του ΔΝΤ είναι αντικείμενο διαβουλεύσεων μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης, οι απόψεις των οποίων ποικίλλουν. Καθοριστικής σημασίας ζήτημα είναι, πάντως, αν και σε ποιο βαθμό θα κριθεί ότι είναι αναγκαία η ολοκλήρωση των εκταμιεύσεων του ΔΝΤ προς την Ελλάδα. Ήτοι, αν και κατά πόσο η ευρωζώνη είναι σε θέση να το υποκαταστήσει από πλευράς οικονομικών πόρων.

Ως προς το ζήτημα της χαλάρωσης των πολιτικών λιτότητας η ευρωζώνη, στα λόγια τουλάχιστον, εμφανίζεται να την απορρίπτει. Στην πράξη, ωστόσο, μάλλον την αποδέχεται με βάση τις εξελίξεις στο ζήτημα των προϋπολογισμών της Γαλλίας και της Ιταλίας. Και αυτό διότι, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις οι Βρυξέλλες, έκριναν κατ’ αρχήν αποδεκτά τα σχέδια των προϋπολογισμών τους για το 2015, παρά το γεγονός ότι ήταν σαφώς υπερτιμημένα κάποια προσδοκώμενα έσοδα.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, η Αθήνα ευελπιστεί πως θα καταφέρει να πείσει τις Βρυξέλλες ότι οι αλλαγές στο Ασφαλιστικό δεν αποτελούν στην παρούσα φάση σημαντική προτεραιότητα. Κάτι που φυσικά σημαίνει ότι θα τεθεί ως σημαντική προτεραιότητα στη νέα συμφωνία που θα κληθεί να υπογράψει η Ελλάδα με την ευρωζώνη, εντός των προσεχών εβδομάδων κατά πάσα πιθανότητα. Στις Βρυξέλλες θεωρούν ότι αυτή η νέα συμφωνία θα πρέπει να δίνει την εικόνα ενός προγράμματος όχι τόσο κηδεμονίας – όπως αναμφίβολα είναι το Μνημόνιο – όσο οικονομικής ανάπτυξης και διαρθρωτικών αλλαγών. Αναλόγως της υφής και του περιεχομένου, το νέο πρόγραμμα (η ακριβής ονομασία του οποίου αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων) θα έχει τον χρονικό ορίζοντα είτε εξαμήνου είτε έτους. Θα είναι δηλαδή περιορισμένης διάρκειας, όπως άλλωστε σχετικώς περιορισμένα θα είναι και τα χρηματικά ποσά που το αφορούν.

Η ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ. Οσον αφορά την επιτήρηση της εφαρμογής του νέου προγράμματος, στόχος των Βρυξελλών είναι σταδιακώς να περάσει από τη δικαιοδοσία της τρόικας στη δικαιοδοσία της λεγόμενης Task Force, η οποία συμπληρώνει τρία χρόνια λειτουργίας απασχολώντας περί τα 70 άτομα στην Αθήνα και στις Βρυξέλλες. Ετσι ο ρόλος της τρόικας θα περιοριστεί σταδιακώς, με στόχο να παρεμβαίνει στην Ελλάδα κατά τον ίδιο τρόπο που παρεμβαίνει στην Πορτογαλία και στην Ιρλανδία. Δηλαδή, όχι ανά τρίμηνο αλλά ανά εξάμηνο.  

Το γεγονός ότι την περασμένη Τετάρτη ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ αποφάσισε να ανακοινώσει και επισήμως την παράταση της παραμονής της Task Force στην Αθήνα, δείχνει τη σημασία που της αποδίδει.

Τέλος, σε ό,τι αφορά την αναπτυξιακή πτυχή του νέου ελληνικού προγράμματος, πολλά θα εξαρτηθούν από το περιεχόμενο των προτάσεων για την κινητοποίηση επενδύσεων πανευρωπαϊκής κλίμακας συνολικού ποσού 300 δισ. ευρώ. Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ έχει δεσμευτεί ότι θα παρουσιάσει τις προτάσεις του έως τα τέλη του χρόνου. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, στόχος θα είναι η παροχή φορολογικών και άλλων  κινήτρων προς τον ιδιωτικό τομέα, ούτως ώστε με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να επενδύσει σε έργα βασικών υποδομών στην Ευρώπη, ωθώντας έτσι την ανάπτυξη προς τα πάνω.

Λιγότερες παρεμβάσεις
Βασικός στόχος της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι επίσης να μειωθεί το εύρος των παρεμβάσεων των δανειστών στα ζητήματα της ελληνικής οικονομίας και να περιοριστεί σε αυτά που είναι καθοριστικής σημασίας. Ωστόσο δεν λείπουν και αυτοί που θεωρούν ότι ελλοχεύουν οι κίνδυνοι νέων δημοσιονομικών παρεκτροπών στην Ελλάδα και συνεπώς η επιτήρηση θα πρέπει να είναι εντατική.