Ενα κόμμα πέφτει, πέφτει

Η Πλατεία της Βαστίλλης ήταν γεμάτη κόσμο που γιόρταζε. Ανθρωποι γελούσαν, τραγουδούσαν, χόρευαν, τσούγκριζαν ποτήρια με κρασί ή μπουκάλια μπίρας. «Κερδίσαμε!», «Ο Σαρκό τελείωσε!» φώναζαν. «Με τον Ολάντ έχουμε επιτέλους ελπίδα, ελπίδα για λιγότερο διχασμό και αδικίες, περισσότερη ισότητα και ευτυχισμένους ανθρώπους!» δήλωνε σε δημοσιογράφους μια γαλλίδα πολίτις, η Μεγκάν. «Ο νέος πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει πολλή δουλειά αλλά γαμώτο, τον πιστεύουμε, η αλλαγή είναι επιτέλους εδώ!» προσυπέγραφε ένας άλλος, ο Νικολά. Επειτα ανέβηκε στο βήμα, στο ίδιο βήμα που είχε ανέβει πριν από 31 χρόνια ως νικητής ο Φρανσουά Μιτεράν, ο «Φρανσουά που ήθελε να γίνει Φρανσουά». Αποθέωση.
«Σε ευχαριστώ, λαέ της Γαλλίας, που μου επέτρεψες να γίνω ο πρόεδρος της Δημοκρατίας σου!» φώναξε για να ακουστεί πάνω από τις επευφημίες ο Φρανσουά Ολάντ. «Ξέρω τι είναι αυτό που νιώθετε οι περισσότεροι: χρόνια ολόκληρα πληγών, διχόνοιας, απογοήτευσης… Και θα πρέπει να διορθώσουμε, να ανοικοδομήσουμε, να ενώσουμε. Αυτό ακριβώς θα κάνουμε μαζί για τα επόμενα πέντε χρόνια» συνέχισε. «Σε όλες τις πρωτεύουσες υπάρχουν λαοί που, χάρη σε εμάς, ελπίζουν και θέλουν να τελειώνουν με τη λιτότητα! Ιδού το μήνυμά μου, είστε ένα κίνημα που ξεσηκώνεται απανταχού στον κόσμο! Μια αξίωση για αλλαγή! Σας ευχαριστώ, σας ευχαριστώ όλους, να είστε χαρούμενοι, να είστε υπερήφανοι, να είστε γενναιόδωροι!». Επειτα ακούστηκαν οι πρώτες νότες της Μασσαλιώτιδας και δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι άρχισαν να τραγουδούν. Ηταν μια ωραία βραδιά. Μια βραδιά από τον μακρινό Μάιο του 2012, την οποία πρέπει να αναπολούν με νοσταλγία καμιά φορά ο Φρανσουά Ολάντ∙ και η γαλλική Αριστερά. Πάντως σίγουρα την αναπολούν πολλοί με νοσταλγία, και πικρία, στις πρωτεύουσες της Ευρώπης που είχε μνημονεύσει.

ΤΟ ΦΙΛΙ. Ηταν πολλές οι προσδοκίες, μεγάλη η ελπίδα ότι έρχονται αν όχι les lendemains qui chantent, «τα αύριο που τραγουδούν», στα οποία πίστευε ακόμα η γενιά που είδε τον Μιτεράν να γίνεται ο πρώτος Σοσιαλιστής πρόεδρος της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας, τουλάχιστον ένα κάπως καλύτερο αύριο. Και τελικά, λιγότερο από δυόμισι χρόνια αργότερα το μόνο που έχει απομείνει από εκείνη τη βραδιά είναι το φιλί που χάρισε επί σκηνής ο νεοεκλεγμένος πρόεδρος, ο Φρανσουά Ολάντ, στη Βαλερί Τριερβελέρ, κατόπιν δικής της απαίτησης. Γιατί κατέληξε στα μάτια των Γάλλων σύμβολο μιας πολλαπλής προδοσίας, από εκείνον προς εκείνη, από εκείνη προς εκείνον και από σύσσωμη την Αριστερά προς τον λαό της.
Αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά στους τίτλους του γαλλικού Τύπου, και όχι του δεξιού, του (κεντρο)αριστερού Τύπου: «Στα μπανλιέ θυμός για την “προδοσία του Ολάντ”». «Ολάντ, από τη σύνθεση στην απομόνωση». «Ο Φρανσουά Ολάντ στο επίκεντρο μιας πολιτικής και προσωπικής κρίσης». «Το αδιέξοδο του Ολάντ και το στοίχημα του Βαλς». «Ενας πρωθυπουργός κωλυόμενος». «Δεν αλλάζουμε μια πολιτική που αποτυγχάνει». «Μπορεί ακόμα να επανεφεύρει τον εαυτό του ένα Σοσιαλιστικό Κόμμα σε τόσο μεγάλη κρίση;». «Σοσιαλιστικό Κόμμα: έρευνα σε ένα κόμμα υπό διάλυση». «Κρίση πολιτεύματος; Πολίτευμα σε κρίση». Αρκεί επίσης να ρίξει μια ματιά στις δημοσκοπήσεις.
Στο 13% η δημοτικότητα του γάλλου προέδρου. Στο 30% η δημοτικότητα του άλλοτε δημοφιλέστατου υπουργού Εσωτερικών, του επονομαζόμενου «Σαρκοζί της Αριστεράς» που κλήθηκε τον περασμένο Απρίλιο να αναλάβει την πρωθυπουργία και να σώσει το quinquenat, την πενταετή θητεία του Φρανσουά Ολάντ. Στο 87% οι Γάλλοι που δεν θέλουν να διεκδικήσει νέα θητεία το 2017 ο Ολάντ. Στο 70% οι Γάλλοι που πιστεύουν ότι φταίει η κυβέρνηση, και όχι η ευρωπαϊκή οικονομική κατάσταση, για την αύξηση του ελλείμματος στο 4,4% του ΑΕΠ που αναγγέλθηκε για το 2014. Στο 54% εκείνοι που πιστεύουν πως αν ο Ολάντ ερχόταν αντιμέτωπος με τη Μαρίν Λεπέν στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών νικήτρια θα αναδεικνυόταν η ηγέτις του Εθνικού Μετώπου. Στο 100%, χωρίς να το δείχνουν αυτό οι δημοσκοπήσεις αλλά η καθημερινή πραγματικότητα, η προσπάθεια της Λεπέν να εκμεταλλευτεί τις συγκυρίες.  

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ. «Οι Σοσιαλιστές έφτασαν στην εξουσία χωρίς πρόγραμμα, διότι εξελέγησαν για να απαλλάξουν τη χώρα από μια ανυπόφορη πλέον Δεξιά. Το έχουν λοιπόν ρίξει στον απόλυτο αυτοσχεδιασμό, όπως οι ηθοποιοί που ανεβαίνουν στη σκηνή χωρίς κείμενο και κάνουν τα έπιπλα περιμένοντας να βρουν κάτι να πουν. Εδώ και είκοσι χρόνια, αριστερά και δεξιά, και όχι μόνο στη Γαλλία, δεν έχουμε παρά μόνο λέξεις, πόζες, καβγάδες ματαιοδοξίας. Είναι καιρός να εγκαταλείψουμε αυτόν τον άνεμο της ρητορείας για να μπούμε στην εποχή των μεταρρυθμίσεων και του εκσυγχρονισμού των δογμάτων». Ο άνθρωπος που κατέθεσε τις προάλλες την άποψη αυτή στη «Μοντ» είναι ένας βετεράνος της γαλλικής Αριστεράς, και της οικονομίας, ο Ζακ Αταλί. Απαντούσε, από κοινού με ακόμη έναν οικονομολόγο, στο εξής ερώτημα: «Πώς να αποφύγουμε τον θάνατο της Αριστεράς;».
Από τα μπανλιέ του Παρισιού μέχρι τις τάξεις των Σοσιαλιστών ανταρτών, η κατηγορία προς τον Ολάντ είναι η ίδια: δεν έκανε αυτά που υποσχέθηκε. Δεν τα έκανε, πράγματι. Υποσχέθηκε μείωση της ανεργίας, επιστροφή της ανάπτυξης, επαναπροσανατολισμό της Ευρώπης και (προς το παρόν τουλάχιστον) αποτελέσματα δεν έχει να επιδείξει. Εμφανίστηκε σε εκείνη την περίφημη προεκλογική ομιλία του στο Μπουρζέ ως «εχθρός του χρηματοπιστωτικού κόσμου» και υιοθέτησε τελικά, λένε οι αριστεροί επικριτές του, μια σοσιαλφιλελεύθερη γραμμή, προωθώντας φοροελαφρύνσεις 41 δισ. ευρώ προς τις επιχειρήσεις και περικοπές 50 δισ. ευρώ στις δημόσιες δαπάνες έως το 2017. Αλλά σε αυτά μπορεί να αντιτάξει κανείς πολλά: ότι παρέλαβε μια οικονομία σε χειρότερη κατάσταση από ό,τι νόμιζε, ότι έχει απέναντί του μια Ανγκελα Μέρκελ ταγμένη στη θεολογία της λιτότητας, ότι οι λέξεις «Αριστερά, σοσιαλισμός, σοσιαλδημοκρατία, σοσιαλφιλελευθερισμός» είναι όπως επιμένει ο πρωθυπουργός του «παραπλανητικές» και «μας απομακρύνουν από τα αληθινά θέματα της πραγματικότητας».
Ο Ολάντ όμως υποσχέθηκε στους Γάλλους κάτι ακόμα: έναν «νορμάλ πρόεδρο», μια «υποδειγματική προεδρία», σε πλήρη αντίθεση προς εκείνη του «μπλινγκ μπλινγκ» Νικολά Σαρκοζί. Και επέτρεψε στην ιδιωτική ζωή του να καταλάβει τη δημόσια, κάνοντας τους Γάλλους να μιλούν για «μπουλβάρ του Ελιζέ» και αποδυναμώνοντας τελικά τον ίδιο τον θεσμό της προεδρίας. Και κάπως έτσι, από μια τραγική ειρωνεία, οι Σοσιαλιστές έφτασαν να αναμένουν τη «μεγάλη επιστροφή» του Νικολά Σαρκοζί ως καλοδεχούμενο αντιπερισπασμό από την καταστροφική rentrée που είχαν – την επιστροφή του φθινοπώρου.

ΑΛΛΗΛΟΣΠΑΡΑΓΜΟΣ. «Τι είναι αυτό το μπουρδέλο;!» Με αυτή τη ρητορική ερώτηση σχολίαζε τις προάλλες στέλεχος του κόμματος την κατάσταση στην οποία έχει αυτό περιέλθει, με 32 αντάρτες να απέχουν της ψηφοφορίας την Τρίτη για την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση Βαλς 2 και πολύ περισσότερους να γκρινιάζουν δεξιά και αριστερά ή να απειλούν ότι αν δεν υπάρξει αλλαγή στην οικονομική γραμμή, στο μέλλον θα κάνουν χειρότερα. Κάπου εδώ πρέπει να γίνει μια απαραίτητη διευκρίνιση: ο αλληλοσπαραγμός στο Σοσιαλιστικό Κόμμα δεν είναι η εξαίρεση, είναι ο κανόνας. Υπό μια έννοια, οι γάλλοι Σοσιαλιστές έχουν επανέλθει (αν ποτέ βγήκαν από αυτή γιατί και η κυβέρνηση του Ζαν-Μαρκ Ερό, πριν από εκείνη του Βαλς, «διακρίθηκε» από την πρώτη στιγμή στα φάλτσα και τις παραφωνίες) στη «νορμάλ» τους κατάσταση, αυτή που τους εγκλώβισε στο παρελθόν για χρόνια στην πολιτική έρημο.
Και ακόμη μία απαραίτητη διευκρίνιση: οι Γάλλοι, με όλες τις αρετές τους, είναι ένας λαός που παραδοσιακά υποκύπτει στη γοητεία της γκρίνιας και της απαισιοδοξίας∙ και η Γαλλία είναι εξίσου παραδοσιακά μια χώρα που αντιστέκεται πεισματικά στη μεταρρύθμιση και συχνά δεν εξελίσσεται παρά μόνο μέσα από βαθιές κρίσεις. Η Αριστερά δεν έχει πεθάνει, το αποδεικνύουν οι ατελείωτες συζητήσεις που γίνονται γύρω από το ερώτημα: «Τι σημαίνει να είσαι Σοσιαλιστής σήμερα». Αλλά η κρίση είναι πράγματι σοβαρή και η συζήτηση πρέπει να συνοδευτεί από σοβαρότητα στο δημόσιο βήμα, ιδίως σε μια περίοδο που διαμορφώνεται πράγματι στην Ευρώπη μια ευρεία συμμαχία εναντίον της δογματικής λιτότητας. Γιατί ο κίνδυνος που καιροφυλακτεί είναι μεγάλος. Ισως ο Βαλς να υπερέβαλε, εσκεμμένα, προειδοποιώντας από την Μπολώνια και το Φεστιβάλ της «Ουνιτά» ότι «η Ακροδεξιά βρίσκεται προ των πυλών της εξουσίας». Αλλά δεν υπερέβαλε πολύ. Και αυτή την εκλογική βραδιά, κανείς δημοκρατικά σκεπτόμενος άνθρωπος στην Ευρώπη δεν θέλει να τη ζήσει.