Το αστυνομικό διψάει για γυναικείο αίμα

Η καταγγελία της βίας κατά των γυναικών προσφέρει πωλήσεις, ακόμη περισσότερο όμως αν αυτή η βία περιγράφεται γλαφυρά…

Τα ράφια των βιβλιοπωλείων με τα αστυνομικά μυθιστορήματα είναι από τα πρώτα που αδειάζουν την περίοδο του καλοκαιριού. Οι έρευνες μάλιστα θέλουν τους αναγνώστες του είδους να ανήκουν κυρίως στη μεσαία τάξη, να είναι μεσήλικοι και στη μεγάλη τους πλειονότητα γυναίκες.

Δεν είναι λίγοι όμως εκείνοι οι σχολιαστές που επισημαίνουν ότι τα αγαπημένα αναγνώσματα αυτών των ανθρώπων θα ταίριαζαν περισσότερο σε οπαδούς κάποιας θρησκείας που αρέσκεται σε ανθρωποθυσίες. Οι συγγραφείς διψούν να προσφέρουν αίμα στους αναγνώστες και επιλέγουν το πιο βίαιο δυνατό τέλος για τους χαρακτήρες τους. Οταν πρόκειται δε για νέες και ελκυστικές ηρωίδες τόσο πιο ζοφερό προβλέπεται το έγκλημα.

Οι ημέρες δόξας λοιπόν για το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι συνυφασμένες με ολοένα και περισσότερη βία; «Ετσι νομίζω» υποστηρίζει ο ειδικός στην αστυνομική λογοτεχνία Τζέικ Κέριντζ σε άρθρο του στη βρετανική «Τέλεγκραφ», επισημαίνοντας όμως ότι την ίδια απάντηση θα μπορούσε να είχε δώσει και πριν από 70 χρόνια ο Τζορτζ Οργουελ, ο οποίος είχε γράψει το 1944 ότι «στις ιστορίες με εγκλήματα – σε κάθε περίπτωση στις υψηλού επιπέδου – έχει σημαντικά αυξηθεί η δίψα για αίμα την τελευταία εικοσαετία. Οι πιο αηδιαστικές λεπτομέρειες περί διαμελισμού και εκταφής αξιοποιούνται ευρέως».

Οι παρατηρήσεις του Οργουελ οδηγούν προς δύο συλλογισμούς. Πρώτον, ότι η βία είναι θέμα οπτικής γωνίας και ό,τι για τον έναν αναγνώστη είναι «αηδιαστική λεπτομέρεια» κάποιον άλλον τον αφήνει αδιάφορο. Και, δεύτερον, ότι αν ο «υψηλού επιπέδου» συγγραφέας μιας αστυνομικής ιστορίας δεν φείδεται βίαιων σκηνών ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε ότι έχει σοβαρούς λόγους για να το κάνει.

Παρ’ όλα αυτά, εκτιμά ο αρθρογράφος, δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι οι σημερινοί συγγραφείς «υψηλού επιπέδου» τείνουν να παραπέμπουν περισσότερο στους «χαμηλού επιπέδου» του παρελθόντος, χρησιμοποιώντας μισογυνικό υλικό που προσελκύει τους αναγνώστες, όπως τα ταμπλόιντ που βάζουν τα χαριτωμένα θύματα φόνων στην πρώτη σελίδα τους. Τακτική που ήταν πάντα δημοφιλής, αλλά δεν είχε ανταπόκριση στο γυναικείο κοινό και δεχόταν επικριτικά σχόλια.

Σήμερα, ωστόσο, τα μυθιστορήματα του Στιγκ Λάρσον και του Τζο Νέσμπο έχουν τις καλύτερες κριτικές και διαβάζονται από εκατομμύρια γυναίκες, παρά το γεγονός, όπως λέει και η συγγραφέας Αν Κλιβς, ότι πρόκειται για «γλαφυρή περιγραφή βίας κατά των γυναικών». Και η αλήθεια είναι ότι δύσκολα πιστεύει κάποιος πως η δημοτικότητα αυτών των βιβλίων υποδηλώνει αυξανόμενα επίπεδα μισογυνισμού στο αναγνωστικό κοινό.

Από την άλλη πλευρά όμως δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι ο τίτλος του πρωτοτύπου (στα σουηδικά) στο πρώτο έργο της τριλογίας του Λάρσον δεν είναι «Το κορίτσι με το τατουάζ», αλλά «Οι άνδρες που μισούσαν τις γυναίκες». Οπως επίσης ότι ολόκληρη η τριλογία ουσιαστικά δεν είναι παρά το κατηγορητήριο του συγγραφέα προς την κοινωνία που ανέχεται και επιτρέπει τη βία εναντίον των γυναικών.

Αν όμως συγγραφείς όπως ο Λάρσον και ο Νέσμπο αγγίζουν εκείνους τους αναγνώστες που αισθάνονται ότι η βία εναντίον των γυναικών αγνοείται πολύ συχνά από την κοινωνία μας, κάποιοι από τους μιμητές τους, που περιορίζονται στο να γράφουν επιτηδευμένα σκουπίδια, απλώς σκανδαλίζουν.

Το παράδοξο βέβαια εξακολουθεί να υφίσταται. Οι συγγραφείς των οποίων οι ηρωίδες βιάζονται, γδέρνονται ή ξεκοιλιάζονται είναι ίσως εκείνοι που νοιάζονται περισσότερο για τις γυναίκες.