Πίσω από την ψήφο κρύβεται ο φόβος για την επόμενη ημέρα

Ο φύλακας της αίθουσας συνεδριάσεων της σκωτσέζικης Βουλής δεν είπε το όνομά του, αλλά απάντησε ειλικρινά όταν οι επισκέπτες τον ρώτησαν τι θα ψηφίσει. «Είμαι με το “ναι”, όμως δεν ήταν εύκολη απόφαση. Σχεδόν όλοι μου οι φίλοι έχουν αλλάξει γνώμη, είναι τρομαγμένοι. Καμιά φορά, φοβάμαι κι εγώ». Με τους Σκωτσέζους να οδεύουν στις κάλπες για να αποφασίσουν το μέλλον τους, μπορούμε να πούμε με ασφάλεια πως το στοιχείο που διαμόρφωσε καταλυτικά τόσο την καμπάνια του «όχι» όσο και αυτήν του «ναι» ήταν ο φόβος.

Οταν τα λογικά επιχειρήματα σταμάτησαν να πιάνουν τόπο και οι υποστηρικτές της ανεξαρτησίας άρχισαν να αυξάνονται σημαντικά, οι υπεύθυνοι της εκστρατείας υπέρ της ένωσης διαπίστωσαν πως είχαν υποτιμήσει τη δύναμη του συναισθήματος. Δεν υπολόγισαν την αντιπάθεια των Σκωτσέζων απέναντι στους Συντηρητικούς, τη συσσωρευμένη αγανάκτηση με τα αγγλικά κέντρα εξουσίας και την απογοήτευση των Εργατικών ψηφοφόρων με το κόμμα τους. Συνειδητοποίησαν, ίσως λίγο καθυστερημένα, πως δεν έχουν και τόση σημασία οι επίσημες κομματικές γραμμές ούτε οι υποσχέσεις για αυξημένα προνόμια από τον σημερινό πρωθυπουργό, από τη στιγμή που δεν υπάρχει πια εμπιστοσύνη.

Χωρίς χρόνο για χάσιμο, επένδυσαν στον φόβο της αλλαγής. Επικεντρώθηκαν στις απλές, καθημερινές ανάγκες των πολιτών, στην επιβολή επιπλέον φόρων από ένα ενδεχόμενο νέο κράτος, στην κατάργηση του δημόσιου συστήματος υγείας, στις αυξήσεις τιμών σε τρόφιμα και φάρμακα. Το ζήτημα δεν ήταν πια η σωτηρία της Βρετανίας, αλλά η σωτηρία των ίδιων των Σκωτσέζων.

Από την άλλη, ούτε η πλευρά του «ναι» είναι αθώα. Εξιδανίκευσε την ιδέα της ανεξαρτησίας και πιάστηκε αδιάβαστη σε πρακτικά ζητήματα. Μετέτρεψε μια πιθανή επικράτηση του Νάιτζελ Φάρατζ από έναν κίνδυνο πολύ πραγματικό σε μια τρομακτική καρικατούρα, την οποία χρησιμοποιούσε κάθε φορά που ήθελε να αποσπάσει την προσοχή από ερωτήματα στα οποία δεν ήξερε την απάντηση. Παράλληλα, η εριστική διάθεση ορισμένων υποστηρικτών της προκαλεί έκπληξη: δεν υπήρχε κανένας λόγος να μην επιτρέψουν στον Εντ Μίλιμπαντ να περπατήσει στο Εδιμβούργο προχθές το απόγευμα.

Αν σήμερα έξω από τα εκλογικά κέντρα, ειδικά σε αυτά που βρίσκονται στις υποβαθμισμένες περιοχές, σχηματιστούν ουρές από κόσμο που περιμένει να ψηφίσει, σημαίνει πως το «ναι» έχει πάει καλά, ίσως έχει ξεπεράσει και τα ποσοστά που μέχρι τώρα του δίνονται στις δημοσκοπήσεις. Αν μάλιστα η συμμετοχή στις νεαρές ηλικίες είναι αυξημένη, τότε το αποτέλεσμα θα είναι οριακό και ίσως ούτε το exit poll να μην μπορεί να προσδιορίσει τον νικητή, οπότε θα πρέπει να περιμένουμε το επίσημο αποτέλεσμα αύριο το πρωί.  

Οπως και να έχει πάντως, το δημοψήφισμα στη Σκωτία θα γραφτεί στην Ιστορία. Ακόμη κι αν τελικά επικρατήσει το «όχι», η ιδέα ενός έθνους-κράτους κατάφερε να επανέλθει στην επιφάνεια και να αποδείξει όχι μόνο ότι έχει ακόμα θαυμαστές, αλλά ότι μπορεί να προσελκύσει και καινούργιο κοινό. Κυρίως όμως αυτό το δημοψήφισμα ήρθε την κατάλληλη στιγμή, τώρα που η πίστη στους δημοκρατικούς θεσμούς αδυνατίζει, για να μας θυμίσει πως η ψήφος, έστω και αν είναι φοβισμένη, μπορεί ακόμα να φοβίσει.