Σεβασμός προς τους ανθρώπους, ευγνωμοσύνη προς τα ζώα

Στο δεύτερο μέρος αναπτύσσει τις βασικές θέσεις της αρετολογίας του. Πρώτα είναι τα καθήκοντα του ανθρώπου ως προς τον εαυτό του. Αυτά διαχωρίζονται σε καθήκοντα που αφορούν τη φυσική διάσταση του ανθρώπου. Εδώ πραγματεύεται θέματα όπως η αυτοκτονία, η αυτοατίμωση, η μέθη και η λαιμαργία. Ακολουθούν τα καθήκοντα του ανθρώπου ως ηθικού όντος. Εδώ η χρήση του ψεύδους ακόμη και για αγαθούς σκοπούς καταδικάζεται ως άρνηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Εξετάζει επίσης τα ελαττώματα της φιλαργυρίας και της δουλοφροσύνης. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει και στα καθήκοντα του ανθρώπου προς τα ζώα ως καθήκον προς τον ίδιο του τον εαυτό. Επειδή τώρα τελευταία πολλά γράφηκαν για πράξεις βίας κατά των τετράποδων φίλων του ανθρώπου, ο μεγάλος φιλόσοφος ισχυρίζεται ότι η ευγνωμοσύνη προς τα ζώα που οφείλει ο άνθρωπος «αποτελεί εμμέσως καθήκον του ανθρώπου, όσον αφορά στα ζώα αυτά, θεωρούμενα όμως άμεσα δεν αποτελεί παρά μόνο καθήκον του ανθρώπου προς τον εαυτό του» (443).

Η αρετολογία του συνεχίζει με ένα δεύτερο μέρος όπου αναλύονται τα καθήκοντα του ατόμου προς τους άλλους ανθρώπους ως τέτοιους, ως όντα βάσει του σεβασμού που τους αξίζει. Η ευεργεσία, η ευγνωμοσύνη, η συμπάθεια είναι καθήκον που συνάδει με την αγάπη προς τους άλλους. Αντιθέτως το μίσος είναι μείζον ηθικό ελάττωμα. Επίσης η έπαρση, η δυσφήμηση, ο χλευασμός είναι ηθικά ελαττώματα που προσβάλλουν τους ανθρώπους, γιατί ακυρώνουν το καθήκον αρετής προς τους ανθρώπους βάσει του σεβασμού που τους αρμόζει. Για να καταλήξει στο ότι η θρησκευτική διδασκαλία ως διδασκαλία των καθηκόντων προς τον θεό βρίσκεται εκτός των ορίων της ηθικής φιλοσοφίας, η οποία αφορά τα καθήκοντα προς τους ανθρώπους. Επομένως η ανώτατη θεμελιώδης αρχή της ηθικής ελευθερίας δεν είναι η πίστη στο υπερβατικό αλλά η κατηγορική προσταγή «πράττε σύμφωνα με έναν γνώμονα που μπορεί συγχρόνως να ισχύει ως καθολικός νόμος».

Αν έπρεπε να στερηθώ όλα τα βιβλία μου και να μείνω μόνο με τέσσερα θα προτιμούσα να μείνω με την τριλογία των κριτικών του Καντ και τη Μεταφυσική των Ηθών.