Ο άλλος μου εαυτός

«Ο άνθρωπος αντίγραφο»: «Το χάος είναι μια τάξη που ζητά αποκωδικοποίηση». Με αυτή τη ρήση ξεκινά το βιβλίο του Ζοζέ Σαραμάγκου, καθώς και η ταινία που βασίζεται σ’ αυτό. Να το έχετε λοιπόν κατά νου: η ταινία του Ντενίς Βιλνέβ είναι από εκείνες τις «δύσκολες». Η έντεχνη κατασκευή της όμως έρχεται να σε αποζημιώσει για όλη την προσπάθεια που πρόκειται να καταβάλεις. Σκηνοθετικά μιλώντας, πρόκειται για αληθινό κομψοτέχνημα. Παρακολουθώντας το παρασύρθηκα σε μια ατμόσφαιρα διαρκής έντασης, έχοντας αφεθεί ολοκληρωτικά στα χέρια ενός σκηνοθέτη που κατέχει το χάρισμα της αφήγησης.

Και το στόρι; Ενας καθηγητής Ιστορίας πετυχαίνει σε μια ταινία έναν ηθοποιό που είναι ακριβώς ίδιος με εκείνον. Από ‘κεί και πέρα η πλοκή παρακολουθεί την κάθοδο του κεντρικού ήρωα στην παράνοια, και εδώ είναι που το φιλμ μπορεί και να μας ξεγελάσει. Γιατί, στην πραγματικότητα, βρισκόμαστε εξαρχής στο πεδίο του ασυνείδητου και ο Βιλνέβ χρησιμοποιεί τη δομή του θρίλερ για να μας μεταδώσει αυτήν ακριβώς την αίσθηση, περίπου με τον ίδιο τρόπο που τη μεταχειρίστηκε στο παρελθόν και ο Ντέιβιντ Λιντς.

Οπως λοιπόν η «Χαμένη Λεωφόρος» ήταν μια ταινία για την ενοχή (αρνούμενος να παραδεχθεί τον φόνο της συζύγου του, ένας άνδρας αλλάζει μορφές), το «Enemy» ουσιαστικά ξαναδιαβάζει το βιβλίο του Ζοζέ Σαραμάγκου μεταμορφώνοντας σε εικόνες άκρως κινηματογραφικές τις σημάνσεις που κρύβονται ανάμεσα στις γραμμές του – όχι φυσικά πως είναι απαραίτητο να το έχει διαβάσει κανείς για να αντιληφθεί τι συμβαίνει στο φιλμ. Ενα φιλμ όχι ρηξικέλευθο αλλά, παρ’ όλα αυτά, θαρραλέο, αν αναλογιστεί κανείς πως πρόκειται για μια μεγάλη παραγωγή, με πρωταγωνιστή έναν αναγνωρίσιμο χολιγουντιανό αστέρα, τον Τζέικ Γκίλενχαλ.

Προφανώς η εμπορική επιτυχία της προηγούμενης ταινίας του σκηνοθέτη (το εξαίσιο «Prisoners») επέτρεψε σε τούτο εδώ να ξεπηδήσει στις οθόνες, όπου υποθέτω πως θα ξαφνιάσει αλλά και θα ενοχλήσει εκείνους τους θεατές που μπαίνουν στις αίθουσες περιμένοντας πλέον από την οποιαδήποτε ταινία να τους «σερβίρει» έτοιμες τις απαντήσεις στα ερωτήματα που η ίδια θέτει. «Ο άνθρωπος αντίγραφο», που αναπτύσσει εντυπωσιακά τις καφκικές επιρροές του Σαραμάγκου (και οι δύο συγγραφείς άλλωστε συνδύαζαν το ψυχογράφημα με την αλληγορική καταγραφή απολυταρχικών καθεστώτων – διόλου τυχαίο που ο νευρωτικός ήρωας διδάσκει Ιστορία, εκτοξεύοντας ενίοτε στους μαθητές του τσιτάτα του Μαρξ), δεν είναι αυτή η ταινία.

Η έξοδός της όμως αποτελεί ένα πολύ ευχάριστο γεγονός για εκείνους που αγκαλιάζουν το σινεμά αναζητώντας όχι μόνο ψυχαγωγία αλλά και μια βαθύτερη αισθητική και ψυχική απόλαυση. Εκτός φυσικά κι αν φοβάστε τις αράχνες.

Βαθμοί: 8