Φοίβος Δεληβοριάς: «Με εμπνέουν τα τραγούδια που ακούω στο facebook»

Δεν τον βρίσκεις εύκολα στο κινητό αυτήν την περίοδο. «Ο Φοίβος ταξιδεύει στα νησιά. Αφήστε το μήνυμά σας» θα έπρεπε να ακούγεται κανονικά στο τηλέφωνό του. Το πρόγραμμα των καλοκαιρινών συναυλιών του είναι αρκούντως γενναιόδωρο για τους απανταχού θαυμαστές (μία λέξη που έχει κακοπέσει, αλλά στη δική του περίπτωση διατηρεί την αξία της). Μετά το Φεστιβάλ της Σερίφου και προχθές της Κεφαλονιάς, σειρά έχουν η Σαντορίνη, το Ναύπλιο, τα Μέθανα. Η επιστροφή στην πρωτεύουσα, μετά τις ήσυχες ημέρες του Αυγούστου, θα συνδυαστεί με τη συναυλία στον Κήπο του Μεγάρου, όπου έχει υποσχεθεί μία «Αρμένικη βίζιτα» πάνω στο γρασίδι.

Μα, βέβαια. Υπάρχει κίνδυνος να σιχαθείς τον εαυτό σου προσπαθώντας να ικανοποιήσεις. Γι’ αυτό και κάθε χρόνο προσεγγίζω τα τραγούδια από τελείως διαφορετική πλευρά. Κανένα πρόγραμμά μου δεν είναι ίδιο με το περυσινό και δεδομένου ότι παίζω μόνο καμιά εικοσαριά φορές τον χρόνο δεν προλαβαίνω να βαρεθώ. Φέτος ειδικά, με την «Αρμένικη βίζιτα», φρόντισα να μην είναι ποτέ ίδιο το πρόγραμμα από συναυλία σε συναυλία. Το μεσημέρι πριν από το κάθε λάιβ κάθομαι και μελετάω στην κιθάρα τραγούδια που μισοξέρω από μικρός – και τα παίζω για μία και μοναδική φορά, μετά το «επίσημο» φινάλε της βραδιάς. Στην επόμενη τα τραγούδια είναι τελείως άλλα.

Παλιά κορίτσια και το πώς θα ήταν η ζωή αν τη συνεχίζαμε μαζί, φίλοι που δεν μιλάμε πια, η κόρη μου που αρχίζει να μιλάει τώρα. Ψάχνω να δώσω οικεία χαρακτηριστικά στα πρόσωπα που βλέπω απέναντί μου για πρώτη φορά. Και όταν ένα από αυτά μου εμπνέει κάτι παραπάνω, φαντασιώνομαι πως τραγουδάω μόνο για χάρη του.

Συνήθως είναι κομμάτια που έχουν γεννήσει τον τρόπο που γράφω εγώ, που έχουν αποκαλύψει τη φωνή μου. Ο Aκης Πάνου είναι ο πιο αφηγηματικός, ο πιο στιχοκεντρικός, ο πιο κινηματογραφικός από τους λαϊκούς. Τα τραγούδια στις ταινίες του Σακελλάριου έχουν μια αγάπη για τη ζωή, μια τεράστια κατάφαση, που από κάτω κρύβει μια γόνιμη μελαγχολία. Ο Γουέιτς, o Κηλαηδόνης, ο Nτίλαν, ο Μπακιρτζής, όλοι όσοι έχω κατά καιρούς διασκευάσει, είναι άνθρωποι που αντιμετώπισαν το τραγούδι ως διήγημα, η μουσική τους δεν είναι απλώς μουσική, είναι ένα ανίψι της λογοτεχνίας, μια ποίηση της κυριολεξίας.

Και οι δύο εικόνες έχουν να κάνουν με τους ξένους μας: το 2004 να δουλεύουν για μια μπουκιά ψωμί για να τελειώσουν μια ώρα αρχύτερα οι γέφυρες, οι δρόμοι και οι εγκαταλειμμένες πλέον αθλητικές εγκαταστάσεις. Και το 2014 να κυνηγιούνται από θυμωμένους υπερπατριώτες ως οι βασικοί υπαίτιοι που «χάσαμε τις δουλειές μας».

Δεν νομίζω πως η ζωή κινείται τόσο μυθιστορηματικά. Σε μια κρίση άλλος ζητάει να βολευτεί, άλλος αλλάζει επιτήδευμα προκειμένου να είναι πάλι εκείνος που κερδίζει, άλλος καταστρέφεται και άλλος καταστρέφει πιστεύοντας πως δημιουργεί. Ας ξαναγυρίσουμε στα της Παιδείας, που λέγαμε πριν. Αν το κάνουμε – και όχι με ψευτοσυζητήσεις περί κατάργησης ασύλου, άκρατης ιδιωτικοποίησης και άλλων αντιπνευματικών μετατοπίσεων -, σε καμιά δεκαριά χρόνια μπορεί να ψελλίσουμε κάτι περί αισιοδοξίας.

Τι περιεχόμενο δίνεις πλέον στην περίφημη «ελληνική κρίση»; Ηταν πρωτίστως πολιτιστική;

Ναι – κι αυτό γιατί καμιά κυβέρνηση της Μεταπολίτευσης δεν έδωσε κυρίαρχη θέση στην Παιδεία, σε έναν εναλλακτικό τρόπο με τον οποίο να μεγαλώνουν και να σκέπτονται οι Ελληνες. Αφού τους οδήγησαν μέσω της παπαγαλίας και της νέκρωσης της γλώσσας σ’ ένα αιώνιο, ευνουχισμένο υπαλληλίκι, τώρα τους βρίζουν που έγιναν όλοι υπάλληλοι και που αντιστέκονται στις εξίσου ανέμπνευστες μεταρρυθμίσεις τους.

Δεν ένιωσες ποτέ πειρασμό να συμμετάσχεις κι εσύ στη φούσκα του lifestyle;

Οχι, γιατί δεν ταίριαζε καθόλου με αυτό που ονειρευόμουν μέσα απ’ τα τραγούδια μου. Μακάρι η τηλεόραση και τα καφενεία της εποχής που μεγάλωσα να με ενέπνεαν για μεγαλύτερη κοινωνικότητα και συμμετοχή. Ετυχε τις παρέες μου, τους έρωτές μου, τον τρόπο που γεννήθηκαν τα τραγούδια μου να τα ζήσω εκτός του lifestyle πλαισίου. Αυτό δεν σημαίνει πως αισθανόμουν αντιστασιακός. Απλώς ονειρευόμουν μια άλλη ποιότητα ζωής, μακριά απ’ το «ιν-άουτ» και από τα διάφορα ρεκόρ.

Σου λέει κάτι η 40ή επέτειος από τη Μεταπολίτευση που μόλις πέρασε;

Μου λέει ακόμα μία φορά να μην εμπιστεύομαι τις λέξεις και τις επετείους.

Πιστεύω πως η σχέση της με το λαϊκό ακροατήριο όλα αυτά τα χρόνια ήταν μεγάλη και βαθιά, έχει περάσει όλες τις μεταλλάξεις αυτού του κόσμου από το ’70 και μετά, τραγουδώντας τον. Επομένως, καθόλου παράδοξο δεν μου φαίνεται που αποφασίζει να τον εμψυχώσει σε μια στιγμή που η ζωή του αλλάζει για πάντα.

Οπότε, δεν έπεσε στον πειρασμό του λαϊκισμού;

Πολλοί μίλησαν για λαϊκισμό, δεν μπορείς να το πεις όμως αυτό για έναν καλλιτέχνη πραγματικά λαϊκό. Δεν έχει να κερδίσει περισσότερη αγάπη από αυτήν που ήδη έχει στην καρδιά αυτών των ανθρώπων. Δεν είναι πολιτικός. Επομένως, έκανε πολύ καλά.