Ιστορίες κρυμμένες σε κοινή θέα

υνηγοί μπορεί να μην υπάρχουν στη Φωκίωνος Νέγρη, το λαγωνικό όμως είναι εδώ και 74 χρόνια στην ίδια θέση, με τα μπροστινά πόδια προτεταμένα, έτοιμο να αρπάξει το θήραμα. Σε μια άλλη γωνιά της πόλης, στον περίβολο του Αγίου Παντελεήμονα της οδού Αχαρνών, σχεδόν χωρίς πρόσωπο ένας επαίτης περιμένει μάταια έναν οβολό από το 1918 έως σήμερα. Και αν τούτοι οι δυο μπορούν έστω με κάποιον τρόπο να δικαιολογήσουν την παρουσία τους, αλήθεια ποιος γνωρίζει ποιος είναι ο Χοσέ ντε Σαν Μαρτίν με τον οποίο καλημερίζονται καθημερινά όσοι κινούνται στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας ή ο Νικολάε Τιτουλέσκου που παρακολουθεί την κίνηση μισοκρυμμένος στο κηπάκι μεταξύ των οδών Ριζάρη και Σπύρου Μερκούρη στο Παγκράτι;

Είναι τα διπλανά μας κι όμως άγνωστα κομμάτια του παζλ της όψης της Αθήνας. Πολύπαθα, αν και συχνά «παιδιά» διάσημων γονέων. Μάρτυρες σπουδαίων στιγμών της Ιστορίας και προσωπικοτήτων που άλλαξαν τον ρου της. Χάλκινα ή μαρμάρινα, από κόρτεξ (είδος μετάλλου μεταξύ λαμαρίνας και ατσαλιού) ή ρητίνη. Είναι τα δημόσια γλυπτά της πόλης.

Τη χαμένη τους ταυτότητα έρχεται να τους προσφέρει μια ομάδα εθελοντών, οι Αtenistas. Και μέσα από την περιπέτεια ανακάλυψης αυτής της ταυτότητας βρίσκει την ευκαιρία να τα συστήσει και σε όσους θα ήθελαν να μάθουν για παράδειγμα ποιος είναι ο βαρόνος Κωνσταντίνος Βέλλιος που στέκει στην οδό Ακαδημίας.

Ολα ξεκίνησαν στις αρχές του χρόνου, όταν μια μικρή ομάδα εθελοντών με αγάπη για τη φωτογραφία αποφάσισε να μοιράσει την πόλη σε τομείς. Πήραν ο καθένας τη φωτογραφική του μηχανή και άρχισαν το κυνήγι του χαμένου γλυπτού. Με όριο τις έξι εβδομάδες ανά τομέα, οι πρώτες φωτογραφίες άρχισαν να συγκεντρώνονται στο τραπέζι της ομάδας των 21 συμμετεχόντων.

Γλυπτά γεμάτα γκραφίτι. Αλλα φαντάσματα του εαυτού τους, καθώς μόνο ένα βάθρο είχε μείνει να θυμίζει πως κάποτε ήταν εκεί. Εργα τέχνης που κανείς από τους περιοίκους δεν γνώριζε πότε και για ποιον λόγο βρίσκονται στη γειτονιά τους. Οπότε άρχισε μια δεύτερη περιπέτεια: να εντοπιστούν στοιχεία σε πηγές, βιβλία και ανθρώπους που γνωρίζουν.

«Ειδικά το τελευταίο αυτό κομμάτι δεν ήταν διόλου εύκολο» μας λέει η Ελενα Γραμμένου, υπεύθυνη της προσπάθειας. Τελικά όμως η επιμονή έφερε αποτέλεσμα και σήμερα 326 γλυπτά που βρίσκονται σε δημόσιους χώρους όχι απλώς έχουν βρει την ταυτότητά τους (ποιον ή τι απεικονίζουν και ποιος είναι ο δημιουργός τους, με αναλυτικές πληροφορίες, χωρίς να απουσιάζουν και τα λαθάκια) αλλά την παρουσιάζουν αναλυτικά σε όποιον θέλει να τα γνωρίσει μέσω μιας εύχρηστης ιστοσελίδας που διαρκώς ενημερώνεται.

«Μόλις ολοκληρωθεί το πρόγραμμα σε όλα τα δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Αθηναίων θα κινηθούμε και σε άλλες περιοχές» ελπίζει η Ελενα Γραμμένου. Και εξηγεί ότι στην ιστοσελίδα τα γλυπτά δεν παρουσιάζονται μόνο ανά υλικό κατασκευής, ανά δημοτικό διαμέρισμα ή «καρφωμένα» σε έναν διαδραστικό χάρτη, αλλά και καθαρισμένα – στην περίπτωση που είναι βανδαλισμένα -, ενώ εκείνα που λείπουν, είτε επειδή έχουν κλαπεί είτε για λόγους συντήρησης, απεικονίζονται όπως ήταν αρχικά.

«Ελειπε μια πηγή στο Διαδίκτυο για την υπαίθρια γλυπτική της Αθήνας και πιστεύουμε να αποτελέσει παρακαταθήκη για τις επερχόμενες γενιές» καταλήγει η συντονίστρια του εγχειρήματος.

Το λαγωνικό της Φωκίωνος Νέγρη
Ενα πραγματικό κυνηγόσκυλο πόζαρε το 1940 για τον γλύπτη Ευριπίδη Βαβούρη που απαθανάτισε σε μάρμαρο τη στιγμή που το σκυλί οσμίζεται το θήραμα στον αέρα. Τι δουλειά έχει θα πείτε τώρα το λαγωνικό στη Φωκίωνος Νέγρη, στο ύψος της Εκτορος. Οσοι μένουν στην περιοχή γνωρίζουν ότι το σημείο αποτελεί μέρος σκυλοσυνάντησης. Η αρχική του θέση πάντως πριν από 74 χρόνια ήταν στο τελευταίο παρτέρι της Φωκίωνος Νέγρη και έκτοτε έχει αλλάξει τουλάχιστον τρεις φορές θέση.

Νοσοκόμα με παράσημα
Τα παράσημα στο στήθος της είναι αρκετά για να αποδείξουν ότι η γυναίκα που στέκει στη Λεωφόρο Ηρώων, στο Πεδίον του Αρεως, δεν έχει χαρακτηριστεί τυχαία κορυφαία νοσηλεύτρια του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού. Διότι η Αθηνά Μεσολωρά δεν διηύθυνε μόνο σε ηλικία 22 ετών την πρώτη Πρακτική Σχολή Αδελφών Νοσοκόμων, αλλά υπήρξε και η πρώτη νοσηλεύτρια με ειδίκευση στη Δημόσια Υγιεινή με σπουδές στο King’s College του Λονδίνου. Την προτομή της δε φιλοτέχνησε ο γλύπτης και ακαδημαϊκός Μιχάλης Τόμπρος.

Κρυμμένος ρουμάνος διπλωμάτης
Στέκεται κρυμμένος στο κηπάκι μεταξύ της Λεωφόρου Β. Κωνσταντίνου και των οδών Ριζάρη, Ναϊάδων και Σπύρου Μερκούρη. Το όνομά του Νικολάε Τιτουλέσκου. Λίγοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν ότι η ορειχάλκινη προτομή (έργο του Ντουπ Ντάριε) ανήκει στον άνθρωπο που εμπνεύστηκε το σύμφωνο βαλκανικής συνεννόησης. Διάσημος ρουμάνος διπλωμάτης, υπουργός Οικονομικών και Εξωτερικών και πρόεδρος της γενικής συνέλευσης της Κοινωνίας των Εθνών, ο Νικολάε Τιτουλέσκου αναγκάστηκε να φύγει από τη χώρα του ως ανεπιθύμητος από τον βασιλιά Κάρολο Β’.

Ταπεινός επαίτης δίχως πρόσωπο
Το πρόσωπό του έχει σχεδόν σβηστεί από τα χρόνια. Εκείνος ωστόσο εδώ και 77 έτη στέκει στην ίδια θέση, στον προαύλιο χώρο του Αγίου Παντελεήμονος της οδού Αχαρνών, καθιστός, περιμένοντας κάποιον να του δώσει βοήθεια. Ο ταπεινός επαίτης, αν και δημιουργήθηκε από τον τηνιακό γλύπτη που πέθανε πρόωρα (στα 35 του) Λουκά Δούκα, το 1918, δεν βρήκε τη θέση του παρά μόνο το 1937. Και παρά την κατάσταση και την ηλικία του εξακολουθεί να συγκινεί.

O εθνικός ήρωας της Αργεντινής
Απελευθέρωσε το Περού. Πολέμησε στη Χιλή. Διέσχισε με τον στρατό του τις Ανδεις. Και εδώ και 49 χρόνια κοιτάζει τους περαστικούς της Λεωφόρου Αλεξάνδρας στο ύψος της Πλατείας Αργεντινής Δημοκρατίας. Είναι ο εθνικός ήρωας της Αργεντινής, ο Χοσέ ντε σαν Μαρτίν, που ηγήθηκε της επανάστασης κατά των Ισπανών. Δημιουργός της ορειχάλκινης προτομής που δώρισε η πρεσβεία της χώρας στον Δήμο Αθηναίων είναι ο Χοσέ Φιοραβάντι, βραβευμένος με χρυσό μετάλλιο στη Διεθνή Εκθεση του Παρισιού το 1937.

Ο ξεχασμένος βαρόνος από την Κοζάνη
Δώρισε το πρώτο χρηματοκιβώτιο στην ελληνική κυβέρνηση το 1836. Ιδρυσε το νοσοκομείο Ελπίς και την Αρχαιολογική Εταιρεία, ενώ ενίσχυσε οικονομικά την Επανάσταση του 1821. Κι όμως ο γεννημένος στη Βλάστη Κοζάνης, μεγαλέμπορος και βαρόνος (με απόφαση του αυστριακού αυτοκράτορα Φραγκίσκου Α’) Κωνσταντίνος Βέλλιος παραμένει ένας άγνωστος για όσους διαβαίνουν τον περίβολο του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Αθηναίων στην οδό Ακαδημίας, οικόπεδο που είχε κληροδοτήσει ο ίδιος στον Δήμο. Η ορειχάλκινη προτομή είναι έργο του βραβευμένου Κώστα Αργύρη.