Αφησε πίσω αγώνες και «Πέτρινα χρόνια»

Την περίοδο της δικτατορίας, ο Στυλιανός Παττακός, ως υπουργός Δικαιοσύνης, επισκέπτεται τις φυλακές όπου βρίσκονταν έγκλειστοι ο Μπάμπης Γκολέμας, η Ελένη Βούλγαρη και το μικρό τους παιδί, ο Μίλτος. Ρωτά τίνος είναι το παιδί. «Δικό μου» απαντά η Ελένη. «Α», λέει, «εσύ είσαι… το φίδι! Θα σ’ το πάρουμε το παιδί, γιατί εσείς οι κομμουνιστές φτιάχνετε γενίτσαρους, δεν φτιάχνετε ανθρώπους!». Λίγα χρόνια μετά, το 1974, φθάνει η Μεταπολίτευση και η χώρα που αναπνέει πλέον άνεμο ελευθερίας, παραδίνεται σε μια χωρίς προηγούμενο «πολιτικοποίηση», από το τραγούδι ώς το θέατρο.

Ο σκηνοθέτης Παντελής Βούλγαρης, «φρέσκος» από την κριτική και εμπορική καταξίωση του αριστουργηματικού του ντεμπούτου «Το προξενιό της Αννας», φτιάχνει το «Happy Day» (το 1976) και η Μακρόνησος γίνεται κινηματογραφική επιτυχία. Εννέα χρόνια μετά, «Τα πέτρινα χρόνια», η ιστορία του Μπάμπη Γκολέμα, που έφυγε προχθές από τη ζωή στα 82 του χρόνια, και της Βούλγαρη (τυχαία όσο και ασύλληπτη συνωνυμία) γνωρίζει τεράστια επιτυχία χάρη στις άριστες ερμηνείες αλλά και στη μουσική του Σπανουδάκη, που αποδίδει με μοναδικό πάθος ο κλαρινίστας Βασίλης Σαλέας, ένας ρομά μουσικός που ξέρει να «μιλάει» στον ευθύαυλο όπως ξέρουν μόνο οι άνθρωποι της φυλής του.

Ο σκηνοθέτης θυμάται: «Οταν τους επισκεφθήκαμε, τρόμαξαν με την ιδέα της ταινίας. Καταφέραμε όμως να τους πείσουμε πως, ναι, η ταινία ήταν βασισμένη στις ζωές τους, αλλά ταυτόχρονα αντιπροσώπευε και πολλές άλλες ζωές της γενιάς του Εμφυλίου. Γιατί υπάρχουν ιστορίες που δεν έχουν διδαχθεί, αλλά δεν τους αξίζει και να ξεχαστούν». Ποια ήταν όμως αυτή η ιστορία; Το 1954 ο Γκολέμας εντάσσεται στην παράνομη οργάνωση του ΚΚΕ στη Λάρισα και λίγους μήνες αργότερα συλλαμβάνεται ως κομμουνιστής και φυλακίζεται. Εξω τον περιμένει η Ελένη Βούλγαρη – παράνομη κι αυτή λόγω της σχέσης της μαζί του. Οταν το 1966 αποφυλακίζεται, τη συναντά. Και από τη συνάντηση εκείνη προκύπτει… ένα παιδί που γεννιέται στη φυλακή: η Ελένη θα συλληφθεί λίγο μετά για να καταδικαστεί σε 10 χρόνια. Το 1970,  εν μέσω δικτατορίας, ο ίδιος ο Μπάμπης Γκολέμας θα συλληφθεί ξανά για να οδηγηθεί στην ίδια φυλακή με την αγαπημένη του. Είναι εκεί που βλέπει το παιδί του για πρώτη φορά. Οπως γράφει ο Βασίλης Ραφαηλίδης, το παιδί αυτό «ίσως είναι ένας απ’ τους νεότερους πολιτικούς κρατουμένους της παγκόσμιας ιστορίας».

Παρότι έχουν περάσει πολλά χρόνια αφότου οι κομμουνιστές επέστρεψαν από τα ξερονήσια, η χούντα θέτει σε επαναλειτουργία τη Γυάρο, ενώ οι «κομμουνισταί και οι συνοδοιπόροι» διώκονται ανηλεώς. Και ο καρπός της αγάπης των δυο αυτών αγωνιστών, ο μικρός Μιλτιάδης, θα γίνει ο… κουμπάρος τους μέσα στη φυλακή. Ο λόγος; Σε περιπτώσεις γάμου φυλακισμένων, ο νόμος προέβλεπε για τον «ρόλο» έναν δεσμοφύλακα και οι εξαιρέσεις έπιαναν μονάχα τους συγγενείς πρώτου βαθμού. Ηταν ένας ιδανικός τρόπος ώστε το ζεύγος να αποφύγει τούτη την ταπείνωση.

«Τα πέτρινα χρόνια δεν είμαστε εμείς οι δύο και το παιδί μας», συνήθιζε να λέει ο Μπάμπης Γκολέμας, «αλλά μια ολόκληρη στρατιά ανθρώπων που αγωνίστηκαν για ένα καλύτερο αύριο».