Η «Οδός ονείρων» συναντά τη «Μεγάλη χίμαιρα»

Χαλίκια… Είναι η πρώτη, αν και αποσπασματική, συνειδητή ανάμνηση της ζωής μου. Στο μυαλό μου τα συνδυάζω με ένα τραγούδι. Οι «Αδελφές Τατά» ή η «Μαύρη Φορντ»;  …Ημουν κι εγώ εκεί, λοιπόν, στη μυθική παράσταση της «Οδού Ονείρων» σε μια ηλικία που μιλούσα, δεν μιλούσα. Η μητέρα μου με έπαιρνε μαζί της στο θέατρο από βρέφος σχεδόν και, με ένα μαγικό τρόπο, με είχε εκπαιδεύσει να μην κάνω φασαρία. Απλά, όταν κουραζόμουν, γλιστρούσα από την καρέκλα και έπαιζα αθόρυβα με τα χαλίκια στο έδαφος.

Μπορεί λοιπόν να μη θυμάμαι ξεκάθαρα ποιο τραγούδι του  Χατζιδάκι με είχε τότε εντυπωσιάσει , έχει καταγραφεί όμως στη μνήμη μου η χαριτωμένα αφελής αστική ανησυχία της μητέρας μου για το τι θα φορέσει όταν πήγαινε στο θέατρο, αν ταιριάζει η τσάντα με τα παπούτσια, αν θα έπαιρνε εσάρπα για την ψύχρα…Το σκεφτόμουν προχθές όταν ανεβαίνοντας σε μηχανή για να προλάβω τη «Μεγάλη χίμαιρα» στην Πειραιώς, ξηλώθηκε θεαματικά το παντελόνι μου. «Ε, και;» σκέφτηκα «Θα το “κλέψω”, δεν θα φαίνεται». Ούτε κατά διάνοια να μην πάω στην παράσταση με σχισμένο παντελόνι.

Τα φουρό της μητέρας μου και τον ξηλωμένο μου καβάλο τα χωρίζουν 50 χρόνια και μια άβυσσος σημειολογίας όσον αφορά το αστικό θερινό θεατρικό θέαμα και τη σχέση του κοινού μαζί του. Στην υπερδοξασμένη – όχι αδίκως – δεκαετία του 1960 λοιπόν και ειδικά πριν από τη χούντα, το θερινό θέατρο ήταν κοινωνική εκδήλωση με τα όλα της. Κάτι σαν τις σύγχρονες παραστάσεις στο Ηρώδειο, ειδικά αυτές που τα έσοδά τους θα διατεθούν για φιλανθρωπικό σκοπό. Τότε, λίγο πριν τα όρια μεταξύ των κοινωνικών τάξεων γίνουν μαλλιά – κουβάρια, το θέατρο είχε  εσάνς «αστίλας» με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Λευκά σουά σοβάζ σακάκια στις πρεμιέρες, όχι πολύ μεγάλο άνοιγμα στη νεολαία (που πλακωνόταν στους δρόμους για το 114) και ηθοποιούς που έπρεπε ή να ανήκουν στην αστική τάξη ή εκείνη να τους αγκαλιάσει στοργικά. Δεν είναι χαρακτηριστικό ότι η Κατερίνα Ανδρεάδη έκανε καριέρα ως Κυρία Κατερίνα; Σαν να τη θυμάμαι στο κομψό θεατράκι της στη μεγαλοαστική τότε Πλατεία Βικτωρίας να παίζει τη «Χαρτοπαίκτρα».

Ωστόσο και η «λαϊκή» τάξη, που εκείνη την εποχή αγωνιζόταν να κατοχυρώσει τον άρτον της, ήθελε και το θέαμά της. Σε αυτήν, κυρίως, απευθυνόταν η επιθεώρηση της εποχής (την οποία όμως λοξοκοίταζαν και οι αστοί) επανδρωμένη με το βαρύ πυροβολικό του είδους. Ντορ, Λειβαδίτης, Βρανά, Μακρής, Μπελίντα, Βάνου, Βογιατζής. Η «Ομορφη πόλη» του  Θεοδωράκη που παιζόταν στο Παρκ εκείνο το καλοκαίρι του 1962, ως αντίπαλον δέος στην «Οδό ονείρων» του Χατζιδάκι που είχε ανεβεί λίγα μέτρα παρακάτω στο Μετροπόλιταν, σηματοδοτεί τη θεατρική πάλη των τάξεων. Παρότι οι διανοούμενοι της Αριστεράς  τακίμιαζαν με θεατρόφιλους αστούς σε παραστάσεις όπως ο «Καπετάν Μιχάλης» με τον Μάνο Κατράκη σε μουσική Χατζιδάκι. Πολύ με είχε ξεσηκώσει – χωρίς να συνειδητοποιώ το γιατί – όταν οι δικοί μου με πήραν μαζί τους στο Κηποθέατρο του Πεδίου του Αρεως.

Κι ύστερα ήρθε η χούντα. Και η μαμά μου συνέχιζε να με τραβάει στα θέατρα, μόνο που πια – είχα μεγαλώσει κιόλας! – σαν να μου άρεσε πιο πολύ. Πηγαίναμε και σε περισσότερες επιθεωρήσεις. Οι οποίες σαν να είχαν αλλάξει. Οι άλλοι ήξεραν, εγώ δεν καταλάβαινα το γιατί.  Αλλά  κι αν δεν συνειδητοποιούσα το πολιτικό σχόλιο, το διαισθανόμουν. Πάντως έπαιζαν πια και ηθοποιοί που ήξερα από τον κινηματογράφο ενώ εμφανίζονταν και τραγουδιστές που έβλεπα στα περιοδικά. Για παράδειγμα, ο νεαρός Νταλάρας το 1971 στην επιθεώρηση «Ερχονται, δεν έρχονται» με θίασο Βλαχοπούλου – Κωνσταντίνου. Εκεί δεν πείραζε να έκανα και λίγο φασαρία. Οι κύριες πλέον δεν ήταν ούτε τόσο σνομπ ούτε τόσο επίσημα ντυμένες. Οι τάξεις είχαν αρχίσει να ανακατεύονται γλυκά και το θέατρο σήκωνε την αυλαία του για όλες. Κατά τα άλλα, και η Πατησίων τα καλοκαιρινά βράδια έσφυζε από θεατρική κίνηση, με κεντρικούς πρωταγωνιστές τα αγαπημένα πρόσωπα της χρυσής εποχής του ελληνικού κινηματογράφου, που πλέον ξεψυχούσε.

Και κάπως έτσι βρέθηκα, χωρίς τη μαμά μου, το καλοκαίρι της Μεταπολίτευσης, μπαίνοντας πια στην εφηβεία, να ξελαρυγγιάζομαι τραγουδώντας «Μαρία απ’ τη Σπάρτη, Ορέστη απ’ τον Βόλο» στο «Μεγάλο Τσίρκο 2». Το ενδυματολογικό τοπίο μέσα σε 12 χρόνια είχε αλλάξει άρδην αφού το αμπέχονο και το ταγάρι κυριαρχούν. Γιατί «μετά μας πήγε αριστερά το περιβόλι κι η χαρά», το θέατρο έγινε και πολιτική υπόθεση και το ζητούμενο ήταν η ανανέωση. Ετσι, ο κόσμος έκλαιγε με αναφιλητά στο «Ρωμαίικο πανόραμα» του Τριβιζά, ο Γιάννης Τσαρούχης μας έβαλε σε ένα γκαράζ για να δούμε τις «Τρωάδες» του με Εκάβη τη Σαπφώ Νοτάρα και στον Λυκαβηττό ο «Ορέστης» έβγαινε ημίγυμνος πάνω σε άλογο. Ενω μια ομάδα νέων ηθοποιών, στο Θέατρο του Αλσους Παγκρατίου, ανέβαζε επιθεωρήσεις που τις έγραφαν όλοι μαζί, αλλάζοντας καθοριστικά ο συγκεκριμένο είδος αλλά και γενικότερα τον θεατρικό λόγο. Το Ελεύθερο Θέατρο ήρθε τότε για να αφήσει το αποτύπωμά του για πάντα. Τη δεκαετία του 1980 τίποτα πια δεν είναι το ίδιο. Τα νταμάρια γίνονται θεατρικές σκηνέςκαι για να δούμε τη 5ωρη «Μαχαμπαράτα» στο Θέατρο Βράχων φοράμε στολές εκστρατείας και παίρνουμε μαζί μας ξηρά τροφή και νερό σε παγουρίνια. Το λεγόμενο εμπορικό θέατρο όμως κάνει τη θερινή αντεπίθεσή του. Η Βουγιουκλάκη, και η Ελλάδα ολόκληρη μαζί της, ανακαλύπτει τον αστραφτερό κόσμο του μιούζικαλ και της υπερπαραγωγής, το «Καμπαρέ», η «Καμπίρια», η «Εβίτα» της γεμίζουν ασφυκτικά το Κηποθέατρο στο Πεδίον του Αρεως. Ενώ ο Φασουλής σε μια από τις πρώτες του συνεργασίες εκτός Ελεύθερου Θεάτρου σκηνοθετεί τη Λάσκαρη στο «Οι άνδρες προτιμούν τις ξανθές».

Και εμείς τρέχαμε σε όλα. Αφού μπορούσαμε να τα προλάβουμε όλα. Ποτίζοντας συγχρόνως και το φρεσκοφυτεμένο δεντράκι του κιτς με εξορμήσεις στο αναψυκτήριο Παλλήνης για να αποτίσουμε φόρο καλτ τιμής στα χρωματιστά σακάκια του Τζον Τίκη και στα μπούτια της Ισμήνης Καλέση. Με την έπαρση της μη βιωμένης κουλτούρας σνομπάραμε αυτό το είδος του οικογενειακού θεάματος, μετά αναψυκτικού και παγωτού, μη διαισθανόμενοι τη δυναμική του. Αυτή που συσπείρωσε αργότερα το κοινό στην ιδιωτική τηλεόραση. Και αυτή που μέχρι σήμερα φέρνει τους θεατές της γειτονιάς στις «επαρχίες της Αττικής» σε παραστάσεις που ουδεμία σχέση έχουν με τα ενδιαφέροντά τους.

Τώρα πια, αν το καλοκαίρι θέλεις να τα δεις όλα πρέπει να κάνεις μόνο αυτό στη ζωή σου. Και εγώ, καμιά φορά, αντί να βλέπω την παράσταση παρατηρώ γύρω μου τους άλλους θεατές. Ισως γιατί αυτό που γίνεται επί σκηνής, σαν κάπου να το έχω ξαναδεί. Και αν θέλω όλο και πιο συχνά να τσουλήσω από την καρέκλα, δεν είναι για να παίξω με τα χαλίκια αλλά γιατί πιάνεται η μέση μου.