Θερινή έξοδος: από τα αναψυκτήρια στις λίμνες

Οι μετακινούμενες «τεκτονικές» πλάκες στην ελληνική κοινωνία τα τελευταία χρόνια δεν θα άφηναν ανεπηρέαστα τα αστικά θεάματα εν μέσω θέρους.

Παλιές, κλασικές δομές και τάσεις μεταβλήθηκαν, το κοινό άλλαξε κι αυτό με τη σειρά του, ενώ οι μετασχηματισμοί στο «πορτοφόλι» και την αγοραστική δύναμη του κόσμου έπαιξαν τον ρόλο τους.

Πώς φτάσαμε όμως από την παντοκρατορία της επιθεώρησης και των αναψυκτηρίων, αλλά και των δεκάδων θεάτρων που δεν πτοούνταν για δεκαετίες από τις υψηλές θερμοκρασίες στο σημερινό τοπίο;

Παράγοντες, τα τελευταία χρόνια, όπως το Φεστιβάλ Αθηνών θα πρέπει να προσμετρηθούν στη χαρτογράφησή μας. Κι αυτό αφού κυρίως επί θητείας Γιώργου Λούκου και εξαιτίας του εξωστρεφούς και κοσμοπολίτικου προσήμου – αλλά και πολλών μετακλήσεων – το Φεστιβάλ εκλαΐκευσε ένα πιο απαιτητικό ρεπερτόριο και βρήκε μιμητές στη σύγχρονη θεατρική φρουρά που ανεβάζει παραστάσεις – περφόρμανς για βραχύβια περίοδο στα πιο παράδοξα μέρη. Αν θέλετε ένα μόνο φετινό παράδειγμα, θα υπενθυμίσουμε την παράσταση «Νεράιδα» που αυτές τις ημέρες τρέχει στη Μικρή Λίμνη Βουλιαγμένης, σε σκηνοθεσία Φρόσως Λύτρα.

Μια τάση πάντως που διαχύθηκε στα μετά Γιώργου Χουβαρδά χρόνια και στο Εθνικό Θέατρο, που παρεμπιπτόντως σε λίγες ημέρες (23 Ιουλίου) ανεβάζει την παράσταση «Τα δημιουργημένα συμφέροντα», σε σκηνοθεσία του Σωτήρη Χατζάκη, στον νεοαποκτηθέντα (εκ μέρους του κορυφαίου θεατρικού φορέα της χώρας) χώρο Σχολείον της Ειρήνης Παπά.

Μια εντελώς καινούργια θερινή παραγωγή, που όπως μας είπε άνθρωπος του Εθνικού έχει ως στόχο «την ψυχαγωγία των συμπολιτών μας που μένουν στην Αθήνα και δεν πάνε διακοπές το καλοκαίρι».

Αν πάντως επιχειρήσουμε να μιλήσουμε για αμιγώς θερινά θέατρα στην Αθήνα, τότε οφείλουμε να κινηθούμε μακριά από τάσεις, μόδες και ρεύματα και με ψύχραιμο μάτι να δούμε για πόσα μιλάμε. Η τάση που ήταν κυρίαρχη για αρκετά χρόνια και μετά τη Μεταπολίτευση φάνηκε να εξασθενεί μετά το 2004. Τα θερινά θέατρα είναι λίγα (πολύ λίγα) και ακόμη και οι όροι του θεάματος έχουν αλλάξει άρδην.

Η εξίσωση έχει νέες μεταβλητές πια, όπως το παντοδύναμο Φεστιβάλ Αθηνών, ενώ τα πολλά φεστιβάλ της πρωτεύουσας (π.χ. Φεστιβάλ στη σκιά των Βράχων στον Βύρωνα) αποτελούν επίσης μια πρόταση που περιέχει και θεατρικά έργα είτε ως αυτοτελείς παραγωγές είτε ως επαναλήψεις χειμερινών έργων.

Συγκεκριμένα, το φεστιβάλ Στη Σκιά των Βράχων στον Βύρωνα φέτος το καλοκαίρι ήταν ο τόπος όπου ξεκίνησε τη Δευτέρα το νέο έργο «Η Κοιμωμένη ξύπνησε» του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, ενώ το πετυχημένο «Κατάδικός μου» με την Ελένη Ράντου παίζεται εδώ στις 28 Ιουλίου. Εδώ, ας λάβουμε υπόψη την πολυσυλλεκτικότητα του παραπάνω φεστιβάλ αλλά και άλλων δήμων που φιλοξενούν από λαϊκές κωμωδίες μέχρι τις τελευταίες τάσεις του θεάτρου ή και αρχαίες τραγωδίες.

Επιστρέφουμε όμως στο κυρίως θέμα μας: Φέτος η Αθήνα έχει δύο θερινά θέατρα. Το θέατρο Αθηνά στη Βικτώρια όπου όμως ποτέ δεν ανέβηκε το «Δεν πετάω, δεν πετάω» που είχε προγραμματιστεί για την καλοκαιρινή περίοδο, ενώ τώρα τρέχει κανονικά το «Καλιφόρνια Ντρίμιν» του Βασίλη Κατσικονούρη. Ας σημειώσουμε πάντως την περυσινή μεγάλη επιτυχία της ελληνικής διασκευής του «Hangover» που ανέβηκε επίσης εδώ.

Η δεύτερη περίπτωση αστικού θερινού θεάτρου είναι η ταράτσα του θεάτρου Λαμπέτη στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, που φέτος πιάνει το νήμα της παλιάς ηρωικής εποχής με το έργο «Ούτε γάτα… ούτε ζημιά» σε σκηνοθεσία του Χρήστου Χατζηπαναγιώτη.

Ενα τρίτο θέατρο είναι το Acro και Θεάματα στην Ιερά Οδό, όπου συνεχίζεται το χειμερινό «Toc Toc» με τον Κώστα Σπυρόπουλο. Βέβαια, ο σταθερός θερινός πόλος ακούει στο όνομα Δελφινάριο. Στον ιστορικό χώρο, που συχνά δεν γλιτώνει την πολεμική ή την υπεράσπιση στο πεδίο της κριτικής, ο πολυκαλλιτέχνης Μάρκος Σεφερλής φέτος γράφει, ανεβάζει, παίζει, σκηνοθετεί το «Αλλού Φαν Μαρκ».

Τα παραπάνω βέβαια δεν αποτελούν την κυρίαρχη μορφή διασκέδασης, δεδομένου πως παλιότερα όταν λέγαμε «θερινά θέατρα» εννοούσαμε τα έργα που ανέβαιναν μετά το Πάσχα και μέχρι το φθινόπωρο και μετά «εξέδραμαν» στην ελληνική ύπαιθρο με πολύ κοινό.

Σε αυτήν την παλιά δομή ας προσθέσουμε κάτι ακόμη που σχεδόν σήμερα έχει εξατμιστεί: mιλώ για τα αναψυκτήρια που βεβαίως δεν αποτελούσαν αμιγώς θεατρική πρόταση, αλλά ως μεικτό λαϊκό είδος προσέλκυαν τους Αθηναίους. Το Ακρον του Γιάννη Μπουρνέλη, ο Ερμής στο Αιγάλεω, το Αλσος στο Πεδίον του Αρεως υπήρξαν πεδίο για δεκάδες γνωστούς και μη καλλιτέχνες με επιθεωρησιακά νούμερα, τραγούδια και σχεδόν όλα τα είδη των σόου.

Εδώ εμφανίστηκαν μεγάλα ονόματα αλλά και ανερχόμενα μετέπειτα (όπως η Αννα Βίσση πλάι στην Τζένη Βάνου, στα μέσα της δεκαετίας του ’70). Σήμερα βέβαια αναψυκτήριο (ή λαϊκό βαριετέ, όπως επίσης θα μπορούσαμε να πούμε) δεν υπάρχει ούτε για δείγμα στην Αθήνα (όχι, η δραστήρια ταράτσα του Bios είναι άλλο πράγμα). Ακόμη και ο αίθριος χώρος του θεάτρου Μπάντμιντον (Μουσικό Προαύλιο λέγεται ως ενιαία θερινή παραγωγή) μπορεί να έχει την ατμόσφαιρά λαϊκού αναψυκτηρίου, αλλά εδώ δεν κυριαρχεί ακριβώς η λαϊκότητα ή ο αυτοσχεδιασμός των παλιών στεκιών, αφού οι μουσικοθεατρικές παραγωγές έχουν αρχή – μέση – τέλος και εναλλάσσονται μέσα στο καλοκαίρι.

Την τελευταία περίοδο έτρεξαν τέσσερις παραστάσεις: Ο «Πόλεμος των άστρων» και η «Συνέντευξη με τη Δανάη» που ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους, οι «Μέρες ραδιοφώνου» που παίζονται μέχρι σήμερα (19 Ιουλίου) και η «Piaf» με τη Μίλλη Κάραλη (μέχρι 22 Ιουλίου).

Γενικότερα το Μπάντμιντον είναι ένας νέος δυνατός παίκτης στη θερινή (και όχι μόνο) διασκέδαση με έμφαση στο ρετρό και τα μουσικά αφιερώματα και ίσως καλύπτει ένα κενό των κλειστών ή γκρεμισμένων ιστορικών θεάτρων (σημειώστε πως πολλά από αυτά ξεκίνησαν ως θερινά, όπως το Ακροπόλ).

Οι εποχές εξάλλου πέρασαν, το κοινό ανακατεύθηκε αρκετά (όσο κι αν ο κάθε χώρος έχει το μασίφ target group του), ενώ αυτό που επίσης φαίνεται να εξασθενεί ως τάση τα τελευταία χρόνια (και παρά την πυκνή πολιτική επικαιρότητα) είναι η επιθεώρηση. Κι όμως μέχρι τη δεκαετία του ’80 η αντοχή του συγκεκριμένου είδους ήταν αξιοθαύμαστη και βέβαια το καλοκαίρι υπήρξε το προνομιακό πεδίο της.

Επίσης, σπουδαίοι ηθοποιοί έπαιξαν εδώ μετά και τη Μεταπολίτευση (Ελεύθερη Σκηνή), ενώ τα τελευταία χρόνια φιλότιμες προσπάθειες (όπως πέρυσι το «Τι Βουλή θα παραδώσεις μωρή» με τη Μίρκα Παπακωνσταντίνου και την Αννα Παναγιωτοπούλου) δεν αντιστοιχούν στην πλούσια παραγωγή του κοντινού παρελθόντος. Ισως πάλι όλα τα παλιά είδη καθρεφτίζονται ως θραύσματα στα πιο σύγχρονα θεάματα, ίσως πάλι η νέα ρευστότητα δεν αφορά μόνο το αστικό καλοκαίρι μας.