Αρχαίο γεύμα αθάνατο

Μια μικρή φωτιά ανάβει σε μια γωνιά. Στο καζάνι που στηρίζεται σε τρία τούβλα ζεσταίνεται απαστερίωτο αιγοπρόβειο γάλα. Ενας τεχνίτης από το τυροκομείο του Συλλιγάρδου στη Νεάπολη ετοιμάζει φρέσκια μυζήθρα με τον ίδιο  τρόπο που φτιάχνεται το τυρί εδώ και αιώνες στην Κρήτη – η παραδοσιακή κρητική τυροκομία έχει τις ρίζες της στη μυθολογία. Μόλις αρχίσει να πήζει το τυρί, θα το αναποδογυρίσει μέσα σε ψάθινα καλαθάκια και θα το αφήσει να κρυώσει. Σε λιγότερο από μία ώρα είναι έτοιμο. Παραδίπλα ο Ηλίας Μαμαλάκης με τη βοήθεια μικρών παιδιών ζυμώνει φρέσκια μυζήθρα και ετοιμάζει τυρομπαλάκια.

Βρισκόμαστε στην παλιά πλαζ του ΕΟΤ της πόλης του Αγίου Νικολάου στην Κρήτη, όπου για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά έγινε και φέτος, στα μέσα Ιουνίου, το Παιδικό Φεστιβάλ Αγίου Νικολάου με τη συμμετοχή  εικαστικών και καλλιτεχνικών φορέων και οικολογικών οργανώσεων απ’ όλη την Κρήτη. Κατά τη διάρκειά του πραγματοποιήθηκαν 20  διαδραστικά εργαστήρια για όλες τις ηλικίες. Ανάμεσά τους και δύο μαγειρικής.

Το ένα απο αυτά θα μας ταξιδέψει στη μινωική εποχή. Τι έτρωγαν οι Μινωίτες; Πώς μαγείρευαν την τροφή τους; Σε τι σκεύη; Υπεύθυνη για το εργαστήριο των μινωικών γεύσεων είναι η Τζέρολιν Μόρισον, η οποία θα ψήσει ψωμάκια σαν πίτες (flat breads) πάνω σε πυρωμένες πλάκες, αφού τα ζυμώσει με το χέρι πάνω στον σοφρά (χαμηλό τραπεζάκι) μαζί με αρωματικά βότανα (κόλιαντρο, μάραθο και λεβάντα) και θα μαγειρέψει φακές με κόλιαντρο μέσα σε πήλινα τσουκάλια.

Η αμερικανίδα ανθρωπολόγος από την Αλαμπάμα εγκαταστάθηκε πριν από δεκαεπτά χρόνια στην Κρήτη για να ακολουθήσει τα ίχνη των αρχαίων κρητικών μαγείρων. Αφού σπούδασε Κεραμική και Ανθρωπολογία στη Νέα Υόρκη και δούλεψε σε ανασκαφές στο Μεξικό και τη Γουατεμάλα, άρχισε να συμμετέχει σε ανασκαφές της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Κρήτη δίπλα στην αρχαιολόγο Τζένιφερ Μούντι, ενώ παράλληλα έκανε  διδακτορικό στην Αρχαιολογία.

«Ο μινωικός πολιτισμός ήταν προϊστορικός και δεν υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες ούτε έχουν βρεθεί τοιχογραφίες ή αγγειογραφίες που να απεικονίζουν σκηνές μαγειρικής ή  γευμάτων. Γνωρίζουμε όμως ότι μαγείρευαν και έτρωγαν μέσα και έξω από το σπίτι» λέει η Τζέρολιν, η οποία έχει μελετήσει τα μαγειρικά σκεύη των Μινωιτών στις ανασκαφές του Μόχλου και του Παπαδιόκαμπου. Η ίδια μάλιστα ως κεραμίστρια κατασκευάζει αντίγραφά τους – πήλινα μινωικά γουόκ, τσουκάλια αλλά και πλάκες για το ψήσιμο του ψωμιού – ενώ ονειρεύεται να στήσει στο μέλλον μια μικρή βιοτεχνία παραγωγής τέτοιων σκευών.

Εν τω μεταξύ, με τη συμμετοχή της σε ιστορικά συμπόσια προβάλλει διεθνώς τις μινωικές γεύσεις. Στόχος της είναι να γεφυρώσει τη ζωή των σύγχρονων Ελλήνων με εκείνη της αρχαιότητας και ειδικά των Μινωιτών, προσφέροντας μια εμπειρία που απευθύνεται σε όλες τις αισθήσεις. Το φαγητό εξάλλου είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να γνωρίσει κανείς έναν αρχαίο πολιτισμό: «Δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι γνωρίζουμε 100% πώς έτρωγαν οι Μινωίτες, αν για παράδειγμα προτιμούσαν αλμυρές, ξινές ή γλυκές γεύσεις. Είναι όμως συναρπαστικό ότι πολλά φαγητά που τρώμε σήμερα στην Κρήτη τα έτρωγαν και τότε.

Μικρά και μεγάλα ψάρια και θαλασσινά, κρέας από κατσίκι, πρόβατο, λαγό, χοίρους και βοοειδή. Οι ανασκαφές έφεραν επίσης στο φως πολλά όσπρια, όπως φακές και φάβα, δημητριακά όπως ζέα και κριθάρι, φρούτα και καρπούς όπως σύκα και αμύγδαλα και φυσικά αποδείξεις για την παραγωγή ελαιολάδου και κρασιού» επισημαίνει η Τζέρολιν Μόρισον. 

Σήμερα ο κλασικός τρόπος για να μαγειρέψουμε τις φακές απαιτεί ψιλοκομμένο κρεμμύδι, σκόρδο, τριμμένη ντομάτα (που δεν υπήρχε κατά την αρχαιότητα αφού την έφεραν στην Ευρώπη οι ισπανοί κονκισταδόρες), λίγη ρίγανη ή δενδρολίβανο, ξίδι, ελαιόλαδο και δαφνόφυλλα. Αν όμως θέλετε να τις μαγειρέψετε σύμφωνα με τη μινωική συνταγή που παρουσιάζει η Τζέρολιν στα συμπόσια των μινωικών γεύσεων θα χρειαστείτε: φακές, (καλλιεργημένα ή άγρια) φρέσκα κρεμμυδάκια και σκόρδα, σπόρους κόλιαντρου, μέλι, χοντρό αλάτι και ελαιόλαδο και προαιρετικά θυμάρι, δάφνη και δενδρολίβανο.

-Ρίχνουμε τις φακές μαζί με τον κόλιαντρο, το μέλι και το θυμάρι σε ένα πήλινο σκεύος και προσθέτουμε νερό να τις σκεπάσει.

-Βάζουμε το φαγητό να βράσει σε μέτρια φωτιά, προσθέτοντας ζεστό νερό όποτε χρειάζεται.

-Οταν οι φακές αρχίζουν να πήζουν, προσθέτουμε 1-2 φύλλα δάφνης και αποσύρουμε από τη φωτιά.

-Πασπαλίζουμε με αλάτι, προσθέτουμε ελαιόλαδο και σερβίρουμε.