Η μάχη για τις παγκόσμιες κατατάξεις των πανεπιστημίων

Στην κατάταξη του ολλανδικού εκπαιδευτικού ιδρύματος, από τα αρχαιότερα και εγκυρότερα της Ολλανδίας, το Πανεπιστήμιο Κρήτης βρίσκεται στην 333η θέση του κόσμου και ακολουθούν το Ιωαννίνων (450), το ΕΜΠ (454), το Αριστοτέλειο (506), το Πανεπιστήμιο Αθηνών (548) και το Πανεπιστήμιο Πατρών (588). Πάντως όλα τα ελληνικά ιδρύματα που μετρήθηκαν στην εν λόγω αξιολόγηση, εκτός από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, αξιολογούνται σε θέσεις κάτω από τη μέση της κατάταξης, που περιλαμβάνει συνολικά 750 ιδρύματα. Οσον αφορά τους τομείς, η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων εμφανίζεται πρώτη ανάμεσα στα ελληνικά πανεπιστήμια και καταλαμβάνει την 186η θέση στην Ευρώπη και την 376η ανάμεσα στα 750 πανεπιστήμια του κόσμου που μελετώνται. Ακολουθούν οι Ιατρικές Σχολές του Πανεπιστημίου Αθηνών στη θέση 190 της Ευρώπης, Πατρών (195), Κρήτης (197) και του Αριστοτελείου Θεσσαλονίκης (212).

Η αξιολόγηση Leiden 2014 εκτιμά την επιστημονική απόδοση μεγάλων πανεπιστημίων σε ολόκληρο τον κόσμο. Χρησιμοποιώντας αυστηρή μεθοδολογία με πολλαπλούς βιβλιομετρικούς δείκτες, η αξιολόγηση έχει σκοπό να παρέχει έγκυρες εκτιμήσεις της επιστημονικής απήχησης των πανεπιστημίων διεθνώς.

Το χάος στις λίστες. Στην ίδια αξιολόγηση του ολλανδικού πανεπιστημίου τις πρώτες 18 θέσεις των καλύτερων πανεπιστημίων στον κόσμο τις καταλαμβάνουν αμερικανικά ιδρύματα. Το Πανεπιστήμιο Ροκφέλερ έρχεται πρώτο ξεπερνώντας το διάσημο ΜΙΤ που είναι δεύτερο και ακολουθούν το Χάρβαρντ, το Μπέρκλεϊ, το Στάνφορντ, το Κάλτεκ, το Πρίνστον, το Σάντα Μπάρμπαρα, το Σαν Φρανσίσκο και το Γέιλ στα πρώτα δέκα. Πρώτο ευρωπαϊκό ίδρυμα εμφανίζεται το Κέμπριτζ στη… 19η θέση και δεύτερο το Πολυτεχνείο Λωζάννης στην 21η!

Αν κάποιος προσπαθήσει να συμπεράνει ποιο πανεπιστήμιο του κόσμου ή της Ελλάδας είναι καλύτερο με βάση τις παγκόσμιες αξιολογήσεις που δημοσιεύονται όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια, δεν θα βγάλει συμπέρασμα. Εκτός από τις πρώτες θέσεις, τις οποίες συνήθως καταλαμβάνουν τα πασίγνωστα αμερικανικά και βρετανικά ιδρύματα, για τις  επόμενες προκύπτει χάος!

Για παράδειγμα, πέρυσι η κατάταξη QS συμπεριέλαβε έξι ελληνικά πανεπιστήμια ανάμεσα στα 800 κορυφαία του κόσμου, με πρώτο το Αριστοτέλειο της Θεσσαλονίκης (θέση 471-480), δεύτερο το Πανεπιστήμιο Κρήτης και τρίτο το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών αλλά και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Αν πιστέψουμε την ισπανική παγκόσμια κατάταξη webometrics, ορισμένα ελληνικά ιδρύματα συγκαταλέγονται ανάμεσα στο 3% της παγκόσμιας ελίτ των πανεπιστημίων. Πρώτο ανάμεσά τους το Αριστοτέλειο, το οποίο μάλιστα εντάσσεται στο καλύτερο 1% παγκοσμίως. Ακολουθούν Πανεπιστήμιο Αθηνών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Πανεπιστήμια Κρήτης και Πατρών. Αν όμως δούμε την κατάταξη των «Τάιμς», τότε πρώτο ελληνικό πανεπιστήμιο το 2013 ήταν της Κρήτης στη θέση 301-350. Και αφού τα δούμε αυτά, θα μπερδευτούμε εντελώς μαθαίνοντας ότι στην κατάταξη του Πανεπιστημίου της Σαγκάης, πρώτα ελληνικά ιδρύματα είναι το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, που κατατάσσονται στις θέσεις 301-400.

Διαφορετικά κριτήρια. Γιατί συμβαίνουν αυτά; Επειδή κάθε κατάταξη χρησιμοποιεί εντελώς διαφορετικά κριτήρια αξιολόγησης των πανεπιστημίων, ενδεχομένως και επίτηδες ώστε να μην είναι συγκρίσιμες αφού η στόχευσή τους είναι εμπορική, με αποτέλεσμα να είναι πρακτικά αδύνατο να βγει ουσιαστικό συμπέρασμα. Οι «Τάιµς» λ.χ. δηµοσιοποιούν κάθε χρόνο µια παγκόσµια κατάταξη των καλύτερων πανεπιστηµίων του κόσµου βασισµένη σε 13 διαφορετικά κριτήρια, όπως η φήµη που έχει ένα ίδρυμα στη διδασκαλία και στην έρευνα. Οπως οι «Τάιμς», έτσι και η κατάταξη της QS δίνει μεγάλο βάρος (το κριτήριο «μετράει» κατά  50% και πάνω) στη φήμη των πανεπιστημίων. Αυτό όμως δεν είναι πιο αξιόπιστο κριτήριο από το να υπηρετεί, λ.χ., στο συγκεκριμένο ίδρυμα καθηγητής που χει λάβει Νομπέλ. Πόσα μπορεί να πει κάτι τέτοιο όμως για την πραγματική επίδοση ενός πανεπιστημίου;

Η webometrics, πάλι, υπολογίζει κριτήρια όπως ο αριθμός ιστοσελίδων που φιλοξενούνται στην κύρια διεύθυνση Διαδικτύου του πανεπιστημίου, επιστημονικές εργασίες που δημοσιεύονται σε περιοδικά διεθνούς κύρους κ.ά.

Αν συνυπολογίσει κανείς ότι στις περισσότερες κατατάξεις οι θεωρητικές σπουδές είναι «ριγμένες» (αφού κριτήρια είναι συνήθως και δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά όπως λ.χ. το «Σάιενς», τα οποία όμως κατά μείζονα λόγο δημοσιεύουν μελέτες θετικών επιστημόνων) αντιλαμβάνεται ότι δεν είναι και ιδιαίτερα ασφαλές να εξάγει συμπεράσματα που αφορούν το μέλλον του με βάση τις κατατάξεις. Το πρόβλημα είναι ότι στην παγίδα πέφτουν συχνά και τα ίδια τα ιδρύματα, που πανηγυρίζουν όταν κάποια κατάταξη τα ανεβάσει και αποσιωπούν όποια τα κρατάει χαμηλά. Το τελευταίο διάστημα πάντως πολλά και σπουδαία πανεπιστήμια, ακόμα και από αυτά που κατατάσσονται πολύ ψηλά στις λίστες αυτές, έχουν αρχίσει να αμφισβητούν την αξία αυτών των αξιολογήσεων.