Κίονες και κόντρα στον συντηρητισμό

Ασέβεια στα κείμενα και αναχρονισμός ή δημιουργία και τόλμη; Η ελληνική απόδοση κλασικών κομματιών όπερας είχε πάντα φανατικούς οπαδούς αλλά και πολέμιους. Είναι όμως σίγουρο ότι αύριο όλοι θα βρεθούν στους Στύλους του Ολυμπίου Διός για να ακούσουν «Οπερα α λα Γκρέκα» από την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Δύσκολα θα φανταζόταν ο Τζουζέπε  Βέρντι ότι η άρια «La donna e mobile» από τον «Ριγκολέτο» θα γινόταν «Φτερό στον άνεμο γυναίκας μοιάζει…». Σίγουρα δεν περνούσε από το μυαλό του Ζορζ Μπιζέ πως η άρια της Χαμπανέρα από την «Κάρμεν» «L’amour est un oiseau rebel» να γίνεται «Ο έρως είν’ μικρό πουλί που δεν γνωρίζει τον ζυγό ποτέ». Αυτά και άλλα αποσπάσματα από τα έργα των Ροσίνι, Μπιζέ και Βέρντι θα ερμηνεύσουν οι μονωδοί και οι χορωδοί της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου, δράση που εντάσσεται στις «επιθέσεις πολιτισμού» σε απρόσμενους χώρους της πόλης με ελεύθερη είσοδο.

Εδώ αποκρυσταλλώνεται για τον Αλέξανδρο Ευκλείδη, ο οποίος έχει την καλλιτεχνική επιμέλεια της παράστασης «Οπερα α λα Γκρέκα», η ουσία αυτής της πρωτοβουλίας. «O οπερατικός πουριτανισμός μπορεί να σταθεί απέναντι. Είναι, ωστόσο, μια δυνατότητα της όπερας που δεν πρέπει να ξεχνάμε, ούτε να χάνουμε τον ορίζοντα της δημιουργίας». Η ανάσυρση μεταφρασμένων λιμπρέτων στην ελληνική γλώσσα πηγάζει από μια ξεχασμένη περίοδο της ιστορίας του λυρικού θεάτρου. Ηταν πρωτίστως μια θεατρική πράξη, η οποία δεν επικοινωνούσε με τους θεατές μόνο μέσω της μουσικής. Πολλά χρόνια πριν από την ανακάλυψη των υπέρτιτλων, τονίζει ο Αλέξανδρος Ευκλείδης, η λύση που προέκριναν τα θέατρα όλου του κόσμου ήταν η μετάφραση. «Αν και πάντοτε υπήρχαν σκηνές που εστίαζαν περισσότερο στη μετάκληση τραγουδιστών διεθνούς ακτινοβολίας που τραγουδούσαν τα έργα στην πρωτότυπη γλώσσα τους, το μεγαλύτερο μέρος της οπερατικής δραστηριότητας σε παγκόσμιο επίπεδο δινόταν σε μετάφραση».

Ο Δημήτρης Πλατανιάς στον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου θα ερμηνεύσει την άρια του Ιάγου απο τον «Οθέλλο» στα ελληνικά, αλλά επιμένει ότι αυτή η προσέγγιση της όπερας δεν είναι η ιδανική. «Στην μετάφραση – όσο καλή και να είναι – πάντα χάνει ένα κείμενο» λέει. «Δεν μπορεί να αποδοθούν η ένταση και το βάθος που έχει το πρωτότυπο και είναι λογικό. Υπάρχει μια σύξευξη ανάμεσα στη μουσική και στον έμμετρο λόγο και είναι σχεδόν αδύνατον να αποδοθεί και να προσεγγίσει το πρωτότυπο».