Ζούμπιν Μέτα: «Οι πολιτικοί έρχονται και παρέρχονται, ο Μότσαρτ είναι παντοτινός!»

Ηταν η ψυχή στα εγχειρήματα των Τριών Τενόρων. Ηταν παρών στην πρώτη ύστερα από χρόνια συνάντηση του Μίκη Θεοδωράκη με τη Μαρία Φαραντούρη. Πιστεύει στη μουσική εκπαίδευση και σε αυτήν στηρίζει το όνειρό του για αδελφοσύνη Ισραήλ – Παλαιστίνης. Και ο 78χρονος διάσημος ινδός μαέστρος έρχεται στα μέρη μας για να φέρει ακόμη μία φορά εκείνα που πρεσβεύει και αγαπά: μουσική και ειρήνη

Ας αρχίσουμε με μια μικρή, χαριτωμένη ιστορία από το ’70. Με ήρωα ένα φωτογενές βουνό, που ζει με τη σύζυγό του Εθελ και λατρεύει να ποζάρει για καρτ ποστάλ. Ωσπου μια ημέρα εμφανίζεται ένας μοιραίος άνδρας, «ικανός να σταματήσει την ανούσια καταστροφή του κόσμου και να τον σώσει όπως και την Αμερική». Κάποιοι – συνεχίζει η ιστορία μας – έλεγαν ότι ήταν απλώς ένας λιγδιάρης. Κάποιοι άλλοι όμως αντιδρούσαν λέγοντας ότι έμοιαζε στον Ζούμπιν Μέτα… Η ιστορία περιγράφεται στο πολύλεπτο τραγούδι του ρόκερ Φρανκ Ζάπα και των Mothers Of Invention, το 1972. Και μόνη όμως η αναφορά – ή σύγκριση – του μοιραίου άνδρα με τον ινδό μαέστρο, που πλέον ζει μόνιμα στις Ηνωμένες Πολιτείες, αγαπάει το Ισραήλ καθώς είναι και ισόβιος μουσικός διευθυντής της Φιλαρμονικής του, νοιάζεται για τους Παλαιστινίους και το όνειρό τους για να αποκτήσουν ξανά χώρα, δείχνει πόσο διάσημος και αναγνωρίσιμος ήταν από τότε που βγήκε το τραγούδι «Billy The Mountain» του Ζάπα, το 1972.

Πόσω μάλλον όταν ο Ζούμπιν Μέτα, που επιμένει σε ινδικό διαβατήριο κι ας είναι πολίτης του κόσμου στ’ αλήθεια, στάθηκε με την μπαγκέτα του μπροστά σε τρία μεγαθήρια της όπερας, που κατάφεραν να βάλουν ένα εγχείρημα με άριες στο Βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες και να το χρίσουν ένα από τα πλέον επιτυχημένα στην ιστορία της δισκογραφίας και του θεάματος. Μιλάμε για τους Τρεις Τενόρους (Παβαρότι, Ντομίνγκο, Καρέρας), οι οποίοι μαζί του έστησαν τις δημοφιλέστατες συναυλίες τους ανά τον κόσμο, στο περιθώριο του Μουντιάλ – ως ποδοσφαιρόφιλοι όλοι.

Γεννημένος από οικογένεια Παρσί (με ρίζες στον περσικό ζωροαστρισμό) ο Ζούμπιν Μέτα, που σήμερα πλέον μετράει ως ένας από τους τελευταίους των «παλιών» μεγάλων μαέστρων – μετά και τον θάνατο του Κλάουντιο Αμπαντο – δεν ακολούθησε το όνειρο που είχαν όλοι οι μικροί Ινδοί στα μέρη του, να γίνει γιατρός. Τα παράτησε και βρέθηκε στη Μουσική Ακαδημία της Βιέννης, για να διασταυρώσει τον δρόμο του και τα ακούσματά του με εκείνα των Αμπαντο και Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ. Και έφτασε στον κολοφώνα μιας μουσικής δόξας που μόνο για τους μαέστρους την έχει ταγμένη τούτος ο κόσμος, στα πόντιουμ της Ορχήστρας της Κρατικής Οπερας της Βαυαρίας, του Μουσικού Μαΐου της Φλωρεντίας και του Φεστιβάλ της Βαλένθια. Κυρίως όμως στην τιμητική ισόβια διεύθυνση της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Ισραήλ, με την οποία θα φέρει – για πολλοστή φορά – στην Ελλάδα  το μυστικό του όπλο για την παγκόσμια ειρήνη: μουσική. Και συγκεκριμένα, σε δύο προγράμματα, με τη Συμφωνία αρ. 8 του Μπρούκνερ και τη Συμφωνία αρ. 2 «Της Αναστάσεως» του Μάλερ.

Πρόκειται για ένα από τα πιο ξεσηκωτικά κομμάτια μουσικής που ξέρω. Δεν νομίζω ότι θα το άκουγε ένας άνθρωπος σε κρίση ή σε ανάγκη και δεν θα τον άγγιζε. Είναι ένα ταξίδι, που ξεκινά με ένα εμβατήριο και καταλήγει σε ένα δοξαστικό για τη νίκη του Καλού επί του Κακού, όπως η «Ενάτη συμφωνία» του Μπετόβεν. Η νίκη του Πνεύματος που δεν μπορεί να πληγεί ούτε από κρίση ούτε από ανάγκη. Την έχουμε παρουσιάσει πάμπολλες φορές σε ολόκληρο τον κόσμο και τώρα και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, που το λατρεύω ως προς την ακουστική του.

Τι γνωρίζετε από την Ελλάδα; Από τη μουσική της; Από το ταμπεραμέντο της;

Εχω έρθει στην Ελλάδα· πρώτη φορά το 1967. Επαιξα στο Ηρώδειο όπου ήρθα πολλές φορές έκτοτε. Ομως θυμάμαι τη συναυλία στην οποία διηύθυνα το «Μαουτχάουζεν» του Μίκη Θεοδωράκη, με τη Μαρία Φαραντούρη, στη Μεταπολίτευση. Δεν θα ξεχάσω τη στιγμή που αγκαλιάστηκαν και φιλήθηκαν ύστερα από χρόνια. Μπορώ να λέω λοιπόν ότι ήμουν παρών σε μια μεγάλη ελληνική μουσική στιγμή.

Να πω επίσης ότι είμαι φίλος του βασιλιά σας. Αν το γράψετε θα εξοργίσει πολλούς, αλλά δεν με νοιάζει καθόλου. Είμαι φίλος της αδελφής του – από τις πιο γενναιόδωρες γυναίκες που έχω γνωρίσει και από τα πιο δημοφιλή άτομα στην Ισπανία. Περιμένω να τους δω και στις συναυλίες μας.

Ας μην υποτιμάμε τη δύναμη της μουσικής. Πρόσφατα πήγα στο Κασμίρ για μια συναυλία, πριν την οποία υπήρχαν αντιδράσεις. Και όμως άνθρωποι αντίπαλοι, από την Ινδία και το Κασμίρ, κάθησαν και άκουσαν Μπετόβεν. Χαμογέλασαν ο ένας στον άλλο. Για δύο ώρες σχεδόν είχαν ειρήνη. Φανταστείτε έναν κόσμο δίχως τις χιλιάδες συναυλίες που γίνονται καθημερινά. Εγώ δεν μπορώ ούτε να το βάλω στο μυαλό μου. Η μουσική είναι που φέρνει μια ισορροπία, κάποιου είδους, στον κόσμο. Και εγώ είμαι μόνο ένας κόκκος άμμου σε αυτή την απέραντη παραλία. Από εκείνους που κάνουν ό,τι μπορούν και ελπίζουν να περάσουν το μήνυμα.

Πήγα σε ιησουιτικό σχολείο στη Βομβάη. Είχα 40 αγόρια στην τάξη μου, με επτά διαφορετικές θρησκείες. Αυτό το έμαθα λοιπόν από νωρίς. Ζούμε ο ένας δίπλα στον άλλο και αυτό πρέπει να το θυμόμαστε. Ακόμη και για το Ισλάμ, που είναι στο στόχαστρο, υπάρχουν κάποιοι που υπερβάλλουν τις προθέσεις του. Ας ανοίξουν βιβλία να διαβάσουν πόσο ειρηνικά είναι στα αλήθεια τα πράγματα. Στην Ινδία έχουμε 160 εκατ. ισλαμιστές, δίχως προβλήματα. Ζούμε όλοι δίπλα δίπλα. Μάλιστα, όπως αγαπώ και με αγαπούν στο Ισραήλ, έτσι στηρίζω και το δικαίωμα των Παλαιστινίων να έχουν τη χώρα τους. Είναι γενναίοι άνθρωποι που κάποιες φορές μου έφεραν δάκρυα στα μάτια. Σε μια συναυλία στο Λονδίνο κάθησαν απλώς σε μια γραμμή και φώναξαν: «Ελευθερώστε την Παλαιστίνη». Τόσο απλά. Και το μήνυμα το πήραμε όλοι.

Εκεί είμαι παρεούλα με τους μεγαλύτερους μετρ. Κληρονομήσαμε αυτά τα υπέροχα μουσικά κομμάτια, που είναι τύχη και τιμή να τα υπηρετούμε. Οταν είμαι εκεί πάνω, μαζί με τους μετρ, είμαι στον Παράδεισο. Τι άλλο καλύτερο να ευχηθώ;

Εδώ θα σας σταματήσω. Δεν ήταν cross-over. Ηταν συναυλία οπερατικών αριών. Απλώς το εγχείρημα ήταν τόσο επιτυχημένο γιατί ήταν οι τρεις τους τόσο καλοί!

Βλέπω μεγαλοσύνη γύρω. Είχα την τύχη στη νιότη μου να γνωρίσω και να συνεργαστώ με μεγάλους, όπως ο Αρθουρ Ρούμπινσταϊν, ο Γιάσα Χάιφετς, ο Βλαντίμιρ Χόροβιτς, ο Γεχούντι Μενουχίν, ο Αϊζακ Στερν. Εμαθα πολλά από αυτούς. Με ενέπνευσαν. Ελπίζω και εγώ να εμπνεύσω την επόμενη γενιά όπως εκείνοι εμένα. Οσο για τους πολιτικούς, δεν θέλω καν να μιλάω γι’ αυτούς. Ερχονται και παρέρχονται. Ο Μότσαρτ είναι παντοτινός!

«Οι φοβικοί να διαβάσουν Ιστορία»

Τι γνωρίζει για την Ελλάδα και την κρίση της ο Ζούμπιν Μέτα; «Ξέρω όσα διαβάζω» απαντά ο ινδός μαέστρος. «Ξέρω για τα αποτελέσματα των εκλογών σας. Εκείνο που έχω να πω είναι ότι απεχθάνομαι σφόδρα την Ακροδεξιά. Αυτοί οι άνθρωποι είναι καταστροφικοί. Δεν φέρνουν καμία ειρήνη ή κανένα στοιχείο εσωτερικής ειρήνης στον κόσμο».

Σας φοβίζει αυτή η στροφή στον συντηρητισμό σε ολόκληρη την Ευρώπη και τον κόσμο;
Αυτό το φαινόμενο μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνο διότι ο κόσμος υπερβάλλει. Πολύ. Και αυτό είναι που φοβίζει. Το βλέπετε στην Ελλάδα, είδατε τι έγινε στη Γαλλία, στη Βρετανία, στην Ολλανδία. Αυτή η φοβία απέναντι στους ξένους μού είναι ακατανόητη. Οι μεγαλύτερες χώρες του κόσμου, όπως οι ΗΠΑ, στηρίζονται σε αυτό: ότι υποδέχθηκαν και ενσωμάτωσαν τους ξένους. Αυτό έκανε μεγάλη την Αμερική. Οι Ιταλοί, οι Ιρλανδοί, οι Ολλανδοί, οι Γάλλοι, οι Ελληνες… Πριν από την Αμερική ήταν η Αυστριακή Αυτοκρατορία με Γερμανούς, Ούγγρους, Πολωνούς. Οσα παρήγαγε στην ιατρική, στην επιστήμη, στη μουσική ήταν ακριβώς λόγω αυτού του μείγματος. Το πιο υγιεινό είναι αυτή η μείξη πολιτισμών. Σήμερα όλοι οι ξενοφοβικοί, ομοφοβικοί και άλλοι, οι φοβικοί γενικώς, θα πρέπει να διαβάσουν Ιστορία για να δουν το λάθος τους.

Είστε πολίτης του κόσμου αλλά και μιας χώρας, της Ινδίας, από εκείνες που λέγεται ότι κρατούν το μέλλον στα χέρια τους. Πώς νιώθετε γι’ αυτό; 

Είμαι 100% Ινδός! Εχουμε νέα κυβέρνηση για την οποία δεν έχω ακόμη άποψη. Περιμένω να δω τι θα κάνει για τη διαφθορά, τη φτώχεια, τα δικαιώματα των γυναικών. Τους εύχομαι να κάνουν το καλύτερο και να πρυτανεύσει η λογική. Από την πλευρά μου, θέλω απλώς να κάνω μουσική για όλους. Μα όλους. Θεωρώ ότι αυτό ενέχει ένα μεγάλο μήνυμα ειρήνης.

Ολα εντέλει είναι Μουσική και Ειρήνη;

Ακριβώς. Μουσική και Ειρήνη!