Ορθόδοξα έξω, καθολικά μέσα

Με την πρώτη ματιά μοιάζουν με τα δεκάδες ξωκκλήσια που στεφανώνουν τις άνυδρες κορυφές των κυκλαδίτικων νησιών. Μια επίσκεψη στο εσωτερικό τους όμως αποδεικνύει ότι τα ξωκκλήσια της Σύρου διαφέρουν. Ο φακός του Πλάτωνα Ριβέλλη τα απαθανατίζει για πρώτη φορά στο σύνολό τους

Στέκουν ολόλευκα, κάποια ελαφρώς εγκαταλειμμένα, σκορπισμένα στις πιο μαγευτικές τοποθεσίες της Σύρου. Με την πρώτη ματιά ουδείς μπορεί να υποθέσει την πλήρη ταυτότητά τους. Πρέπει να διαβεί το κατώφλι τους για να μπει σε έναν κόσμο διαφορετικό από εκείνον που φανταζόταν. Πίσω από τις μικρές ξύλινες, συνήθως, πόρτες των σχεδόν 70 ξωκκλησιών που άντεξαν στον χρόνο δεν θα βρει ο επισκέπτης αυστηρές βυζαντινές μορφές στο φως των κεριών, αλλά ταπεινές πολύχρωμες Παναγίες κεντημένες με κλωστή και καδραρισμένα αντίγραφα της Μαντόνας του Ραφαήλ. Διότι μπορεί στις καθολικές χώρες σπανίως να συναντάμε εκκλησάκια στην εξοχή, στη Σύρο όμως ο κανόνας βρήκε την εξαίρεσή του.

Ολα τούτα τα άγνωστα για πολλούς ιδιόρρυθμα ξωκκλήσια αποφάσισε να συστήσει στο ευρύ κοινό ο διακεκριμένος φωτογράφος Πλάτων Ριβέλλης – μόνιμος κάτοικος του νησιού και καθολικός – μέσα από τον φωτογραφικό του φακό. Και να μοιραστεί το ξεχωριστό αυτό ταξίδι παρουσιάζοντάς τα με ιδιαίτερο τρόπο – σε ασπρόμαυρες φωτογραφίες το εξωτερικό και σε έγχρωμα καρέ το εσωτερικό τους – σε μια έκθεση στην Ελληνοαμερικανική Ενωση.

«Ούτε μου είχε περάσει από το μυαλό να ασχοληθώ με το θέμα μέχρι που με προσέγγισε η Μαρίζα Δαλεζίου, Συριανή που έχει σπουδάσει Ιστορία Τέχνης, και μου ζήτησε να  φωτογραφίσω όσα είχε εντοπίσει με βάση πολλά παλαιά χειρόγραφα και σχέδια από την Ανω Σύρο και το Βατικανό» λέει στα «ΝΕΑ» ο Πλάτων Ριβέλλης για τη νέα του φωτογραφική περιπέτεια.

«Τα περισσότερα είναι σε σχετικά καλή κατάσταση» συνεχίζει. «Μερικά όμως είναι τελείως γκρεμισμένα και εγκαταλειμμένα. Συνήθως είναι κλειδωμένα και το κλειδί το έχει ή κάποιος ιερέας ή κάποιος πιστός σε γειτονικό σπίτι που αναλαμβάνει και την καθαριότητα», ενώ λειτουργία γίνεται στα περισσότερα με την ευκαιρία κάποιας ειδικής γιορτής. Πολλά, δε, είναι αφιερωμένα στην Παναγία.

Για να καταφέρει να φτάσει και τα 65 από τα 69 ξωκκλήσια που διασώζονται (τα ελάχιστα που έμειναν εκτός ήταν σκαρφαλωμένα σε απόκρημνους βράχους που απαιτούσαν «αναρρίχηση επικίνδυνη για την ηλικία και τη φυσική μου κατάσταση», όπως λέει με χιούμορ) και χρονολογούνται από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα, χρειάστηκε να δουλέψει επί μία διετία (2010-2012) και να τραβήξει με μια μικρή μηχανή και χωρίς τεχνητό φωτισμό τα 85 καρέ που θα παρουσιάσει στην έκθεση.

Για ποιον λόγο επέλεξε να αποδώσει το εξωτερικό των καθολικών ξωκκλησιών σε άσπρο – μαύρο και το εσωτερικό με χρώμα; «Η αντίθεση πιστεύω ότι αναδεικνύει την αίσθηση που έχει ο επισκέπτης όταν από το μινιμαλιστικό αιγαιοπελαγίτικο τοπίο μεταβαίνει στην μπαρόκ αισθητική της λαϊκής ευλάβειας των καθολικών πιστών» εξηγεί ο Πλάτων Ριβέλλης.

Ποιο ήταν το πιο εντυπωσιακό στοιχείο σε τούτα τα διαφορετικά ξωκκλήσια που σύμφωνα με τον φωτογράφο «αποδεικνύουν ότι η ελληνική φύση είναι πιο δυνατή από τις θρησκευτικές συνήθειες»; Το γεγονός ότι σχεδόν κανένα εσωτερικό καθολικού ξωκκλησιού δεν μοιάζει με κάποιο άλλο. «Μερικά μιμούνται τους μεγάλους ναούς, τη μεγαλοπρέπεια των οποίων επιχειρούν να αντιγράψουν. Αλλα πάλι υιοθετούν από την αρχή την ταπεινότητα του μεγέθους τους, ενώ δεν λείπουν και αυτά που μοιάζουν με προεκτάσεις οικιακών χώρων υποδοχής» περιγράφει.

Είναι τα καθολικά ξωκκλήσια της Σύρου ένδειξη ότι οι διαφορές ανάμεσα στους καθολικούς που ζούσαν στο νησί και τους ορθοδόξους που έφτασαν τον 19ο δεν είναι αγεφύρωτες; «Για μια κοινωνία τόσο συντηρητική και δογματική όπως είναι στην πλειονότητά της η ελληνική, η Σύρος αποτελεί μια φωτεινή εξαίρεση» σημειώνει και αναφέρει ως χαρακτηριστικό στοιχείο της ώσμωσης των δύο πλέον αριθμητικά ισοδύναμων κοινοτήτων τους πολλούς μεικτούς γάμους.

Info
H έκθεση «Τα καθολικά ξωκκλήσια της Σύρου» φιλοξενείται έως τις 3 Ιουνίου στην Ελληνοαμερικανική Ενωση (Μασσαλίας 22).