[Ανάλυση] Αναθεώρηση: το νησί της επόμενης ημέρας

Υπάρχουν δύο λόγοι για τους οποίους ο Αντώνης Σαμαράς ανοίγει θέμα συνταγματικής αναθεώρησης. Ο ένας έχει να κάνει με το εκλογικό χρονοδιάγραμμα. Ο άλλος με την πολιτική συγκυρία.

Ως γνωστόν, η αναθεώρηση προϋποθέτει δύο ψηφοφορίες για κάθε άρθρο. Μία πριν και μία μετά από βουλευτικές εκλογές. Μία από τις δύο χρειάζεται απλή (151) και μία ενισχυμένη (180) πλειοψηφία. Δεδομένου ότι η κυβέρνηση έκλεισε διετία στην εξουσία – που είναι το προσδόκιμο από το 2007 και μετά – αρχίζουμε να βλέπουμε, ή να μαντεύουμε, τις εκλογές στον ορίζοντα. Είναι, με την άδεια του Ουμπέρτο Εκο, το νησί της επόμενης ημέρας.

Το απώτατο σημείο των εκλογών είναι ο Ιούνιος του 2016. Ο Μάρτιος του 2015 θέτει την παρούσα Βουλή στη δοκιμασία της εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας. Θα χρειαστεί λοιπόν πρόσωπο που να εξασφαλίσει διακομματική συναίνεση που θα φέρει 180 ψήφους. Αλλιώς πάμε σε βουλευτικές. Οι πιο ευφάνταστοι μιλούν ακόμη και για εκλογές αυτό το καλοκαίρι, υπαινισσόμενοι τον Ιούνιο ή τον Σεπτέμβριο, αν η συμπολίτευση κλονιστεί στις ευρω – αυτοδιοικητικές στο ένα ή στο άλλο σκέλος της, δηλαδή στη ΝΔ ή στο ΠαΣοΚ. Υπάρχει, βέβαια, και το πιο ακραίο σενάριο: πάει άσχημα ο ΣΥΡΙΖΑ και το Μαξίμου μπαίνει στον πειρασμό να τρέξει στις κάλπες για να μη χάσει το momentum.

Στην τελευταία περίπτωση, η αναθεώρηση δεν θα προλάβει καν να γίνει. Διότι θα χρειαστεί μία κοινοβουλευτική σεζόν για να συζητηθούν και να ψηφιστούν τα άρθρα. Η εκδήλωση της πρωτοβουλίας από τον Πρωθυπουργό υποδεικνύει το χρονοδιάγραμμα που έχουν στο μυαλό τους στο Μαξίμου. Εκλογές, το νωρίτερο, τον Μάρτιο εξαιτίας κοινοβουλευτικού «ατυχήματος» στην εκλογή νέου Προέδρου. Η αλήθεια είναι, πάντως, ότι και την τελευταία φορά που είδαμε αναθεώρηση, το 1999-2001, επρόκειτο για κίνηση που εκδηλώθηκε εντός εκλογικής συγκυρίας. Μεσολάβησαν οι εκλογές του 2000.

Ωστόσο, είναι η βαθύτερη πολιτική συγκυρία που έχει σημασία. Δηλαδή, η ιστορικότητα της στιγμής. Ετσι προέκυψε το Σύνταγμα του 1975. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έδωσε θεσμική προέκταση στην αποκατάσταση της Δημοκρατίας και τη Μεταπολίτευση. Το Σύνταγμα του 1975 καθόρισε την ελληνική πολιτική ζωή για σαράντα χρόνια. Αναθεωρήθηκε δύο φορές. Μόνο η πρώτη όμως είχε ουσία. Το 1985, στον απόηχο της μη υποστήριξης της επανεκλογής του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Προεδρία, ο Ανδρέας Παπανδρέου ηγήθηκε του κουρέματος των περίφημων υπερεξουσιών του Προέδρου που όριζε το Σύνταγμα του 1975. Καρφί στο μάτι της δημοκρατικής παράταξης ήταν το δικαίωμα διάλυσης της Βουλής που είχε ο ανώτατος άρχων λόγω «προφανούς δυσαρμονίας» με το λαϊκό αίσθημα. Ολοι έβλεπαν ένα κατάλοιπο των παλατιανών παρορμήσεων για παρεμβάσεις τύπου 1965.

Ηταν μια παρέμβαση ουσίας που δικαιώθηκε. Τι θα έπρεπε να κάνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας το 1999, όταν μετά την υπόθεση Οτζαλάν η κυβέρνηση Σημίτη ήταν έντεκα μονάδες πίσω από τη ΝΔ ή όταν έχασε τις ευρωεκλογές τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς; Τι θα έπρεπε να κάνει η Προεδρία στην κρίση των ταυτοτήτων του 2001, όταν η Εκκλησία με επικεφαλής τον μακαριστό Χριστόδουλο ζητούσε δημοψήφισμα και μάζευε υπογραφές εκατομμυρίων πιστών; Τι θα έπρεπε να κάνει στο Μνημόνιο ή όταν η Πλατεία Συντάγματος γέμισε Αγανακτισμένους το καλοκαίρι του 2011; Η αναθεώρηση του 1985 κατέστησε τις βουλευτικές εκλογές μοναδικό κριτήριο παραμονής στην εξουσία, ενώ όρισε ότι μόνο η κυβέρνηση – δηλαδή ο Πρωθυπουργός – μπορεί να τις προκαλέσει αυτοβούλως. Είναι ο θεμέλιος λίθος της πρωθυπουργοκεντρικής Δημοκρατίας. Αντιθέτως, η Αναθεώρηση του 1999-2001 τίποτε επί της ουσίας δεν εκόμισε, εκτός από την ανενεργή σήμερα διάταξη περί βασικού μετόχου. Το χρονοδιάγραμμα βόλευε. Αλλά η Ελλάδα της ΟΝΕ δεν είχε ουσιώδη θεσμικά ζητήματα να προωθήσει. Η κυβέρνηση Σημίτη δεν τόλμησε καν να βάλει θέμα ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Αντιθέτως, η Ελλάδα του Μνημονίου φλέγεται για θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Μείωση του αριθμού των βουλευτών, άμεση εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας, χρονικό πλαφόν στις θητείες – ώστε να μην έχουμε φαινόμενα κατάχρησης εξουσίας.

Ομολογουμένως, είμαστε σε φάση πολιτικής κοσμογονίας. Ο Σαμαράς καλώς προκαλεί την αναθεώρηση. Αν δεν το έκανε, θα επρόκειτο για χαμένη ευκαιρία.