Τσιγάρα έως τον Θεό

Οι περισσότεροι στέκουν ερειπωμένοι. Αλλοι μοιάζουν με παλιές εκκλησιές, άλλοι είναι εξαγωνικοί. Δίπλα τους συνήθως θα δει κάποιος χορταριασμένα νεκροταφεία. Σιωπηλοί σήμερα, τίποτα δεν μαρτυρά την εποχή που πλημμύριζαν από κόσμο που έπινε το τσάι του, κάπνιζε αρειμανίως, έτρωγε ελαφρά – μια σούπα συνήθως – κι άρχιζε να προσεύχεται, να αγκαλιάζεται, να στροβιλίζεται, να χορεύει και τελικά να φτάνει σε έκσταση.

Είναι οι τεκέδες – οι χώροι όπου συγκεντρώνονταν τα τάγματα των σούφι, οι μυστικιστές του Ισλάμ – διάσπαρτοι στην Ελλάδα, από την Κρήτη έως τη Θεσσαλία και τη Θράκη. Ορισμένοι εξ αυτών μάλιστα λειτουργούν ακόμη και σήμερα, στα Φάρσαλα και στο Μεγάλο Δέρειο, στη Ρούσσα της Θράκης.

Στην πρώτη περίπτωση οι συγκεντρώσεις γίνονται ξαφνικά, για να γλιτώσουν οι αλβανοί σούφι της επιθέσεις των ακροδεξιών. Στη δεύτερη όχι μόνο ο τεκές λειτουργεί τακτικά – πρόκειται για τον τεκέ γνωστό και ως του Κιζίλ Ντελή (ιδρύθηκε από τον δερβίση Σεγίτ Αλί Σουλτάν στις αρχές του 15ου αιώνα, ανακαινίστηκε τον 18ο αιώνα και αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της αδελφότητας των Μπεκτασήδων), τον μοναδικό που λειτουργεί τακτικά – αλλά κάθε χρόνο μια μεγάλη γιορτή με τελετουργικά δρώμενα πραγματοποιείται σύμφωνα με το μουσουλμανικό ημερολόγιο στις 13 του μηνός Μουχάρεμ. Την ημέρα αυτή συγκεντρώνονται οι Μπεκτασήδες της περιοχής και τελούν στον τάφο του αγίου το μεγάλο Κουρμπάνι, με τη θυσία ενός αμνού σε ανάμνηση της θυσίας του γιου τού Αβραάμ.

Η τελετή παίρνει και μορφή λαϊκής εμποροπανήγυρης, στην οποία μετέχουν σουνίτες αλλά και χριστιανοί της περιοχής, την ώρα που το ερώτημα αν και πού θα δημιουργηθεί τζαμί στην Αθήνα έχει αναδειχθεί σε μείζον πολιτικό ζήτημα.  Στον χώρο, δε, σώζεται αιωνόβια μουριά της οποίας οι καρποί θεωρείται ότι προφυλάσσουν από αρρώστιες.

Ολος αυτός ο κόσμος του ισλαμικού μυστικισμού, που μοιάζει τόσο μακρινός όμως βρίσκεται δίπλα μας, ζωντανεύει σε μια μικρή αλλά ατμοσφαιρική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη που επιμελείται η Μίνα Μωραΐτου, υπεύθυνη του Μουσείου Ισλαμικής Τέχνης. 
 Εκεί από όπου κανείς δεν μπορεί να φύγει παραπονεμένος, καθώς τα αυθεντικά αντικείμενα των σούφι από τις μόνιμες συλλογές του Μουσείου Ισλαμικής Τέχνης – από τα σκαλιστά μπαστούνια που τους στήριζαν στις πολύωρες αγρύπνιες ώς τις κάλπες επαιτείας που χρησιμοποιούσαν για να ζητιανεύουν (εικονικά ή πραγματικά) θέλοντας να εκφράσουν την ταπεινότητα τους, αλλά και την απεικόνισή τους μέσα στο Ωρολόγιο του Κυρρήστου, τους γνωστούς Αέρηδες στην Πλάκα, που λειτουργούσε επί Τουρκοκρατίας ως τεκές – συναντούν τις φωτογραφίες χαρακτηριστικών τεκέδων που έχουν μείνει όρθιοι ακόμη στην Ελλάδα. 
Και μετά τη διαδρομή στην υλική υπόσταση των μυστικιστών, ο επισκέπτης μπορεί να εμβαθύνει στην εσωτερική διαδικασία της θέωσης μέσα από ένα οπτικό ταξίδι που προσφέρουν οι προβολές των βίντεο του σκηνοθέτη Χρόνη Πεχλιβανίδη, απόσταγμα δουλειάς των τελευταίων οκτώ ετών. 
Με κλειδιά τούς ντόπιους που του άνοιγαν τις πόρτες για να κερδίσει την εμπιστοσύνη των σουφιστών, με υπομονή και μια κάμερα στο χέρι, κατάφερε να αποτυπώσει εντυπωσιακές και απόκρυφες στιγμές όσων συμμετέχουν στη διαδικασία: από τους Μεβλεβήδες της Τουρκίας – τους γνωστούς περιστρεφόμενους Δερβίσηδες – ώς τους Αλεβίτες του Ικονίου, όπου μπορεί κάποιος να βρει ανάμεσά τους γυναίκες να αγκαλιάζονται με άνδρες και μάλιστα χωρίς μαντίλα. Και από τη δημόσια τελετή που γίνεται μία φορά την εβδομάδα στο Σουδάν, στην οποία συμμετέχουν ακόμη και παιδιά και θυμίζει πολύ αφρικανικό χορό, ώς τις ιδιωτικές συγκεντρώσεις στα σύνορα Ιράν – Αφγανιστάν. 
«Δεν ήταν καθόλου εύκολο και πολλές φορές ήταν και επικίνδυνο να φτάσω σε κάποιες απομακρυσμένες περιοχές. Οι άνθρωποι χρειάζονταν χρόνο για να με εμπιστευτούν και να μου επιτρέψουν να βγάλω την κάμερα», λέει ο σκηνοθέτης. 
Δεν λείπουν μάλιστα από το ξεχωριστό αυτό ταξίδι και οι δυνατές στιγμές εξορκισμού – με χτυπήματα στον πιστό για να «φύγει ο δαίμονας» – αλλά και το προσκύνημα των σούφι στους τάφους παλιών σεΐχηδων (δασκάλων), που μετά θάνατον αγιοποιούνται.