Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες: Ελληνικές ιστορίες εκδοτικής τρέλας

Το «Εκατό χρόνια μοναξιά» αποδείχθηκε το απόλυτο μπεστ σέλερ της ελληνικής εκδοτικής παραγωγής – κάποιοι ανεβάζουν τις εκτιμώμενες πωλήσεις στα 500.000 αντίτυπα. Αλλά και τα άλλα βιβλία του Μάρκες που άρχισαν να βγαίνουν πουλούσαν επίσης πολύ. Τα Νέα Σύνορα, που είχαν οικονομικές δυσκολίες τότε, άνοιξαν πανιά με τον Μάρκες. Εκείνη την εποχή όμως κανείς δεν είχε πάρει τα δικαιώματα για την Ελλάδα. Τόσο οι εκδόσεις Λιβάνη που εξέδωσαν γρήγορα αρκετά βιβλία, όσο και η Νεφέλη (τέσσερα βιβλία), τα Γράμματα (δύο), ο Κάκτος (δύο), το Πλέθρο (ένα), η Σύγχρονη Εποχή (ένα) και οι θεσσαλονικιώτικες εκδόσεις Αρπα (ένα) τα έβγαζαν, μέχρι και το 1982, χωρίς δικαιώματα – κάτι που δεν ήταν καινοφανές στην ελληνική αγορά.

Υπήρχε όμως και ένας εκδότης, ο Δημήτρης Ζάρβανος, που διέθετε οψιόν για τον Μάρκες. Ο μακαρίτης πια Ζάρβανος ήταν ένας γοητευτικός και κοσμοπολίτης εκδότης, επιρρεπής στον τζόγο και τα χρέη. Είχε «μύτη», και είχε εκδώσει εγκαίρως τρεις συγγραφείς που έγιναν μετά νομπελίστες, τους Χάινριχ Μπελ, Σολ Μπέλοου και Γουόλε Σογίνκα. Δεν είχε όμως χρήματα να βγάλει ο ίδιος τον Μάρκες και λέγεται πως ζήτησε και έλαβε για να μην ενεργοποιήσει την οψιόν. Για τριάμισι χρόνια υπήρχε αυτή η θολή, ερμαφρόδιτη κατάσταση. Ακόμη και το λογοτεχνικό περιοδικό «Πολιορκία» δημοσίευσε τρία νεανικά διηγήματα του Μάρκες.

Ολα αυτά ξεκαθαρίστηκαν το καλοκαίρι του 1982 με μία δυναμική παρέμβαση. Η ατζέντισσα που διέθετε τα δικαιώματα του Μάρκες για όλο τον κόσμο, η Καταλανή Κάρμεν Μπάλσελς (στην οποία στηρίχθηκε η μεγάλη επιτυχία της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας), ήρθε στην Αθήνα και έμεινε στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεττανία. Οι κακές γλώσσες εκείνη την εποχή έλεγαν ότι προερχόταν από μία αποτυχημένη ερωτική σχέση με Ελληνα και δεν έτρεφε φιλικά αισθήματα για τη χώρα. Ασχετα όμως από αυτό, που μπορεί να είναι και απλός θρύλος, ήθελε να ξεκαθαρίσει τις καταστάσεις και έκλεισε δύο ραντεβού: ένα με τον Δημήτρη Ζάρβανο και ένα με τον Αντώνη Λιβάνη. Ο Ζάρβανος την γνώριζε και είχε ένα θεωρητικό προβάδισμα, ο Αντώνης Λιβάνης όμως κατέφθασε με ένα υπερόπλο: την υπουργό Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη, η οποία επίσης γνώριζε την Μπάλσελς. Αποτέλεσμα; Η συμφωνία με τις εκδόσεις Λιβάνη έκλεισε στο πι και φι ενώ τον Δημήτρη Ζάρβανο η ισχυρή γυναίκα της Βαρκελώνης δεν δέχθηκε καν να τον δει.

Οι επαΐοντες λένε ότι οι πωλήσεις του Μάρκες δεν συγκρίνονται με κανενός άλλου κατόπιν, ούτε καν του πολυδιαφημισμένου Κοέλιο. Υπήρξαν και αργότερα φαινόμενα κλεψιτυπίας, με πειρατικές εκδόσεις που αντέγραφαν ακριβώς την έκδοση του Λιβάνη, προερχόμενες μάλλον από τη Βόρεια Ελλάδα. Τη μετάφραση του κολομβιανού συγγραφέα ανέλαβε πλέον η Κλαίτη Σωτηριάδου – Μπαράχας, δόκιμη επίσης μεταφράστρια, σύζυγος τότε του κολομβιανού πρέσβη Μπαράχας, προσωπικού φίλου του Μάρκες και ωραίου ανδρός, που τον περιγράφουν σαν τον κολομβιανό Γκρέγκορι Πεκ. Η Κλαίτη Σωτηριάδου είχε συναντήσει τον Μάρκες στη Λατινική Αμερική, ο οποίος την είχε βοηθήσει να λύσει μεταφραστικά προβλήματα.