Επενδύσεις με κανόνες στη θάλασσα: Το νέο θαλάσσιο χωροταξικό της ΕΕ

Τέρμα στην άναρχη ανάπτυξη των παράκτιων και θαλάσσιων περιοχών της Ευρώπης, με τη δημιουργία ειδικών ζωνών για την αλιεία, τις ιχθυοκαλλιέργειες, τον τουρισμό, τη ναυσιπλοΐα, τα υπεράκτια αιολικά πάρκα και τις έρευνες για πετρέλαιο, φιλοδοξεί να βάλει η οδηγία για τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, μέσω ενός αυστηρού οδικού χάρτη που εισάγει κανόνες για ένα καθαρότερο και σαφέστερο επενδυτικό πλαίσιο.

Η οδηγία που εγκρίθηκε την περασμένη εβδομάδα από το Ευρωκοινοβούλιο στο Στρασβούργο, υπολογίζεται ότι θα επηρεάσει την καθημερινότητα περίπου 200 εκατ. Ευρωπαίων, δηλαδή όσων κατοικούν στις παράκτιες περιοχές, καθώς προβλέπει ότι κάθε μια από τις 28 χώρες-μέλη θα πρέπει να σχεδιάσει υποχρεωτικά μέχρι το 2017 τον δικό της θαλάσσιο επιχειρηματικό χάρτη με οριοθετημένες ζώνες για κάθε κατηγορία επιτρεπόμενης δραστηριότητας. Αυτό το νέο τοπίο έχει στόχο να προσφέρει καλύτερες συνθήκες για τις επενδύσεις, αποφεύγοντας τις σημερινές αλληλεπικαλύψεις όπου μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας, βιοτεχνίες ή βιομηχανίες μπορεί να βρίσκονται ακόμη και μερικές δεκάδες μέτρα μακριά από την ακτή μιας παραλίας με γαλάζια σημαία.

Στο εξής, όταν ένας επιχειρηματίας θέλει για παράδειγμα να αναπτύξει σε παραλιακή περιοχή ένα τουριστικό συγκρότημα θα ξέρει ότι ύστερα από λίγα χρόνια δεν πρόκειται ξαφνικά να ξεφυτρώσει δίπλα του μια μονάδα ιχθυοκαλλιέργειας. Αλλά και ο ιδιώτης που αγοράζει ένα αγροτεμάχιο σε κάποια παραθαλάσσια περιοχή προκειμένου να κτίσει θα γνωρίζει εκ των προτέρων ότι δεν θα ξεπροβάλει στο μέλλον μια μονάδα καλλιέργειας οστράκων προκαλώντας μόλυνση και υποβαθμίζοντας την αξία της επένδυσής του, όπως συνέβη πριν από μερικά χρόνια στην τοποθεσία Σκροπονέρια Βοιωτίας απέναντι από τον Ευβοϊκό Κόλπο.

Από την άλλη, μια περιοχή που σήμερα είναι χαρακτηρισμένη Natura θα παραμένει για πάντα Natura χωρίς να απειλείται από τη μελλοντική παρουσία ξενοδοχειακών συγκροτημάτων ή μονάδων υδατοκαλλιεργειών, που θα αλλοιώσουν τον χαρακτήρα της.

«Οταν υπάρχει χωροταξικός σχεδιασμός» λέει στα «ΝΕΑ» η επίτροπος Θαλάσσιων Υποθέσεων και Αλιείας Μαρία Δαμανάκη που έπειτα από δική της εισήγηση τον Μάρτιο του 2013 κατέστη δυνατό να υιοθετηθεί ένα χρόνο μετά η οδηγία από το Ευρωκοινοβούλιο, «είναι πολύ πιο εύκολος ο περιβαλλοντικός έλεγχος και η εφαρμογή των διατάξεων. Σήμερα, η μία υπηρεσία ρίχνει το μπαλάκι στην άλλη και στην ουσία αδυνατίζουν ο έλεγχος και η τήρηση των περιβαλλοντικών νόμων».

Σήμερα, θαλάσσιο χωροταξικό σχέδιο έχουν μόνο κάποιες χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, συγκεκριμένα η Ολλανδία, το Βέλγιο και η Γερμανία, που μπροστά στη ραγδαία επενδυτική ανάπτυξη της Βόρειας Θάλασσας και της Βαλτικής την περασμένη δεκαετία – από εξορύξεις πετρελαίου μέχρι υπεράκτια αιολικά πάρκα – φρόντισαν να χαράξουν τις δικές τους πολιτικές, επιτυγχάνοντας να συνδυάσουν την προστασία του περιβάλλοντος με την αύξηση του ΑΕΠ.

ΑΓΝΩΣΤΗ ΕΝΝΟΙΑ. Αντίθετα, στην Ελλάδα ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός είναι ακόμη έννοια άγνωστη. Το μόνο που υπάρχει είναι δύο παλαιότερες μελέτες του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) και του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, που σε συνδυασμό με το κοινοτικό πρόγραμμα MESMA κατέγραψαν την άναρχη ανάπτυξη δραστηριοτήτων στον Κορινθιακό και στον Πατραϊκό Κόλπο, όπου οι περιοχές αλιείας, ιχθυοκαλλιέργειας, τουρισμού και Natura, αλληλοεπικαλύπτονται, κάτι που έχει ως αποτέλεσμα να απωθούνται αντί να προσελκύονται επενδυτές, ενώ προκαλείται και μόλυνση στο περιβάλλον.

Σε μια περίοδο ωστόσο που στην ενέργεια για παράδειγμα προγραμματίζονται έρευνες για πετρέλαιο στον Πατραϊκό, στο Κατάκολο, στο Ιόνιο και στην Κρήτη, το θαλάσσιο χωροταξικό σχέδιο είναι απαραίτητο.