Απέκτησαν πρόσωπο και φωνή

Η Μαριάμ Ουάρντακ είναι μεταξύ των νέων Αφγανών που πατάνε σε δύο κόσμους: στα 28 έχει περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής της στο Αφγανιστάν, μεγάλωσε όμως στις ΗΠΑ όπου η οικογένειά της είχε καταφύγει για να ξεφύγει από τον πόλεμο. Θυμάται πόσο είχε σοκαρισθεί όταν πρωτοεπισκέφθηκε το χωριό των γονιών της στο Αφγανιστάν πριν από μια δεκαετία. «Μια γυναίκα δεν έδειχνε καν το πρόσωπό της στον αδελφό του άνδρα της που ζούσαν μαζί στο ίδιο σπίτι επί 25 χρόνια» περιγράφει. «Ο κόσμος αστειευόταν ότι εάν κάποιος απήγαγε τις γυναίκες της οικογένειας, θα έπρεπε να τις βρουν από τη φωνή τους. Τώρα οι γυναίκες δείχνουν τα πρόσωπά τους – όλοι βλέπουν τα πρόσωπα όλων».

Η μητέρα της Μαριάμ, Ζάκια, αποτελεί παράδειγμα. Κάποτε φορούσε μπούρκα δημοσίως όμως τώρα έχει τυπώσει το πρόσωπό της σε φυλλάδια που μοιράστηκαν σε όλη την επαρχία Σαϊνταμπάντ, όπου οι Ταλιμπάν είναι ακόμα ισχυροί.

Στις εκλογές που διεξάγονται αύριο στο Αφγανιστάν η γυναικεία παρουσία είναι – δεδομένων των συνθηκών – έντονη. Περίπου 300 γυναίκες για θέσεις στα τοπικά συμβούλια σε όλη τη χώρα – για πρώτη φορά ο αριθμός τους είναι τόσο μεγάλος. Και για πρώτη φορά, μια γυναίκα, η Χαμπίμπα Σαρόμπι, πρώην κυβερνήτης της επαρχίας Μπάμιαν, είναι υποψήφια για αντιπρόεδρος της χώρας. Και αυτό δημιουργεί ευφορία στις γυναίκες μιας χώρας που δοκιμάζεται τόσο σκληρά από πολέμους και εμφύλιες συγκρούσεις.

Ομως η ανησυχία για τις εξελίξεις εάν επικρατήσουν οι υπερσυντηρητικοί δεν λείπει. Η Χαμπίμπα γυρνά όλη τη χώρα και κάνει ομιλίες σε κυρίως αντρικό κοινό, αγνοώντας τις απειλές για τη ζωή της που εκτοξεύουν εναντίον της οι μουλάδες. Στέκεται δίπλα στον υποψήφιο πρόεδρο Ζαλμάι Ρασούλ, πρώην υπουργό Εξωτερικών πιστό στον νυν πρόεδρο Χαμίντ Καρζάι, που δεν μπορεί να διεκδικήσει και πάλι το αξίωμα. Το γεγονός ότι η 57χρονη Σαρόμπι μπορεί να μιλά χωρίς να τη διακόπτουν σε μια από τις συντηρητικές περιοχές της χώρας είναι από μόνο του σημάδι προόδου.

Το Αφγανιστάν γνώρισε τη σοβιετική εισβολή από το 1979 έως το 1989, αργότερα την άνοδο των Ταλιμπάν και από το 2001 διεξάγεται στο έδαφός του ένας αιματηρός πόλεμος μεταξύ των Ταλιμπάν και των διεθνών δυνάμεων. Οι πολίτες κάτω των 35 ετών δεν ξέρουν τι θα πει ειρήνη και ανάπτυξη. Και πολύ περισσότερο οι γυναίκες. Γι’ αυτό ακόμα και η παραμικρή πρόοδος είναι σημαντική: όλοι οι υποψήφιοι για την προεδρία που προηγούνται έχουν μιλήσει υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών.

Υπάρχουν βέβαια και βίαιες αναμνήσεις του παρελθόντος. Ο στρατηγός Αμπντούλ Ρασίντ Ντόστουμ, ένας ουζμπέκος πολέμαρχος που είναι υποψήφιος αντιπρόεδρος δίπλα στον τεχνοκράτη και σπουδαγμένο στη Δύση Ασράφ Γκάνι, υπήρξε πρωταγωνιστής του εμφυλίου στη δεκαετία του ’90. Πριν από πέντε χρόνια ο Γκάνι τον είχε καταγγείλει ως «δολοφόνο». Τώρα κρατιούνται χέρι χέρι στη σκηνή και ζητούν ψήφους.

Οι νέοι που ψηφίζουν για πρώτη φορά έσπευσαν μαζικά να εγγραφούν στους εκλογικούς καταλόγους τις τελευταίες εβδομάδες, χωρίς να φοβούνται τις πρόσφατες επιθέσεις σε γραφεία της εκλογικής επιτροπής. Στις προεκλογικές συγκεντρώσεις που διεξάγονται εδώ και δύο μήνες παρατηρείται όλο και μεγαλύτερη συμμετοχή. Είναι ένα ελπιδοφόρο διάλειμμα σε μια χώρα που έχει καταστραφεί από τις συγκρούσεις.

Αγωνίστρια για τα δικαιώματα της γυναίκας
Η Χαμπίμπα Σαρόμπι είναι γιατρός και έχει διατελέσει υπουργός Πολιτισμού και Γυναικείων Θεμάτων. Την περίοδο που βρίσκονταν οι Ταλιμπάν στην εξουσία αναγκάστηκε να καταφύγει στο Πακιστάν, επέστρεφε όμως μυστικά για να διδάσκει νεαρά κορίτσια που απαγορευόταν να πάνε σχολείο. Το 2008 το περιοδικό «Τάιμ» τη συμπεριέλαβε στους «Ηρωες για το Περιβάλλον» για την προσπάθειά της να δημιουργήσει εθνικό πάρκο στο Μπάμιαν.