«Φοβάμαι μ’ όλον που είμαι αθώος»

Πρωταγωνίστησε στην πρώτη ελληνική πράξη ανταρσίας εναντίον των Γερμανών, στην καρδιά της Αθήνας. Οπλο του δεν ήταν το τουφέκι, αλλά εκείνο που ήξερε να χειρίζεται καλύτερα από όλα, ο λόγος. Η ομιλία του εκείνη, στους συναδέλφους του, στην Τράπεζα της Ελλάδος λίγο έλειψε να τον οδηγήσει στο εκτελεστικό απόσπασμα. Και σπάνια ντοκουμέντα από εκείνη την εποχή αναδεικνύονται σήμερα σε ειδική εκδήλωση και αφιερωματική έκδοση που διοργανώνει η Τράπεζα με αφορμή τα 110 χρόνια μετά τη γέννησή του.

Ηρωας αυτής της ιστορίας δεν είναι άλλος από τον συγγραφέα της «Αιολικής Γης» και της «Γαλήνης», τον Ηλία Βενέζη, κατά κόσμον Ηλία Μέλλο, ο οποίος εργάστηκε στην Τράπεζα της Ελλάδος από το 1930 έως το 1957.

Ηταν μεσημέρι της 28ης Οκτωβρίου του 1943, όταν με απόφαση του συλλόγου υπαλλήλων το προσωπικό συγκεντρώθηκε στη μεγάλη αίθουσα για να τιμηθεί η μνήμη των συναδέλφων που είχαν πέσει στον πόλεμο, παρά τη σχετική απαγόρευση των Γερμανών. Ενώ η τελετή εξελισσόταν, τα SS εμφανίστηκαν και άρχισαν να πυροβολούν τους υπαλλήλους αποκλείοντας ταυτοχρόνως την πιθανότητα εξόδου από το κτίριο.

«Εβαλαν όλους τους υπαλλήλους να σχηματίσουν ένα γιγαντιαίον κύκλον, τους είπαν να σηκώσουν τα χέρια και τους εκράτησαν έτσι όρθιους, ώρας ατελειώτους, νέους και γέροντας… Ηρχισαν τας αναζητήσεις και τας ανακρίσεις ζητούντες τους πρωταιτίους» θα γράψει χρόνια αργότερα στο περιοδικό των εργαζομένων στην Τράπεζα «Κύκλος» ο Ηλίας Βενέζης.

Κάποιος συνεργάτης των Γερμανών τελικά έδωσε έναν κατάλογο ονομάτων και οι συλληφθέντες – και ο Βενέζης ανάμεσά τους δεδομένου ότι είχε βγάλει λόγο περί ελευθερίας στη συγκέντρωση – οδηγήθηκαν στις φυλακές Αβέρωφ.

«Η απομόνωσίς μας εξακολουθεί και φοβάμαι μ’ όλον που είμαι αθώος. Γρήγορα, γρήγορα, μην επαναπαυθήτε. Να φανής αγάπη μου και στην περίπτωση αυτή γενναία. Το νου σου στο παιδάκι μας. Ποτέ δεν ήξερα πόσο πολύ σ’ αγαπώ όσο τώρα. Να πάρετε το ποδηλατάκι της Αννούλας και να της το δώσετε από μέρους μου που λείπω σε ταξίδι» γράφει σε επιστολή του προς τη σύζυγό του Σταυρίτσα, δίνοντας οδηγίες παράλληλα ώστε η κόρη του να μην αντιληφθεί τον πραγματικό λόγο της απουσίας του.

Ο Ηλίας Βενέζης καταδικάζεται σε θάνατο. Για την απελευθέρωσή του πλήθος προσωπικοτήτων του πνεύματος υπογράφουν επιστολή – έκκληση προς την Κομαντατούρ και τονίζουν πως πρόκειται για έναν φιλήσυχο άνθρωπο, σπουδαίο συγγραφέα και πατέρα ενός παιδιού. Ανάμεσα στις δεκάδες υπογραφές δε, στο ντοκουμέντο που δημοσιεύεται μαζί με την επιστολή προς τη σύζυγό του στην επετειακή έκδοση του «Κύκλου» που κυκλοφορεί αυτές τις ημέρες, μπορεί κάποιος να διακρίνει εκείνες των Αγγελου Σικελιανού, Στράτη Μυριβήλη, Γιώργου Θεοτοκά, Ιωάννη Κακριδή και Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Και τελικά ο Ηλίας Βενέζης απελευθερώνεται και από εκείνη τη δραματική εμπειρία του εμπνέεται το θεατρικό έργο «Μπλοκ C».

Τούτη η περιπέτεια με τα μοναδικά της ντοκουμέντα είναι μόνο μερικά από όσα περιλαμβάνονται στην ειδική έκδοση που επιμελήθηκε το Κέντρο Πολιτισμού, Ερευνας και Τεκμηρίωσης της Τραπέζης της Ελλάδος – του οποίου οι αρμοδιότητες περιλαμβάνουν το μουσείο, τη βιβλιοθήκη, το ιστορικό αρχείο, τις συλλογές και τις εκδόσεις της Τραπέζης –  καθώς στο επετειακό τεύχος του «Κύκλου» (που δεν πωλείται) συμπεριλαμβάνονται χρονογραφήματα και οδοιπορικά που δημοσίευε ο λογοτέχνης στο περιοδικό και η αλληλογραφία του με τους διοικητές Εμμανουήλ Τσουδερό και Κυριάκο Βαρβαρέσο σχετικά το «Χρονικόν της Τραπέζης της Ελλάδος», μια εξιστόρηση της πρώτης 25ετίας της Τραπέζης ύστερα από παρότρυνση του τότε διοικητή Ξενοφώντα Ζολώτα.

ΣΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ
Τιμητική εκδήλωση
Στο πλαίσιο της επετείου 110 χρόνων από τη γέννηση του Ηλία Βενέζη, τη Δευτέρα στις 18.00 πραγματοποιείται κλειστή εκδήλωση στο κεντρικό κτίριο της Τράπεζης της Ελλάδος παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Κάρολου Παπούλια, με τη συμμετοχή του διοικητή της Τραπέζης Γιώργου Προβόπουλου, των συγγραφέων Τάκη Θεοδωρόπουλου και Τάκη Χατζηαναγνώστου και της κόρης του τιμώμενου Αννα Βενέζη Κοσμετάτου. Διηγήματα θα διαβάσει ο Χρήστος Λούλης. Συντονίζει ο δημοσιογράφος Νίκος Βατόπουλος.