Τα κλεμμένα αρχαία μπαίνουν στο «πλυντήριο» των δημοπρασιών

αλογυαλισμένα και συντηρημένα σαν να έχουν βγει μόλις από την προθήκη ενός μουσείου. Ως άλλα μοντέλα είχαν ποζάρει για τους καταλόγους δύο εκ των μεγαλύτερων οίκων δημοπρασιών παγκοσμίως: μια οινοχόη του 2ου αι. π.Χ. και μία πυξίδα, μια κοσμηματοθήκη δηλαδή, του 3ου αι. π.Χ.

Λίγες μόνο ώρες πριν να βγουν στο σφυρί των οίκων Κρίστις και Μπόναμς, αντιστοίχως, αποσύρθηκαν από τη διαδικασία. Ο λόγος; Ηταν προϊόντα αρχαιοκαπηλίας και υπήρχαν ατράνταχτες αποδείξεις γι’ αυτό. Πίσω δε από την αποκάλυψη βρίσκεται ελληνικός δάκτυλος, αφού ο ερευνητής που επισήμανε την πραγματική προέλευση των αρχαιοτήτων – είναι κλεμμένα από την Ιταλία – είναι ο ειδικός σε θέματα διεθνούς αρχαιοκαπηλίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δρ Χρήστος Τσιρογιάννης.

Τα δύο επίμαχα αντικείμενα εκτιμάται ότι προέρχονται από την πλούσια «λεία» που είχαν συγκεντρώσει τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 δύο από τους μεγαλύτερους ιταλούς εμπόρους αρχαιοτήτων – ο Τζιάκομο Μέντιτσι και ο Τζιανφράνκο Μπεκίνα – οι οποίοι έχουν καταδικαστεί για παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων.

Το αρχείο του Μέντιτσι κατασχέθηκε το 1995 στη Γενεύη. Εκείνο του Μπεκίνα το 2002 στη Βασιλεία. Χιλιάδες φωτογραφίες και έγγραφα ήρθαν στο φως. Αρχαιότητες ανεκτίμητης αξίας, άλλες ακόμη βουτηγμένες στο χώμα, αποκαλύφθηκαν μαζί με πολύτιμες πληροφορίες για τους αρχαιοκαπήλους που τροφοδοτούσαν με εμπόρευμα το διεθνές κύκλωμα και έσκαβαν ακόμη και με εκσκαφείς. Πολλά κομμάτια από αυτήν την πραμάτεια πέρασαν από όλες σχεδόν τις αίθουσες των μεγάλων οίκων δημοπρασιών και άλλαξαν χέρια για πολλά εκατομμύρια στερλίνες.

Παρά τις αποκαλύψεις ωστόσο, λίγες φορές οι οίκοι αποφάσιζαν να αποσύρουν τις αποδεδειγμένα κλεμμένες αρχαιότητες από τη δημοπρασία. «Γνωρίζουν ότι οι αρχαιότητες είναι παράνομες και όμως δεν κάνουν τίποτα. Ακόμη και όταν κυβερνήσεις εμφανίζονται με στοιχεία και τις διεκδικούν, αδιαφορούν και προχωρούν στη διαδικασία. Το μόνο που φοβούνται είναι η αρνητική δημοσιότητα» λέει στα «ΝΕΑ» ο Χρήστος Τσιρογιάννης πουυ εντόπισε τις δύο κλεμμένες αρχαιότητες στη δημοπρασία των Κρίστις η οποία διεξήχθη χθες και των Μπόναμς που πραγματοποιείται σήμερα.

ΤΡΙΑ ΑΡΧΕΙΑ. Ο έλληνας αρχαιολόγος που έχει στο παρελθόν συνεργαστεί με τη Δίωξη Αρχαιοκαπηλίας και τα υπουργεία Δικαιοσύνης και Πολιτισμού έχει πρόσβαση τόσο στα αρχεία Μέντιτσι και Μπεκίνα όσο και στο αρχείο του διδύμου Ρόμπιν Σάιμς και Χρήστου Μιχαηλίδη, γνωστού από την υπόθεση της Σχοινούσας. Και από το 2007 έως σήμερα ξεσκονίζει τους καταλόγους των δημοπρασιών των μεγάλων οίκων για να εντοπίσει αρχαιότητες που αποτελούν προϊόντα αρχαιοκαπηλίας.

«Σχεδόν σε κάθε δημοπρασία θα εντοπίσω ένα, δύο αντικείμενα που δεν έχουν καθαρό παρελθόν, αλλά υπάρχουν και φορές που μπορεί να ταυτίσω ακόμη και επτά αντικείμενα σε έναν κατάλογο» συνεχίζει ο δρ. Τσιρογιάννης.

Μόλις εντοπίσει τα προϊόντα λαθρανασκαφής τα στέλνει προς δημοσίευση στο βραβευμένο ιστολόγιο lootingmaters του καθηγητή Ντέιβιντ Γκιλ, από το οποίο ενημερώνονται όσοι τους απασχολούν ζητήματα περί την αρχαιοκαπηλία και ενημερώνει τις κυβερνήσεις των χωρών από τις οποίες υπάρχουν ενδείξεις ή αποδείξεις ότι οι αρχαιότητες έχουν κλαπεί.

Δύο ειδών ήταν τα στοιχεία από τα αρχεία Μέντιτσι και Μπεκίνα στη συγκεκριμένη περίπτωση που έδειξαν ότι η οινοχόη και η πυξίδα ήταν προϊόντα αρχαιοκαπηλίας από την Ιταλία: φωτογραφίες – στην περίπτωση της πυξίδας μάλιστα η πολαρόιντ δείχνει το αγγείο βρώμικο και σπασμένο, χωρίς να έχει περάσει από τα χέρια συντηρητή – και έγγραφα, κυρίως τιμολόγια και αποδείξεις.

«Το αντικείμενο που βρισκόταν στον κατάλογο των Κρίστις είχε πωληθεί σε δημοπρασία των Σόθμπις το 1988, πράγμα που σχεδόν μετά βεβαιότητος, όπως ξέρουν όλοι οι άνθρωποι του χώρου, σημαίνει ότι προερχόταν από τις αποθήκες του Μέντιτσι. Το υπό δημοπράτηση αντικείμενο των Μπόναμς φέρεται να εμφανίζεται το 1987 χωρίς να αποσαφηνίζεται η προέλευσή του, γεγονός που είναι αρκετό για να υποπτευθούμε ότι πρόκειται για προϊόν αρχαιοκαπηλίας» εξηγεί ο ερευνητής.

Επειτα από κάθε έρευνα ο Χρήστος Τσιρογιάννης ενημερώνει τις ενδιαφερόμενες χώρες. «Πάντα ειδοποιώ το Τμήμα Οικονομικού Εγκλήματος και τις εισαγγελικές Αρχές στην Ιταλία. Υπάρχουν και περιπτώσεις που τα πράγματα δεν είναι απολύτως σαφή και υπάρχουν στοιχεία που μπορεί να αφορούν και τις ελληνικές Αρχές. Η απάντηση που λαμβάνω ωστόσο είναι ότι δεν έχουν επαρκή στοιχεία για να προχωρήσουν στη διεκδίκηση».

Οι Ιταλοί, μετά και τη δημοσιότητα που πήρε το θέμα, πίεσαν τους οίκους να αποσύρουν τις αρχαιότητες και ζήτησαν τον επαναπατρισμό τους.

ΟΙ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΙΕΣ. Για ποιο λόγο όμως οι οίκοι δημοπρασιών αδιαφορούν για την προέλευση των αρχαιοτήτων που πωλούν; «Διότι θεωρούν ότι μπορούν να ξεφύγουν και επικαλούνται ότι δεν έχουν πρόσβαση στα αρχεία που έχουμε εμείς. Αυτό είναι αλήθεια, αλλά είναι και μια δικαιολογία. Δεν θα είχαν εμπλακεί στην πώληση παράνομων αντικειμένων εάν πολύ απλά δεν διακινούσαν αρχαιότητες χωρίς βεβαιωμένο ιστορικό συλλογής πριν από το 1970, οπότε και ισχύει η συνθήκη της UNESCO, περί προστασίας πολιτιστικών αγαθών. Επιπλέον δεν υφίστανται νομικές συνέπειες. Στη χειρότερη περίπτωση θα τα αποσύρουν από τη δημοπρασία. Εξάλλου, ας μην ξεχνάμε ότι η αγορά αρχαιοτήτων παρά την οικονομική ύφεση όχι μόνο διατηρεί σταθερές τιμές αλλά αποτελεί δυστυχώς και επικερδή επένδυση» καταλήγει ο Χρήστος Τσιρογιάννης.