Αυτοί που δίνουν φωνή στα άψυχα

Υλικά απλά, καθημερινά, θα έλεγες ταπεινά… Το ξύλο, το μέταλλο, το πλαστικό, ο πηλός, το δέρμα. Πως γίνεται και αποκτούν «φωνή»; Οι άνθρωποι που έχουν επενδύσει δουλειά, μεράκι και αφοσίωση σε μια τέχνη αρχαία όπως αυτή του οργανοποιού μας εξηγούν τον τρόπο. Μας περιγράφουν μια διαδικασία που μοιάζει με μυσταγωγία, που ειναι σχεδόν μαγική. Η φαντασία, η δημιουργικότητα, ο σεβασμός στην παράδοση και συγχρόνως η επιθυμία να την εξελίξεις, το πάθος του καλλιτέχνη  είναι τα βασικά εργαλεία με τα οποία ο Ζήσης και η Κλειώ δουλεύουν τα υλικά τους και τα μετατρέπουν σε μουσικά όργανα τα οποία μάλιστα ταξιδεύουν τη φήμη της χώρας μας και εκτός συνόρων. Ας τους ακούσουμε…

Τα βιολιά Στραντιβάριους ή Στραντς θεωρούνται κορυφαία στον κόσμο της κλασικής μουσικής. Η τονική ποιότητα, οι αρμονικές και ο πλούσιος ήχος τους τα κάνουν όνειρο για κάθε βιολονίστα, αλλά μόνο λίγοι και τυχεροί καταφέρνουν να παίξουν με ένα από αυτά.  

Ωστόσο, στην Ελλάδα υπάρχει ένας κατασκευαστής βιολιού του οποίου η φήμη έχει ξεπεράσει τα σύνορα της χώρας και το όνομά του είναι καταχωρισμένο στον μεγαλύτερο κατάλογο κατασκευαστών βιολιών του κόσμου στο περιοδικό «The STRAD». Πρόκειται για τον Ζήση Μητρά από το χωριό Μύρα της Λάρισας, ο οποίος, αν και κατασκευάζει ή επισκευάζει βιολιά από το 1985, ακόμα μιλά με ενθουσιασμό γι’ αυτή την ενασχόληση καθώς δεν τη θεωρεί ακριβώς δουλειά. «Φτιάχνω βιολιά για να δοξάσω την Ελλάδα και όχι να κάνω λεφτά» λέει με μια δόση υπερηφάνειας.

Το ξύλο παίζει τον σημαντικότερο ρόλο για την ποιότητα του ήχου. «Υπάρχουν πέντε ειδών πλατάνια, αλλά ο νεροπλάτανος, αυτό που λέμε και σφενδάμι, είναι το καλύτερο. Το βιολί είναι κατασκευασμένο όλο από σφενδάμι, εκτός από το καπάκι που είναι από έλατο. Αλλά πρέπει  να ξέρεις να το κόβεις για να φαίνονται  ωραία τα νερά του» εξηγεί ο Ζήσης Μητράς. Και δίνει μεγάλη σημασία σε αυτό, καθώς τα νερά δίνουν διαφορετική αίγλη στην όψη του οργάνου.

«Ρόλο παίζει και το βερνίκι με το οποίο θα βαφτεί» λέει ο λαρισαίος οργανοποιός και συνεχίζει: «Το πιο σημαντικό όμως είναι το ξύσιμο του ξύλου, καθώς ανάλογα με το πόσο βαθύ είναι αλλά και το πώς το κάνεις αλλάζει και η φωνή του βιολιού». Γι’ αυτό τον σκοπό χρησιμοποιεί  μικρόμετρο ακριβείας, το οποίο θεωρεί το σπουδαιότερο εργαλείο για την κατασκευή του οργάνου: «Παλαιότερα, έβαζαν το ξύλο μπροστά από το φως για να αντιληφθούν την ομοιομορφία του και το πόσο λεπτό είναι» συμπληρώνει.

Για να φτιαχτεί ένα βιολί χρειάζονται περίπου δύο μήνες. Αφού επιλεγεί το ξύλο, στη συνέχεια θα κοπεί με μεγάλη προσοχή στις σωστές διαστάσεις για όλα τα τμήματα του οργάνου. Επειτα θα βαφτεί και όταν στεγνώσει θα αρχίσει η συναρμολόγηση, ενώ ο Ζήσης Μητράς βάζει την προσωπική του σφραγίδα, το όνομα και τα στοιχεία του στο εσωτερικό.   

Ομως ο βασικός στόχος του είναι η μέγιστη ποιότητα ήχου και καθώς δεν έχει τις ανάλογες μουσικές γνώσεις ζητεί τη γνώμη φτασμένων μουσικών. Ετσι, μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής, το βιολί εξετάζεται από έμπειρους καθηγητές κλασικής μουσικής αλλά και από τον πρώην διευθυντή Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης Κώστα Πατσαλίδη. «Οι παρατηρήσεις τους για τη βελτίωση των μουσικών οργάνων αποτελεί πρόκληση για μένα» τονίζει.  Η παράδοση της οικογένειας Μητρά έχει περάσει και στην επόμενη γενιά, ενώ ο μεγαλύτερος γιος του Γιώργος, «ο κύριος καθηγητής» όπως τον αποκαλούν, κατασκευάζει ήδη τα δικά του όργανα.    

Η ελληνικής καταγωγής Κλειώ Ξηρού που μεγάλωσε στη Νέα Υόρκη θεωρείται από τους σημαντικότερους οργανοποιούς της χώρας μας. Κατασκευάζει και επισκευάζει κρουστά για μουσικούς και μουσεία στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Υστερα από χρόνια μελέτης και μαθητείας στην κατασκευή οργάνων, το 1999 άνοιξε το εργαστήριό της στην Αθήνα, όπου ήρθε ακολουθώντας τον έλληνα άνδρα της που γνώρισε στην Αμερική. Τη βρήκα σε ένα ημιυπόγειο στη Νέα Σμύρνη, όπου έχει στήσει το μικρό βασίλειό της.

Ομως ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Οι γονείς της ζούσαν στον Καναδά, αλλά η ίδια γεννήθηκε και έζησε στη Νέα Υόρκη. «Η πόλη είναι κορυφαία, αρκεί να έχεις λεφτά» λέει χαμογελώντας. Ηταν ακόμα φοιτήτρια όταν άρχισε να ταξιδεύει στην Ελλάδα και ενώ μέχρι τότε άκουγε εναλλακτική ροκ της εποχής, ενθουσιάστηκε όταν ήρθε σε επαφή με την ελληνική παραδοσιακή και λαϊκή μουσική. «Ερωτεύτηκα την Ελλάδα και τη μουσική της και ερχόμουν πλέον κάθε χρόνο» λέει η Κλειώ. «Μάλιστα, όταν άκουσα σμυρναίικα και αργότερα παραδοσιακά τραγούδια, ο έρωτας ολοκληρώθηκε καθώς ανακάλυψα τον πλούσιο ρυθμό τους, αντίθετα με τη μουσική που άκουγα μέχρι τότε, η οποία πλέον μου φαινόταν φτωχή. Με συνεπήρε ο ήχος τους, η μελωδία και κυρίως ο ρυθμός και αυτό με έκανε να θέλω να μάθω να παίζω» τονίζει.

Αρχισε να παίζει κρουστά στο πανεπιστήμιο και επειδή τα περισσότερα όργανα ήταν παλιά και ταλαιπωρημένα, αναγκάστηκε να κάνει και τις πρώτες επισκευές. «Αυτό με υποχρέωσε να ψάξω τον ήχο περισσότερο και να μην τον θεωρώ δεδομένο, ανακαλύπτοντας σιγά σιγά μυστικά από τα οποία εξαρτάται η ποιότητά του. Σύντομα άρχισα να κάνω τις δικές μου δοκιμές και πιστεύω ότι τελικά κατάφερα να έχω το δικό μου ηχόχρωμα» λέει με σιγουριά.

Σύμφωνα με την ίδια, ο ήχος στα κρουστά εξαρτάται από το δέρμα αλλά και από το υλικό του σώματος του οργάνου. Το δέρμα μπορεί να είναι από ψάρι, κατσίκι ή μοσχάρι – το κατσίκι είναι το πιο συνηθισμένο. Υπάρχουν και συνθετικά, αλλά το φυσικό δίνει πιο ζεστό ήχο. Οσο για το σώμα, μπορεί να είναι από μέταλλο, πηλό, ξύλο ή κοντραπλακέ. Τα τουμπελέκια είναι συνήθως μεταλλικά ή από πηλό, ενώ το παραδοσιακό ντέφι και το μικρό νταούλι κατασκευάζονται από ξύλο που μπορεί να είναι μονοκόμματο ή από πολλές στρώσεις λεπτού ξύλου, το οποίο αφού κοπεί στις διαστάσεις που πρέπει θα κολληθεί, με τους σφιγκτήρες να το συγκρατούν για ένα 24ωρο προκειμένου να πάρει το σχήμα που πρέπει. Μετά τρίβεται με πλάνη ή με παστράγκολο (είδος πλάνης), δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στην περιοχή όπου το δέρμα έρχεται σε επαφή με το ξύλο. Στη συνέχεια περνιέται με βερνίκι. Οταν στεγνώσει εφαρμόζεται και σταθεροποιείται το δέρμα. «Τότε είναι η στιγμή που κορυφώνεται η ανυπομονησία καθώς περιμένεις να το ακούσεις, να επιβεβαιωθείς για το σωστό της προσπάθειάς σου. Είναι σαν να δίνεις ζωή σε ένα άψυχο» τονίζει η Κλειώ.