Οταν αρχαία και προεδρίες αλλάζουν χέρια

H Οντρεϊ Χέπμπορν κάνοντας «Διακοπές στη Ρώμη» κέρδισε ένα Οσκαρ πρώτου γυναικείου ρόλου. Η θεά Αθηνά με το δόρυ στο χέρι και την περικεφαλαία της συντροφιά με μια αρχαϊκή κόρη από την Ακρόπολη και έναν χάλκινο έφηβο ύστερα από τέσσερις μήνες διακοπών στη Ρώμη τι μπορούν να κερδίσουν για την Ελλάδα;

«Θα στείλουν πολλαπλά μηνύματα και θα τονίσουν ότι η σύζευξη του ελληνικού και του ρωμαϊκού πολιτισμού δημιούργησαν το υπόβαθρο της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς και ταυτότητας της Ευρώπης, και μάλιστα σε μια εποχή που έχει ανοίξει ο διάλογος για το μέλλον της Ευρώπης» είναι η εκτίμηση του υπουργού Πολιτισμού Πάνου Παναγιωτόπουλου.

Με στόχο την αποστολή αυτού του «πολλαπλού μηνύματος», 11 έργα τέχνης – από εμβληματικές αρχαιότητες όπως το ανάγλυφο της Σκεπτόμενης Αθηνάς έως τον Αγιο Πέτρο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου και πίνακες των Κωνσταντίνου Παρθένη και Γιάννη Μόραλη – έχουν ήδη εγκατασταθεί στο Προεδρικό Μέγαρο της Ιταλίας και μαζί με 14 έργα τέχνης ιταλικών μουσείων – από τον αριστουργηματικό κρατήρα του Ευφρονίου έως τον Ιωάννη τον Πρόδρομο του Καράβατζιο – συνθέτουν την έκθεση «Κλασικισμός και Ευρώπη. Το ευρωπαϊκό πεπρωμένο της Ελλάδας και της Ιταλίας». Εκθεση που διοργανώνεται στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση από την προεδρία της Ιταλικής Δημοκρατίας σε συνεργασία με το υπουργείο Εξωτερικών, το γραφείο ελληνικής προεδρίας και το ΥΠΠΟΑ υπό την επιμέλεια του διακεκριμένου αρχαιολόγου Λουί Γκοντάρ και εγκαινιάζεται αύριο από τον έλληνα Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια και τον ιταλό ομόλογό του Τζόρτζιο Ναπολιτάνο. Προγραμματίζεται δε, λίγο μετά την παράδοση της σκυτάλης της προεδρίας στην Ιταλία, το καλοκαίρι, η έκθεση να μεταφερθεί στην Ελλάδα.

Ακολουθώντας τη ρήση ουκ εν τω πολλώ το ευ και οι δύο πλευρές της Αδριατικής επέλεξαν έργα με μεγάλη συμβολική σημασία χωρίς να δώσουν βάρος στον αριθμό αλλά στο κατά πόσον αυτά μπορούν να αφηγηθούν την πολιτιστική διαδρομή από την 3η χιλιετία π.Χ. έως τον 20ό αιώνα.

Ως άλλη Αριάδνη, την άκρη του νήματος κρατά ένα κυκλαδικό ειδώλιο αναδεικνύοντας το γεγονός ότι επίκεντρο και των δύο πολιτισμών ήταν πάντοτε ο άνθρωπος. Το εντυπωσιακό λίθινο αγγείο (ρυτό) που έχει τη μορφή κεφαλής ταύρου με χρυσά κέρατα ακολουθεί ως εκπρόσωπος του πρώτου μεγάλου πολιτισμού που γεννήθηκε στην Ευρώπη, του μινωικού.
Επόμενος σταθμός της ιστορικής αυτής διαδρομής είναι η στιγμή που η ελληνική γλώσσα καταγράφεται για πρώτη φορά στις πήλινες πινακίδες Γραμμικής Β’ και στη Ρώμη επιλέχθηκε να ταξιδέψει μία που αναφέρεται στην παραγωγή αρωματισμένου ελαίου, προϊόντος που μεταφερόταν στην Ιταλία μέσω ψευδόστομων αμφορέων, όπως εκείνος του 13ου αιώνα που έχει βρεθεί στη γειτονική χώρα.

«Κάπως έτσι ξεκινούν οι επαφές ανάμεσα στις δύο χώρες, Ελλάδα και Ιταλία, στην προϊστορική εποχή. Οι αιώνες που θα ακολουθήσουν θα τις φέρουν ακόμη πιο κοντά σε επίπεδο οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό, θρησκευτικό αλλά κυρίως, και πιο ουσιαστικά, σε επίπεδο πνευματικό και πολιτιστικό. Την εποχή του Μεγάλου Αποικισμού, από τον 8ο ώς τον 6ο αι., η Νότια Ιταλία και η Σικελία θα ονομαστούν Μεγάλη Ελλάδα» επισημαίνει η γενική διευθύντρια αρχαιοτήτων του ΥΠΠΟΑ Μαρία Βλαζάκη.

Η δυναμική Αμαζόνα από το αέτωμα του ναού Απόλλωνος Δαφνηφόρου στην Ερέτρια (σήμερα στην Ιταλία) είναι έτοιμη να κάνει το βήμα από τον 6ο στον 5ο αι. π.Χ., όπως και ο νεκρός άνδρας στη «Στήλη του Βοργία», ενώ η κόρη από την Ακρόπολη παραμένει αυστηρή με το χαμόγελο παγωμένο στα χείλη της.

Ο αγώνας κατά της αρχαιοκαπηλίας που δένει επίσης τις δύο χώρες δεν απουσιάζει από την έκθεση καθώς δυναμικό «παρών» δίνουν τόσο ο αριστουργηματικός κρατήρας του Ευφρονίου – επεστράφη στην Ιταλία από το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης – όσο και ο χάλκινος έφηβος που επαναπατρίστηκε στην Ελλάδα από το Ζααρμπρίκεν της Γερμανίας.

Η εποχή της αθηναϊκής δημοκρατίας σημαίνεται με το Σύνταγμα των Τυραννοκτόνων – Αρμόδιος και Αριστογείτων – (ρωμαϊκά αντίγραφα αγαλμάτων του 4ου αι. π.Χ.) και τη Σκεπτόμενη Αθηνά που θρηνεί τους νεκρούς των Περσικών Πολέμων.

Ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος που σφράγισε τις σχέσεις Ρώμης και Μεγάλης Ελλάδας τον 3ο αι. π.Χ., ο χριστιανισμός όπως εκπροσωπείται από τη βυζαντινή εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας και το Ευαγγέλιο του Ροσάνο – μια πορφυρή περγαμηνή με μοναδικές μικρογραφίες -, αλλά και το υπόβαθρο που δημιούργησε για την τέχνη της Κεντρικής Ευρώπης, όπως αποκρυσταλλώθηκε στο έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (στην έκθεση παρουσιάζεται ο Αγιος Πέτρος) και σε εκείνο του επαναστάτη Καραβάτζιο που επέλεξε ένα χαμίνι ως πρότυπο για τον Ιωάννη τον Πρόδρομο δείχνουν τη διαχρονική σύνδεση των δύο χωρών.

Για να πέσει η αυλαία με τη νοσταλγική αναζήτηση της κλασικής Αθήνας μέσω των έργων του Κωνσταντίνου Παρθένη και του Γιάννη Μόραλη.

info
H έκθεση «Κλασικισμός και Ευρώπη. Το ευρωπαϊκό πεπρωμένο της Ελλάδας και της Ιταλίας» εγκαινιάζεται αύριο στο Προεδρικό Μέγαρο στη Ρώμη και θα διαρκέσει ώς τις 15 Ιουλίου. Από τον Σεπτέμβριο θα μεταφερθεί στην Αθήνα, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.