Το φάντασμα Λαλιώτη πάνω από την Κεντροαριστερά

Το Σάββατο 8 Μαρτίου, στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, ένα κινούμενο ποτάμι από προσωπικότητες που, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, χωρίζουν ή ξανασυναντιούνται στην περιοχή που αυτοπροσδιορίζεται ως Κεντροαριστερά (την περιοχή που αρχίζει από την ευρωπαϊκή πτέρυγα της ΝΔ και τελειώνει στον σοβιετόφιλο κομμουνισμό ή στον λεγόμενο ριζοσπαστικό αριστερισμό), παρακολουθούν τις εργασίες της πανελλήνιας συνδιάσκεψης για τη συγκρότηση της Ελιάς, πίνουν καφέδες και παίρνουν μέρος σε πηγαδάκια. Είναι η δεύτερη ημέρα της συνδιάσκεψης, όλοι περιμένουν τον υποψήφιο του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος (ΕΣΚ) για την προεδρία της Κομισιόν Μάρτιν Σουλτς, αλλά εντυπωσιάζονται όταν συναντούν ένα πρόσωπο που εδώ και μια δεκαετία απουσιάζει από το προσκήνιο: τον Κώστα Λαλιώτη.  

Ηταν χαλαρός και καλοντυμένος, σπορτίφ. Τον χαιρετούσαν πολλοί, του έσφιγγαν το χέρι και τον ρωτούσαν συνεχώς τη γνώμη του. Τι θα γίνει, θα μπορέσει να ανασυγκροτηθεί η Σοσιαλδημοκρατία από τα κομμάτια της; Κι αυτός; Θα ξαναμπεί πιο δυναμικά στο παιχνίδι;

Ο Κώστας Λαλιώτης φαινόταν να απολαμβάνει την ηδονή της αναγνωρισιμότητας. Αλλά μέσα στην πολιτική ρευστότητα των ημερών δεν είχε να απαντήσει τίποτα περισσότερο από γενικότητες. «Από το Πάσχα και μετά θα υπάρχουν σοβαρές εξελίξεις στο πολιτικό σκηνικό», λένε ότι επαναλάμβανε. Ποιος είναι, η Πυθία;

Οπως και να ‘χει, πάντως, ο Κώστας Λαλιώτης δεν συμμετέχει ενεργά στις εξελίξεις. Τελευταία φορά που εξέφρασε δυσαρέσκεια για τις επιλογές της ηγεσίας ήταν στο διήμερο του ΙΣΤΑΜΕ, στην επέτειο της 3ης του Σεπτέμβρη, στο Μουσείο Μπενάκη – φέρεται να είχε διαφωνήσει φωναχτά, τότε, για την κυοφορούμενη διεύρυνση του ΠαΣοΚ, στην προοπτική μιας, αδιαμόρφωτης ακόμα τότε, Ελιάς.

Κατά τα άλλα, οι σταθερές της καθημερινότητάς του ταυτίζονται με την έντονη κοινωνική δραστηριότητα ενός απόμαχου. Σχεδόν καθημερινά περνάει από τα κεντρικά γραφεία του ΠαΣοΚ – έχει δικό του χώρο στην Ιπποκράτους, στον δεύτερο όροφο, πλάι στα γραφεία της Νεολαίας. Πολύ συχνά είναι κλειδωμένος στο γραφείο του γραμματέα Νίκου Ανδρουλάκη, με τον οποίο αναλύουν τον κόσμο. Μερικοί νεολαίοι τον ακούνε σαν γκουρού, να αφηγείται ιστορίες από τα περασμένα και να αναλύει την επικαιρότητα. Εχει αρκετό χρόνο, γι’ αυτό και έχει πυκνώσει η παρουσία του στο Φίλιον, το στέκι της Κεντροαριστεράς στην οδό Σκουφά. Πριν από τη δυναμική εισδοχή των 58 στην πολιτική ζωή συνήθως τον συναντούσες ανακατεμένο στη μεγάλη, πολυτασική, πλουραλιστική παρέα. Τελευταία, όταν οι 58, οι «ποταμίσιοι» και οι δημαρίτες άρχισαν να ξεχωρίζουν, τον συναντά κανείς πιο συχνά στην παρέα της ΔΗΜΑΡ – ιδίως αν σε αυτήν βρίσκεται και ο πασοκογενής Παναγιώτης Παναγιώτου.

ΜΙΑ ΠΡΩΙΜΗ ΑΠΟΣΤΡΑΤΕΙΑ. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ο Κώστας Λαλιώτης, το «θείον βρέφος» κατά μία δισυπόστατης σημασίας προσωνυμία που τον συνόδευε, δεν ήταν στο επίκεντρο των πασοκικών και των πολιτικών εξελίξεων. Λίγο νωρίτερα είχε αντιταχθεί στην επιθυμία του (γκουρού του) Ανδρέα Παπανδρέου να χρίσει γραμματέα στο ΠΑΣΟΚ τον Ακη Τσοχατζόπουλο, με αποτέλεσμα να απομακρυνθεί από το περιβάλλον του προέδρου και από τις εξελίξεις. Αλλά, σε συνέντευξη που είχε δώσει, υπαινισσόταν καθαρά ότι η πολιτική ήταν πάντα γι’ αυτόν πεδίο ανοιχτό. «Το 2001 θα είμαι 50 χρόνων», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.

Το 2001 ο Λαλιώτης ήταν στο ΥΠΕΧΩΔΕ, σε μια Ελλάδα που θύμιζε εργοτάξιο. Αλλά, παρότι υπουργός σε ένα υπουργείο το οποίο διαχειρίστηκε κάπου 4,3 τρισ. δραχμές για έργα όπως το Αττικό Μετρό, η Αττική Οδός, το αεροδρόμιο στα Σπάτα, η Εγνατία, η ζεύξη Ρίου – Αντιρρίου, αλλά και το Εθνικό Κτηματολόγιο που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, δεν κατάφερε να κεφαλαιοποιήσει την εξουσία που δίνει η χρηματοδοτική δυνατότητα. Δύο χρόνια μετά, μέσα σε μία ημέρα, στην έκτακτη σύνοδο της ΚΕ του ΠαΣοΚ, στις 3 Ιουλίου 2003, έχασε διαμιάς τον τίτλο του γραμματέα από τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, αφού του αποδόθηκε ο συμβολισμός του παλαιοκομματικού ΠαΣοΚ. Ηταν η τελευταία ιδεολογική μάχη του πολιτικού εκσυγχρονισμού στο Κίνημα, σε μια εποχή που έμοιαζαν να έχουν χαθεί και οι ιδεολογικές και οι πολιτικές μάχες. Στη συνέχεια, ο μεν Λαλιώτης, απλό μέλος, όπως δήλωνε, παρακολουθούσε τις εξελίξεις από μακριά, ενώ ο Κώστας Καραμανλής ανέλαβε να διογκώσει το πελατειακό κράτος και, εν μέσω ενός ωκεανού «ευημερίας» με δανεικά, να στείλει τη χώρα στα βράχια.

Η ΠΕΙΡΑ ΚΑΙ Η ΑΠΟΣΤΑΣΗ. Λέγεται ότι ο Κώστας Λαλιώτης ένα διάστημα φλερτάριζε με τον ΣΥΡΙΖΑ – πολύ πριν αρχίσει να εκτιμά τη ριζοσπαστική Αριστερά ο Κρίτων Αρσένης. Από το περιβάλλον του Αλέξη Τσίπρα, ωστόσο, δεν επιβεβαιώνεται η φήμη περί επαφών μαζί του. Πιθανόν να είχε πιστέψει, για ένα διάστημα, ότι το εγχείρημα άνοιγε προοπτικές, αλλά είναι βέβαιο ότι κι αν συνέβη έτσι, έπαψε σύντομα να το πιστεύει. Το ότι συναντιόταν, πάντα στο Φίλιον, με πρόσωπα όπως ο Νίκος Παππάς ή ο Αλέκος Φλαμπουράρης, στενοί συνεργάτες του Τσίπρα, μάλλον δείχνει δεσμούς απ’ τα παλιά παρά πολιτικό σχέδιο (ο Νίκος Παππάς είναι γιος παλαιού φίλου του).

Στα 63 προς 64 χρόνια του σήμερα, πάντως, το μόνο βέβαιο είναι ότι ζει την πολυτέλεια ενός απομάχου που έχει χρόνο για να ιδιωτεύει. Η καθημερινή μονοτονία του Κώστα Λαλιώτη περιλαμβάνει μια τυπική καθημερινότητα. Ζει στο ενοίκιο, στον Λυκαβηττό, με τη σύζυγό του ψυχίατρο Μαρίνα Οικονόμου. Η αναψυχή του είναι η διαφυγή του στο χωριό του, στα Δολιανά, όπου είναι ανακαινισμένο το πατρικό του σπίτι κι ένα αμπέλι – βγάζει κρασί, του αρέσει να συστήνεται ως οινοπαραγωγός, αν και ο ίδιος αποφεύγει να πίνει. Στις μόνιμες συνήθειες συγκαταλέγει και βραδινές εξόδους στην ταβέρνα της Μίνας, κοντά στην Ακρόπολη – με παρέες στις οποίες, συχνότατα, συγκαταλέγονται ο Λευτέρης Παπαδόπουλος ή ο Νίκος Σηφουνάκης.

Και η πολιτική; Ο Κώστας Λαλιώτης συνεχίζει να πιστεύει στη δυναμική του παλαιού χώρου που κατελάμβανε το ΠαΣοΚ στην κοινωνία. Η αντοχή των κεντροαριστερών παρατάξεων στα συνδικάτα θεωρεί ότι τον επιβεβαιώνει. Απ’ αυτή τη θέση εκκινεί, δίνοντας συμβουλές σε όποιον ζητεί τη γνώμη του. Η σημερινή εξουσία του είναι η πείρα και η απόσταση.

Πρόσωπο που, στο παρελθόν, έχει συχνά επωφεληθεί από τις πολιτικές αναταραχές, θα περίμενε κανείς ότι στη σημερινή συγκυρία θα του ξαναδινόταν η δυνατότητα να βγει εκ νέου στην πολιτική σκηνή. Υπάρχει όμως μια ουσιαστική διαφορά. Μετά τη χρεοκοπία και τις πολιτικές εξελίξεις που τη συνόδευσαν, ο παλαιός κόσμος, αργά και βασανιστικά, αποσύρεται από το προσκήνιο. Και ο Κώστας Λαλιώτης -μολονότι απείχε επιδεικτικά από τα «παιχνίδια» των τελευταίων ετών – δύσκολα μπορεί να ξεφύγει από την τοποθέτησή του σε αυτόν τον παλαιό κόσμο.