Ευρωατλαντικό σύμφωνο με τη Ρωσία ήθελε ο Κλίντον για την Ουκρανία

Αυτό αποδεικνύουν δύο έγγραφα του Λευκού Οίκου που χρονολογούνται από τον Δεκέμβριο του 1993 και τα οποία αποχαρακτηρίσθηκαν πρόσφατα από τη βιβλιοθήκη Κλίντον. Ο τίτλος τους είναι «Η αμερικανική πολιτική απέναντι στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη». Για τον σημερινό αναγνώστη τους, το περιεχόμενό τους είναι διαφωτιστικό. Παρά την εγκαρδιότητα που διέπει τη σχέση του Κλίντον με τον Γέλτσιν, ο Λευκός Οίκος φοβάται ότι η Ρωσία θα επιχειρήσει να μετατρέψει την Ουκρανία και τις άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες σε προτεκτοράτα. Ο συντάκτης της έκθεσης δεν αναφέρεται στο ενδεχόμενο μιας ρωσικής στρατιωτικής επέμβασης στο Κίεβο σε περίπτωση κρίσης. Ωστόσο, όσον αφορά τη Μόσχα επισημαίνει την ανάγκη να «θεσπιστεί η αρχή ότι κανένα κράτος δεν έχει δικαίωμα να προστατεύσει στρατιωτικά την εθνική μειονότητά του σε ένα γειτονικό του κράτος». Είναι ακριβώς ο λόγος που επικαλέστηκε ο Βλαντίμιρ Πούτιν πριν από μερικές ημέρες για να εισβάλει στην Κριμαία.

Σύμφωνα με τα δύο έγγραφα, αρμόδιος για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας στα Νεοανεξάρτητα Κράτη (Newly Independent States) είναι ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Συνεργασία στην Ευρώπη, η έδρα του οποίου βρίσκεται στη Βαρσοβία. «Ο ΟΑΣΕ πρέπει να έχει τον πρώτο λόγο σε αυτό το θέμα και ο ύπατος επίτροπος για τις μειονότητες πρέπει να στηριχθεί. Οι μονομερείς επεμβάσεις πρέπει να απαγορευθούν. Ο ΟΑΣΕ πρέπει να έχει επίσης ρόλο στην πρόληψη των συγκρούσεων, ενώ στις αποστολές του μακράς διάρκειας θα πρέπει να συμμετέχουν και στρατιωτικοί. Θα πρέπει ακόμη να ενισχυθεί με υπηρεσίες αντικατασκοπίας, επιμελητειακής υποστήριξης και επικοινωνιών και να υποστηριχθεί η ομάδα ταχείας αντίδρασης» αναφέρεται στα έγγραφα, ενώ επισημαίνεται ότι μια τέτοιου τύπου επιχείρηση θα είναι και πιο αποτελεσματική.

Ο συντάκτης της έκθεσης δεν αποκλείει ωστόσο το ενδεχόμενο να αποτύχει ο ΟΑΣΕ στην αποστολή του. Για τον λόγο αυτό προτείνεται στον Μπιλ Κλίντον να «δημιουργήσει αίσθηση ασφάλειας και σταθερότητας στην Κεντρική και στην Ανατολική Ευρώπη». Με ποιον τρόπο; «Εντάσσοντας όλες αυτές τις χώρες, με πρώτες τη Ρωσία και την Ουκρανία, σε ένα σύστημα ευρωατλαντικής ασφάλειας», ανάλογο με αυτό του ΝΑΤΟ. Η Βορειοατλαντική Συμμαχία, από την πλευρά της, θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο ειρηνοποιού και διαχειριστή των κρίσεων με εντολή όχι μόνο του ΟΗΕ αλλά και του ΟΑΣΕ. Γι’ αυτό τον λόγο «είναι απόλυτη ανάγκη να προωθηθούν συμφωνίες ανάμεσα στις κυβερνήσεις της περιοχής».

Σύμφωνα με την «Κοριέρε ντελα Σέρα», οι προτάσεις αυτές είχαν φανεί πολύ φιλόδοξες στον αμερικανό πρόεδρο. Ανταποκρίνονταν όμως σε αυτό που ο ίδιος αποκαλούσε «δημοκρατία δεύτερης γενιάς», δηλαδή την περίοδο των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων στις πρώην κομμουνιστικές χώρες. Ο Λευκός Οίκος θέλει να πείσει αυτές τις χώρες ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι στο πλευρό τους και ότι θα τις βοηθήσει όπως τις βοηθούσε η Ευρωπαϊκή Ενωση. Στα έγγραφα γίνεται αναφορά επίσης στη σύσταση «Ινστιτούτου για τη Δημοκρατία με έδρα την Ουάσιγκτον» και «Επιτροπής για τη Δημοκρατία» για την υποστήριξη διαφόρων προγραμμάτων. Προτείνεται ακόμη η ταχεία κινητοποίηση των μη κυβερνητικών οργανώσεων.

Το σχέδιο είχε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης αλλά όχι όλων των χωρών του πρώην ανατολικού μπλοκ. Κάποιες από αυτές εξακολουθούν να βλέπουν τη Ρωσία ως εχθρό και θέλουν να ενταχθούν το ταχύτερο δυνατό στο ΝΑΤΟ. Για τον λόγο αυτό ο Λευκός Οίκος τάσσεται υπέρ μιας στενότερης συνεργασίας ανάμεσα στην ΕΕ και στις άλλες περιφερειακές ενώσεις, όπως η οικονομική Ενωση των χωρών της Μαύρης Θάλασσας επικεφαλής της οποίας είναι η Ρωσία και η Ουκρανία. «Από την πλευρά μας, δεν πρέπει να υπάρχει διαφορετική μεταχείριση των χωρών της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης. Εξάλλου, όπως η Ρωσία δεν μπορεί να ασκεί βέτο στις αποφάσεις των πρώην δορυφόρων της, έτσι και οι πρώην δορυφόροι δεν μπορούν να συνασπιστούν εναντίον της Ρωσίας» αναφέρεται σε άλλο σημείο.

Αυτό πάντως που αποκλείεται κατηγορηματικά από τους συντάκτες είναι ένα σχέδιο Μάρσαλ. Οι ΗΠΑ, σημειώνουν, δεν μπορούν να υποστηρίξουν ένα τέτοιο σχέδιο. Μπορούν μόνο να ενθαρρύνουν ιδιωτικές επενδύσεις, να παραχωρήσουν δάνεια και να προωθήσουν τις κατασκευές υποδομών. Το σχέδιο έμεινε τελικά στα χαρτιά. Και ο λόγος δεν ήταν μόνο οι επιφυλάξεις των πρώην δορυφόρων της Ρωσίας. Ηταν και η αλλαγή φρουράς στην Ουάσιγκτον και στη Μόσχα. Το δίδυμο Κλίντον – Γέλτσιν αντικαταστάθηκε από το δίδυμο Μπους – Πούτιν και η εγκαρδιότητα από τον πάγο.

Ο Λεονίντ Κραβτσούκ υπήρξε ο πρώτος μετασοβιετικός πρόεδρος της Ουκρανίας από τον Δεκέμβριο του 1991 έως τον Ιούλιο του 1994. Ηταν αυτός που υπέγραψε τη συμφωνία πυρηνικού αφοπλισμού της χώρας του μαζί με τον αμερικανό πρόεδρο Μπιλ Κλίντον και τον ρώσο ομόλογό του Μπορίς Γέλτσιν. Παραιτήθηκε εξαιτίας μιας πολιτικής κρίσης και παρότι διεκδίκησε το αξίωμα στις εκλογές δεν κατάφερε να επανεκλεγεί

Η βιβλιοθήκη
Τα αποχαρακτη-ρισμένα έγγραφα φυλάσσονται στη Βιβλιοθήκη Μπιλ Κλίντον που βρίσκεται στο Λιτλ Ροκ του Αρκανσο. Το ίδρυμα είναι αφιερωμένο στην πολιτική και στις πρωτοβουλίες που είχε αναλάβει ο πρώην πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών την περίοδο που βρισκόταν στον Λευκό Οίκο (1993-2000)

Το σχέδιο
Στα έγγραφα, που φέρουν τον τίτλο «Η αμερικανική πολιτική απέναντι στην Κεντρική και στην Ανατολική Ευρώπη», περιγράφεται η στρατηγική που είχε εκπονήσει ο Λευκός Οίκος για την περιοχή μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης

Τα ακρωνύμια
Στα έγγραφα που αποχαρακτηρίστηκαν, με αποτέλεσμα να επιτρέπεται η πρόσβαση σε αυτά, οι πρώην δορυφόροι της ΕΣΣΔ αναφέρονται ως ΝΙS (Newly Independent States) ενώ η γεωγραφική περιοχή αναφέρεται ως CEE (Central and Eastern Europe)