Η Μέκκα των τεχνών που αγαπάει τους Ελληνες

Αναδείχθηκε σε πρωτεύουσα της θεατρικής δημιουργίας μετά την πτώση του Τείχους. Το Βερολίνο κέρδισε την επένδυση του γερμανικού κράτους βάζοντας στο πλάνο του μια ζωηρή πολιτιστική κίνηση. Αν σε αυτό προσθέσει κανείς και την ιστορική συγκυρία, τότε εύκολα καταλαβαίνει γιατί αναπτύχθηκαν οι ιδανικές συνθήκες για να προκύψει πλούσια, πολυσυλλεκτική, ρηξικέλευθη δημιουργία σε πάμπολλες κρατικές, επιχορηγούμενες ή ελεύθερες σκηνές.

Η πόλη αυτή, με τις τόσες καλλιτεχνικές ανησυχίες, θεσμοθέτησε νεωτερικούς τρόπους παραγωγής (όπως, για παράδειγμα, το ρηξικέλευθο HAU που επαναπροσδιόρισε την έννοια του κρατικού θεάτρου) και έδωσε την ευκαιρία σε μικρούς σχηματισμούς να «παίξουν στα ίσια» τα μεγάλα επιχορηγούμενα θέατρα. Από το Βερολίνο ξεκίνησαν (ή εκεί βρήκαν πρόσφορο έδαφος) πάμπολλες από τις εκδηλώσεις αυτού του ευρύτερου σκηνικού ρεύματος που ονομάστηκε εκ των υστέρων μεταδραματικό. Το σύνολο δηλαδή των φαινομένων που υπέσκαψαν συστηματικά τους παραδοσιακούς τρόπους σκηνικής έκφρασης.

Είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς τις σημαντικότερες παραστάσεις της πληθωρικής προσφοράς του Βερολίνου. Η Κωμική Οπερα δίνει τα τελευταία χρόνια δείγματα σημαντικής ανανέωσης υπό τη διεύθυνση του σκηνοθέτη Μπάρι Κόσκι, που σκηνοθέτησε την τεράστια περσινή επιτυχία του «Μαγικού αυλού» του Μότσαρτ.

Φέτος, μια νέα εκδοχή του κλασικού μιούζικαλ του Λέοναρντ Μπέρνσταϊν «West Side Story» σπάει τα ταμεία. Το μουσικό θέατρο έχει άλλωστε την τιμητική του τόσο στις όπερες όσο και σε πιο πειραματικές εκδοχές του. Ο σκηνοθέτης Χέρμπερτ Φριτς, που έκανε πέρυσι τη μεγαλύτερη επιτυχία της Volksbuehne με το σουρεαλιστικό «Murmel Murmel», επανέρχεται φέτος με ένα έργο «Χωρίς τίτλο» που το ονομάζει όπερα. Στο Βερολίνο μπορεί κανείς να απολαύσει το μουσικό θέατρο σε όλες τις δυνατές εκδοχές του, από τη μεγάλη όπερα ώς παραστάσεις που παρουσιάζουν την τετραλογία του Βάγκνερ σε μονόλογο, από κλασικά ή καινούργια μιούζικαλ ώς θεαματικά καμπαρέ και burlesque υψηλών προδιαγραφών.

Το Μπερλίνερ Ανσάμπλ (Berliner Enseble) φιλοξενεί ένα αφιέρωμα στον Μπρεχτ από δύο σπουδαίους γερμανούς ηθοποιούς, τον Μάνφρεντ Κάργκε και την Κάρμεν Μάγια Αντόνι, οι οποίοι μάλιστα συνεργάζονται για πρώτη φορά. Τραγούδια, αποσπάσματα από τα έργα του αλλά και αφηγήσεις των διηγημάτων του Μπέρτολτ Μπρεχτ δοσμένα όπως τα αισθάνονται οι δύο καλλιτέχνες. Ο Μάνφρεντ Κάργκε δίνει τον άξονα που θα κινηθούν ως εξής: «Μένουμε πιστοί στο κείμενο του Μπρεχτ. Ολα όμως θα “περάσουν” από μέσα μας. Πώς εμείς τα αντιλαμβανόμαστε. Διαφορετικά θα μέναμε σπίτι μας και θα διαβάζαμε τα έργα του».

Μια άλλη σκηνή της βερολινέζικης πολιτιστικής ζωής, η Σαουμπίνε, παρουσιάζει για μια ακόμη φορά το «The Black Rider» των Ρόμπερτ Γουίλσον, Τομ Γουέιτς και Γούλιαμ Μπάροουζ. Αυτό το έργο που υμνεί τον φαύλο κύκλο της επιτυχίας, της αποτυχίας και της απληστίας σκηνοθετεί ο Φριντερίκε Χέλερ.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕ ΑΓΑΠΗ. Αν και τα «διδάγματα» της βερολινέζικης πρωτοπορίας έχουν γίνει πλέον κτήμα πολλών μικρότερων κέντρων – μεταξύ των οποίων και η Αθήνα -, η πλούσια θεατρική ζωή της πόλης αυτής συναρπάζει πάντα τον επισκέπτη της. Στην ανήσυχη και φιλόξενη πρωτεύουσα της γερμανικής κουλτούρας βρήκαν τα τελευταία χρόνια στέγη και πολλοί έλληνες καλλιτέχνες: κάποιοι κυριολεκτικά μεταναστεύοντας, κάποιοι δείχνοντας απλώς τη δουλειά τους εκεί. Στους τελευταίους ανήκει  και ο Αλέξανδρος Ευκλείδης  καθώς από το 2010 διατηρεί μια σταθερή συνεργασία με τη Neuköllner Oper του Βερολίνου, την επονομαζόμενη και «Τέταρτη Οπερα του Βερολίνου» (ναι, υπάρχουν κι ακόμη τρεις μεγάλες, κρατικές Οπερες στην πόλη αυτή). «Μαζί με τον συνθέτη Χαράλαμπο Γωγιό και τον συγγραφέα Δημήτρη Δημόπουλο ανεβάσαμε εκεί δύο όπερες, διασκευές κλασικών έργων, μεταφερμένες σε σύγχρονο πλαίσιο, το “Yasou Aida!”  (2012) και το “AIRossini” (του 2013, που επαναλήφθηκε φέτος τον Φεβρουάριο). Με το πρώτο διερευνήσαμε τις νεοαποικιακές σχέσεις που αναπτύσσονται στη νέα διχασμένη Ευρώπη του πλούσιου Βορρά και του “φτωχοποιημένου” Νότου, ενώ το δεύτερο πήρε ως αφορμή τις καθυστερήσεις στα έργα του νέου αεροδρομίου του Βερολίνου για να μιλήσει για την επικράτηση των ελίτ του πλούτου, του λεγόμενου 1%».

Στο Βερολίνο έδειξαν τη δουλειά τους τα τελευταία χρόνια και άλλες ελληνικές ομάδες και καλλιτέχνες, όπως ο Ανέστης Αζάς, που έκανε μια πολύ ενδιαφέρουσα παράσταση/ντοκιμαντέρ για τη σύγχρονη μετανάστευση, ή οι Blitz, που έδειξαν στην περίφημη Σαουμπίνε του Μπρεχτ δύο πρόσφατες δουλειές τους. Η οικονομική κρίση υπήρξε για πολλούς έλληνες καλλιτέχνες το διαβατήριο για να αποκτήσουν ευκαιρίες δουλειάς στο εξωτερικό – ώς τότε περίπου αδιανόητες. Και το Βερολίνο υπήρξε – ίσως και λόγω του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος των Γερμανών για τα ελληνικά ζητήματα – ένας βασικός πόλος έλξης ελλήνων καλλιτεχνών, πολλοί από τους οποίους το επέλεξαν και ως έδρα τους (καθώς η ζωή εκεί εξακολουθεί να είναι πιο φθηνή και σίγουρα πιο εύκολη από αυτήν στην Ελλάδα).